Trump’ın 100 günü: Amerikalıların %55’i ilk 100 günden memnun değil

ABD Başkanı Donal Trump’ın görevinin ilk 100 gününde aldığı kararlar sadece ABD’de değil, tüm dünyada etkisini gösterdi. Trump bu 100 günde küresel çapta eşi görülmemiş bir gümrük vergisi savaşı başlattı ve ABD’nin dış yardım bütçesini büyük ölçüde kesti. Grönland’ı ilhak etme, Panama Kanalı’nı geri alma ve Kanada’yı ABD’nin 51. eyaleti yapma gibi fikirler ortaya attı. Tarifeler, turistlere siyaset yasağı, göçmenler ve yabancı öğrencilerle ilgili attığı adımlar ile Harvard’ın 2.2 milyar dolarlık fonunu durdurması da eleştirelere neden oldu.

ABD’nin %55'i Trump’tan memnun değil: NBC News tarafından yapılan ve 20 bine yakın kişinin katıldığı anketin sonuçlarına göre, katılımcıların %55'i Trump'ın başkanlıktaki ilk 100 gününden memnun değilken, %45'i memnun olduğunu ifade etti. 

• Son zamanların tartışmalı konusu tarifelerde ise katılımcıların %61'i Trump'ın bu konudaki politikalarını beğenmezken, %39'u "memnuniyetini" aktardı. Trump'ın göç politikalarından memnuniyetle ilgili soruya katılımcıların %51'i olumsuz yanıt verirken, %49'u memnun olduğunu ifade etti.

Bir adım sonrası: İlk 100 gününü 30 Nisan'da tamamlayacak Trump, bunu Michigan’da düzenleyeceği bir mitingle kutlamaya hazırlanırken, Beyaz Saray yönetimin önümüzdeki günlerde ticaret anlaşmaları ve diplomatik girişimlere hız vereceğini duyurdu.

Peki Trump, başkanlığının ilk 100 gününde hangi kararlara imza attı, bu kararlardan kalan 1.361 gün nasıl etkilenecek?

Tarifeler

Trump, Nisan ayı başında Çin'den ithal edilen ürünlere %34 oranında gümrük vergisi getirmiş, daha sonra bu oranı %104'e ve ardından %145'e yükseltmişti. Çin, Washington'an hamlelerine misilleme olarak gümrük vergilerinde ABD mallarına %34'lük vergi koyduktan sonra bu oranı önce %84'e, ardından da %125 oranına yükseltti. Çin Ticaret Bakanlığı, ABD'nin "bir gümrük vergisi savaşı ya da ticaret savaşını kışkırtmakta ısrar etmesi" durumunda "sonuna kadar mücadele edeceklerini" söylemişti.

Bununla birlikte: Trump, 2 Nisan'da imzaladığı kararla 185 ülkeye yeni gümrük vergisi tarifeleri getirdi. Tarifeler kapsamında, ABD'nin ithal ettiği mallara %10-50 arasında değişen gümrük vergileri uygulanacak. ABD'nin en fazla gümrük vergisi uyguladığı ülke listesinin başında Çin, Vietnam, Tayland ve Japonya gibi Asya ülkeleri geliyor.

Trump'ın duraklattığı gümrük vergileri neler? ABD, ithalata uygulanan %10'luk genel verginin yanı sıra 9 Nisan'da ABD ile en büyük ticaret fazlasına sahip ortaklarının mallarından da vergi almaya başladı. Bu hamleyle bağlantılı olarak finans piyasalarında yaşanan çalkantıları gerekçe gösteren Trump, aynı günün ilerleyen saatlerinde Çin dışındaki tüm ortakları için ek vergileri Temmuz ayı başına kadar askıya aldı. 

• 11 Nisan'da yönetim, %10'luk baz orandan ve Çin için daha yüksek orandan muaf tutulan ürünlerin listesini akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve diğer elektronik ürünleri içerecek şekilde güncelledi. Bundan iki gün sonra Trump bu malları ayrı bir yeni tarifeye tabi tutma sözü verdi.

Ek vergiler

ABD'nin en büyük 500 şirketinden oluşan S&P 500 endeksi, Trump'ın "Kurtuluş Günü" adını verdiği tarife duyurusu ile ağır darbe aldı. Beyaz Saray en yüksek gümrük vergilerinden bazılarını kaldırsa da endeks o zamandan beri tam olarak toparlanamadı. Tüm bunlar yaşanırken ise Trump'a ekonomi yönetimi konusunda verilen destek düşmeye başladı.

Kasım ayındaki seçimlerde ABD'li seçmenlerin en büyük endişesi ekonomiydi. Trump'ı Biden karşısında zafere taşıyan şeylerden biri de enflasyonun yarattığı derin mutsuzluktu. Fiyatları düşürme, bürokrasiyi azaltma ve yerli sanayiyi güçlendirme vaatlerini iş dünyası olumlu karşılamıştı.

