Şerbetçi otu: Bira, baharat ve şifa

Doğada tanımadığımız, tanıdıkça hayran olduğumuz binlerce bitki türü var. Her biriyle tanıştığımızda ondan öğreneceğimiz çok şey olduğunu fark ediyoruz; ardından bazılarını hayatımızın bir parçası hâline getiriyoruz. Bu öğrenme sürecinde bitkinin dili olsa bize daha çoğunu anlatacak olsa da vücudumuzdaki etkileri, tarihçesi ve günümüzdeki yeri sayesinde bize fısıldadığı şeyler olduğunu söyleyebiliriz. Bugün yakın merceğimize alarak tanışacağımız, Türkiye’deki üretimine değineceğimiz ve kullanım alanlarını öğreneceğimiz sahnedeki bitkimiz: Şerbetçi otu. 

• Nedir? Şerbetçi otu Latince adıyla humulus lupulus, sarmaşık formunda yedi metre kadar uzayabilen bir bitki. Biranın temel içeriklerinden biri olmanın yanı sıra sayısız faydası olan bu bitkinin lider üretici ülkeleri arasında ABD ve Almanya yer alıyor. Bitki, mart ayında ekimi yapıldıktan sonra köklerinden yükselmeye başlıyor, suya ihtiyaç duyuyor, bulunduğu yeri sararak ilerliyor. Altı aylık bir büyüme süresinin ardından hasada uygun hâle geliyor. Türkiye’nin iklim şartlarında ağustos ayında hasadı yapılıyor. Hasadı elle toplama gerektirdiği için insan gücüne ihtiyaç duyuyor. İçindeki nem oranının fazla olması sebebiyle toplandıktan sonra altı saat içinde kurutulması gerekiyor. Dolayısıyla şerbetçi otundan faydalanılan fabrika ve üretim merkezlerinin bitkinin yetiştiği tarlalara yakın olması önemli bir koşul olarak karşımıza çıkıyor.

• Türkiye’de şerbetçi otu tarımı: İklim koşullarına bağlı olarak aroma açısından farklılık gösteren şerbetçi otunun Türkiye’de yetiştirilmesi ilk kez 1935 yılında denendi. Çekoslavakya’dan getirilen tohumların toprakla buluşmasıyla başlayan bu yolculuk, farklı bölgelerde denenmiş olsa da uzun süre tohumun doğru etkileşime girdiği iklime varamaması ve İkinci Dünya Savaşı sebebiyle düzenli üretimi sağlanamadı. 1955 yılında Tarım Bakanlığı ithalatı yapılması yerine yeniden üretimine başlanmasına karar verdi. Türkiye’nin 22 farklı mikro ikliminde dört beş yıl boyunca denemeler yapılmasının ardından Bilecik Pazaryeri şerbetçi otunun yetiştiği tek yer oldu. Günümüzde ise bölge ekonomisinin kalkınmasında önemli bir yer tutuyor; bölge nüfusun dörtte biri gelirini şerbetçi otundan elde ediyor. Hatta bölge ağustos-eylül hasat aylarında civar şehirlerden de tarım göçü alıyor. 

• Kullanım alanı: Şerbetçi otunun temel kullanım alanı bira üretimi. Arpa, buğday ve suyla birlikte ekibin dördüncüsü olan şerbetçi otuna "biranın baharatı" olarak hitap ediliyor. Bir şişe lager birada sadece 0.3 gram kullanılmasına rağmen tadını oluşturan bitki olarak konumlanıyor. IPA gibi daha aromalı biralarda ise daha yoğun miktarda kullanılan luplin tadın yoğunlaşmasını ve baharatlı bir lezzet elde edilmesini sağlıyor. Bira üretiminin yanı sıra aktarlarda da satılan kurutulmuş şerbetçi otu, çay olarak demlenebildiği gibi kremlerde, yağ formunda ve ilaç endüstrisinde de kullanılıyor. Şerbetçi otunun sakinleştirici bir etkisi olduğu, ağrı kesici özelliği taşıdığı ve uyku sorunlarına iyi geldiği de biliniyor.