Suriye'de yeni dönem: Şam düştü, Esad Moskova'da

Suriye'de rejim karşıtı silahlı gruplar, Şam'a girdiklerini ilan etti ve devlet televizyonundan yaptıkları açıklamada Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad'ın 24 yıllık iktidarına son verdiklerini duyurdu. Suriye Devrimi ve Muhalefet Güçleri Ulusal Koalisyonu'na liderlik eden Hadi el-Bahra, halka Şam'daki durumun güvenli olduğunu söyledi. Bahra, X hesabı üzerinden de bir açıklama yaptı: 

"Tüm mezheplerden ve dinlerden halkımıza, başka hiçbir vatandaşa karşı silah kaldırmadığınız ve evlerinizde kaldığınız sürece güvendesiniz."

Reuters'a konuşan iki üst düzey ordu yetkilisi ise Esad'ın Pazar günü erken saatlerde Şam'dan ayrılıp bilinmeyen bir yere uçtuğunu belirtti.

• Ardından: Rusya'da resmî haber ajansları ve devlet televizyonu, Beşar Esad'ın ailesiyle birlikte Moskova'da olduğunu duyurdu. TASS ve RIA Novosti, Esad'a "insani kaygılarla" siyasi sığınma hakkı verildiğini bildiriyor.

ABD'nin seçilmiş başkanı Donald Trump da Truth Social platformundan Esad'ın Rusya'nın desteğini kaybetmesinin ardından "ülkesinden kaçtığını" söylemişti. Trump, Cumartesi günü de Suriye'deki iç savaşın "ABD'nin savaşı olmadığını" belirtmiş ve görev süresinin sonuna yaklaşan Joe Biden yönetimine "müdahil olmamaları" çağrısında bulunmuştu.

ABD Başkanı Joe Biden ise Suriye'nin geleceği adına ihtiyatlı iyimser cümleler kullandı. Esad'ın yaptıklarının "hesabını vermesi" gerektiğini söyleyen Biden, HTŞ liderliğindeki silahlı grupların, yumuşama söylemlerini yakından izlediklerini ifade etti.

^{Esad'ın 24 yıllık yönetiminin sona erdiğinin bildirilmesinin ardından, kutlama yapmak için Saadallah el-Cabiri Meydanı'nda toplananlar. | The Guardian}

Suriye'nin başkenti Şam'da Suriye lideri Beşar Esad'ın görevinden ayrılması ve ülkeyi terk etmesinin ardından gün boyu kutlamalarla birlikte yağma haberleri de geldi. Esad'ın evinde yaşanan yağmanın yanında sabah saatlerinde İran büyükelçilik binasına da bir saldırı oldu. İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani ise muhaliflerin İtalyan büyükelçinin evine girdiğini açıkladı.

Şehirde kontrolü ele ele geçiren HTŞ örgütünün lideri Ebu Muhammed Colani, akşam saatlerinde Emevi Camii'nde bir konuşma yaptı. Colani, Esad rejiminin "suç işlememiş binlerce vatandaşını haksız yere hapsettiğini" söyledi. 

• Bu arada Moskova ve Washington'dan, HTŞ'nin liderliğindeki gruplarla temas hâlinde olduklarına yönelik açıklamalar geldi. Şam'da 9 Aralık Pazartesi sabahına kadar sokağa çıkma yasağı ilan edildi.

Suriye Başbakanı Muhammed Gazi El-Celali ise halkın seçeceği herhangi bir yönetimle işbirliğine hazır olduğunu söyleyerek, "Evi̇mdeyi̇m, hükümeti̇ devretme konusunda destek vereceği̇m. Devlet kurumlarının korunması çağrısında bulunuyorum" dedi. 

Bu sırada: Şam karşıtı gruplar, yurt dışındaki Suriyelilere seslenerek, özgür Suriye'ye geri dönmeleri çağrısı yaptı. Sednaya Hapishanesi'nde bulunan mahkumların serbest bırakıldığı duyuruldu. Sednaya Hapishanesi'ndeki Tutuklular ve Kayıplar Derneği, serbest bırakılan tutukluların Şam yakınlarındaki bir kasaba olan Manin'e gittiğini ifade etti.

Öte yandan: HTŞ liderliğindeki gruplar Şam'ı ele geçirirken Suriye Millî Ordusu (SMO) oluşumu da ülkenin kuzeyindeki Menbiç'e operasyon başlattı. Ankara'daki güvenlik kaynakları SMO'nun Menbiç'in yüzde 80'ni kontrol altına aldığını iddia etti. Aynı kaynaklar havadan ve karadan müdahalelerin sürdüğünü de ekledi.

• Suriye'nin kuzeyinde yer alan Menbiç kenti, Türkiye'ye yaklaşık 40 kilometre mesafede bulunuyor.

Bilgi notu: Şam'ın tamamen muhalif güçlerin eline geçmesi hâlinde hükümet, 14 vilayet merkezinden sadece ikisini kontrol edebilecek. Bu iki yer de Alevilerin kalesi olarak görülen Lazkiye ve Tartus. Tartus, Suriye liderinin destek üssü ve Rus deniz üssünün de bulunduğu yer.

Mazlum Abdi'den açıklama

Suriye’de HTŞ bünyesindeki grupların başkent Şam'ı ele geçirmesinin ardından Demokratik Suriye Güçleri (SDG) Genel Komutanı Mazlum Abdi'den açıklama geldi.  

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Mazlum Abdi, Şam’ın düşmesini "tarihî bir gün" olarak niteleyerek, "Şam'daki otoriter rejimin çöküşüne tanık olduğumuz Suriye'de tarihi anları yaşıyoruz" dedi. Abdi, paylaşımının devamında şu ifadeleri kullandı: 

 "Bu değişiklik, tüm Suriyelilerin haklarını garanti altına alan, demokrasi ve adalete dayalı yeni bir Suriye'nin inşası için bir fırsattır."

Türkiye'nin duruşu

Ankara'dan Suriye'de olan bitene dair ilk ve en kapsamlı resmî açıklama Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'dan geldi. Fidan, Katar'da düzenlenen Doha Forumu'nda yaptığı konuşmada uluslararası ve bölgesel bütün aktörleri "dikkatli ve sakin" davranmaya çağırdı; geçiş döneminde en önemli önceliklerden birinin milyonlarca Suriyeli'nin ülkelerine geri dönmesi olduğunu belirtti.

Ortadoğu'da bir dönüm noktası

Şaşırtıcı bir hızla gelişen olaylar, Ortadoğu için bir dönüm noktasını temsil ediyor. 13 yılı aşkın süredir devam eden savaşla şehirlerin enkaza döndüğü, yüz binlerce insanın öldüğü ve milyonlarca insanın mülteci olarak yurt dışına kaçtığı Suriye'de Baas rejiminin sona ermesi, bölgesel istikrarsızlığın bir dalgaya dönüşeceği endişeleriyle birlikte bölgenin kalbindeki müttefiklerini kaybeden Rusya ve İran'a da bir darbe niteliği taşıyor.

İsyancılar tarafından ele geçirilen Suriye'nin batı bölgelerinin istikrara kavuşturulup kavuşturulmayacağı dikkatle takip edilirken yıllardır Esad liderliğindeki Suriye'den uzak duran Batılı hükümetlerin HTŞ'nin nüfuz sahibi olacağı yeni bir yönetimle nasıl bir ilişki kuracağı da izlenecek.

Ek olarak: HTŞ'nin sert bir İslamcı yönetimi dayatıp dayatmayacağı ve misillemelerde bulunup bulunmayacağı soruları da endişe uyandırıyor.