Ticari araç satışı ülke ekonomisine dair ne anlatıyor?

Çin merkezli şirketler, sıfır otomobiller, ikinci el piyasası derken otomotiv sektöründe gözardı edilen önemli bir konuyla ilgili tehlike çanları çalmaya başladı. Hepimizin bildiği bir ekonomi gerçeği var: Ticari araç satışı, ülkenin ekonomisinin aynasıdır. Ticari araçların alım-satımı düştüğünde esnafın da zor durumda olduğu kabul edilir. Esnafın zor durumda olması ise ülke ekonomisinin en önemli göstergelerinden biridir. 

Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) açıkladığı 7 aylık pazar verileri, ticari araç karnemizi ortaya koydu. Rapor, yılın ilk 7 ayında ticari araç üretiminin %12, satışlarının %11, ihracatının ise %5 düşüş gösterdiğine işaret etti. Ayrıca otomotiv sektöründe kayıpların büyük bir kısmının ticari araçlardan kaynaklandığı görüldü. İçinde bulunduğumuz ekonomik durgunluk, ticari araç verilerinde önemli düşüşlere yol açtı. 

Rapora göre toplam ticari araç ve hafif ticari araç pazarı, ilk 7 ayda bir önceki yılın aynı dönemine göre %11 daralırken ağır ticari araç pazarındaki daralma, %9 olarak kayıtlara geçti. Diğer yandan Ocak ve Temmuz ayları arasındaki dönemde otomobil satışlarındaki yerli araç payı %30, hafif ticari araç pazarındaki satışlarda yerli araç payı ise %31 olarak raporlandı. 

Traktör karnesi daha da zayıf 

Söz konusu dönemde traktör pazarındaki üretim, 853 bin 704 adedi buldu. Ticari araç grubundaki üretim, bir önceki yılın aynı dönemine göre %12 gerilerken ağır ticari ve hafif ticari araç grubundaki üretim, sırasıyla %18 ve %11 düşüş gösterdi. Bu dönemde otomotiv sanayisinin kapasite kullanım oranı ise %73 olarak kayıtlara geçti. 

Araç grubu bazında kapasite kullanım oranları hafif araçlarda %73, kamyonlarda %77, otobüs ve midibüslerde %54, traktörde ise %69 olarak raporlandı. Bu dönemde otomotiv ihracatı, geçen senenin aynı dönemine göre adet bazında %1 düşerek 581 bin 865’e geriledi. Otomobil ihracatı, yıllık bazda %1 artış kaydederken ticari araç ihracatı ise %5 azaldı. Traktör ihracatı ise 2023 yılının aynı dönemine göre %20 azalarak 9 bin 532 adede geriledi. 

Üretim %5 azaldı 

OSD, ilk 7 ayda toplam otomotiv üretiminin de bir önceki yılın aynı dönemine göre %5 gerileyerek 823 bin 636 adede düştüğüne dikkat çekti. Otomobil üretimi ise %2’lik bir düşüşle 542 bin 177 adede geriledi. 

Fakat otomotiv sanayinde yaşanan üretim kaybı, büyük ölçüde ticari araçlardan kaynaklanıyor. Ford Otosan’ın Kocaeli’deki fabrikasında yeni modellerini üretime sokacak olması ve Tofaş’ın yine 4 farklı marka için yeni ticari modeller üretecek olması, 2025 yılında bu düşüş ivmesini tersine çevirebilir. 

Bir dönem Avrupa’nın ticari araç üssü olan Türkiye’nin, bu unvanı yeni modellerle tekrar kazanması ve toplam otomotiv üretiminde ticari araçların payını yeniden %40’ların üzerine çıkarması bekleniyor.

İhracat karnesi olumlu geldi 

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre ise toplam otomotiv ihracatı, ilk 7 aylık dönemde toplam ihracattan %16’lık bir pay alarak ilk sıradaki yerini korudu. Uludağ İhracatçı Birlikleri’nin (UİB) verileri de aynı dönemdeki toplam otomotiv ihracatının yıllık bazda %1 artarak 20,7 milyar dolara yükseldiğini gösterdi. Avro bazında ise ihracat, 18,9 milyar avro olarak kayıtlara geçti. 

Bu dönemde otomobil pazarı, %3’lük bir büyüme kaydederken ticari araç pazarı %11, hafif ticari araç pazarı %1 ve ağır ticari araç pazarı %9 daraldı. Yani üretimdeki kayıp, büyük oranda iç pazarda ticari araç satışlarının düşmesinden kaynaklandı. Bunun da en büyük sebebi, elbette ekonomide yaşanan durgunluk ve finansman maliyetlerinin yüksek olması... 

Toplam otomotiv ihracatındaki %1’lik düşüşün ana sebebi de yine ticari araç ihracatında yaşanan %5’lik azalma oldu.