Serbest çalışanları neler bekliyor?

Microsoft, oyun platformu Mixer’ı 22 Temmuz itibarıyla kapatacağını duyurdu. Haber bir dönüşüm hikâyesini “müjdeledi”: Şirket faaliyetlerini ve topluluğunu Facebook Gaming’e taşımayı planladığını açıkladı. Bu bir kullanıcı için, elbette ki zor. Alıştığın bir yeri bırakmak ve başka bir toplulukla birleşme fikri… Fakat bunun da arka planında farklı bir çalışan endişesi yatabilir. Örneğin, platformun içerik üreticileri işsiz kaldı ve kimileri yıllık anlaşmalar sebebiyle büyük şirketlerin bu işe ayrılan bütçesinin tükendiği bir noktada umut bekliyor. YouTube gibi platformlarda video içeriklerle para kazanan kişilerin freelance (serbest çalışan) olarak sayılıp sayılmayacağı ile ilgili tartışmalar devam ediyor. Fakat bunu bir kenara koyarak buradan hareketle bir şirketin bünyesinde çalışmamak için direnen, 9-5 mesaisine alternatif yaratmaya çalışan, ekonominin kırılgan işçilerini neler bekliyor olabilir özetleyelim. 

• Tarih: Bu kırılgan çalışan grubunu tanımlamak için sıklıkla duyduğumuz bir kelime olan freelance; aslında 1800’lü yıllarda ortaya çıktı. Orta Çağ’daki bir grup askerin en çok para veya altını vadeden ülke ve bayrak için savaşması, becerileri dahilinde geçimini sağlayan kişilerin ilk uygulaması oldu. 20. yüzyılda anlamları ya da kullanıldığı alanlar değişen kelimeler arasında yer alan Freelance kelimesi de askerîden iş hayatına geçiş yaptı. Hatta 1970’li yıllarda çalışanların şartlarını kolaylaştıracağı düşünülerek teşvik edildi. 
   
• Gelecek: Bazı araştırmalar sosyal güvence eksiğinden ötürü, dünyadaki serbest çalışanların kendi şirketlerini kuramadıkları takdirde, hatta bazen kurduklarında bile, beklediklerini bulamamış olsalar da pandeminin proje bazlı ve dijitale yatkın çalışanların sayısını artıracağını gösteriyor. Şimdiye kadarki rakamlara göre, 2019’da 57 milyon iken 2027 yılında ABD’nin toplam çalışanlarının yaklaşık yarısı bu tanıma girecek olan 86 milyon çalışandan oluşacak. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre 2019’da 3,2 milyar çalışan vardı ve yine uzmanların tahminlere göre toplam iş gücünün %35’i serbest çalışan statüsünde. Rakamların bu kadar yüksek olduğu bir alandaki en büyük engel ise yasalar önündeki koruma. Kaliforniya’da yürürlüğe giren AB 5 yasası kimi çalışanların işini kolaylaştırırken kimilerinin şartlarını zorluyor. Türkiye gibi genç nüfusu çok ülkelerin bu konudaki tutumu ise kısa zamanda değişmeyecek gibi dursa da tartışmaların ucu veya sendikalaşma örnekleri, freelance çalışan sayısının artışının hız kazanması hâlinde buralara da dokunabilir.