Ancak Trump'ın gümrük vergileri vaadini yerine getirmeye başlamasıyla borsa düşmeye, konut kredileri de dahil olmak üzere faiz oranları yükselmeye ve tüketici güveni azalmaya başladı. İşlerinden ayrılmak zorunda kalan federal çalışanlar nedeniyle de işsizlik hızla artıyor.

Turistlere seyahat yasağı

Reuters’ın 14 Mart’taki haberine göre, Trump yönetimi pek çok ülkeye seyahat yasağı getirecek. Bir iç yazışmaya göre Trump yönetimi yeni bir yasağın parçası olarak düzinelerce ülkenin vatandaşları için kapsamlı seyahat kısıtlamaları getirmeyi düşünüyor. Notta üç ayrı gruba ayrılmış toplam 41 ülke listeleniyor. Aralarında Afganistan, İran, Suriye, Küba ve Kuzey Kore'nin de bulunduğu 10 ülkeden oluşan ilk grupta vizeler tamamen askıya alınacak.

İkinci grupta yer alan beş ülke ise Eritre, Haiti, Laos, Myanmar ve Güney Sudan. Bazı istisnalar dışında turist ve öğrenci vizelerinin yanı sıra diğer göçmen vizelerini de etkileyecek kısmi askıya almalarla karşı karşıya kalacak.

Üçüncü grupta ise aralarında Belarus, Pakistan ve Türkmenistan'ın da bulunduğu toplam 26 ülke, hükümetlerinin “60 gün içinde eksiklikleri gidermek için çaba sarf etmemesi” hâlinde ABD vizelerinin kısmen askıya alınması için değerlendirilecek.

Neden önemli? Bu hamle, Trump'ın ilk döneminde çoğunluğu Müslüman olan yedi ülkeden gelen yolculara uyguladığı ve 2018'de Yüksek Mahkeme tarafından onaylanmadan önce birkaç kez tekrarlanan yasağı hatırlatıyor.

Bir adım geriden: Trump 20 Ocak'ta, ulusal güvenlik tehditlerini tespit etmek amacıyla ABD'ye kabul edilmek isteyen yabancıların yoğun güvenlik incelemesinden geçirilmesini öngören bir kararname yayımladı. 

• Bu emir, bazı kabine üyelerine 21 Mart'a kadar “inceleme ve tarama bilgileri çok yetersiz” olduğu için seyahatlerin kısmen ya da tamamen askıya alınması gereken ülkelerin bir listesini sunmaları talimatını verdi. Trump'ın talimatı, ikinci döneminin başında başlattığı göç baskısının bir parçası.
• Ekim 2023'te yaptığı bir konuşmada planının ön gösterimini yapan Trump, Gazze Şeridi, Libya, Somali, Suriye, Yemen ve “güvenliğimizi tehdit eden diğer her yerden” gelen insanları kısıtlama sözü verdi.

Göçmenler

Göçmenler konusunda sert bir tutum benimsemek, Trump'ın seçim kampanyası vaatlerinden biriydi. Trump, bu vaadini yerine getirmek için başkanlık kararnamelerini kullandı. Sınırdan geçişler aylık bazda son dört yılın en düşük seviyesine geriledi. ABD halkının çoğunluğu hâlâ bu baskı ortamını destekliyor.

Kendilerini bu yeni baskı ortamının merkezinde bulan bir başka topluluk da yabancı öğrenciler oldu. ABD yönetimi bazı uluslararası öğrencileri kampüslerinde Filistin protestolarına katıldıkları iddiasıyla gözaltına aldı, vizelerini iptal etti. Bazı öğrenciler sınır dışı edildi.

Gözaltına alınan öğrencilerden biri de Rümeysa Öztürk’tü. ABD'de gözaltına alınan doktora öğrencisi Öztürk, Louisiana eyaletindeki göçmen gözaltı merkezinden çıkarılıp Vermont eyaletinde bir merkeze nakledilmesine karar verilmişti. 18 Nisan'da kararını açıklayan mahkeme, Öztürk'ün 1 Mayıs'a kadar Vermont'a gönderilmesi ve yasal sürecin bu eyalette devam etmesine karar vermişti. Öztürk'ün kefaletle serbest bırakılması talebi için ise 9 Mayıs'ta bir duruşma yapılması da kararlaştırıldı.

Harvard-Trump kavgası

Ayın başında ABD yönetimi, Harvard’a gönderdiği bir mektupta, üniversite yönetimi ve işleyişinde kapsamlı reformlar yapılmasını, öğrenci kabul politikalarının değiştirilmesini ve çeşitlilik programlarının denetlenmesini talep etti. Ayrıca, bazı öğrenci kulüplerinin iptal edilmesi istendi.

Harvard Rektörü Alan Garber ise üniversitenin bu talepleri kabul etmeyeceğini söyledi. Bunun ardından federal hükümet, üniversiteye sağlanan 2,2 milyar dolarlık fonu dondurdu. Beyaz Saray ile mücadele edeceklerini duyuran Garber ise üniversiteye gönderdiği e-postada, Trump yönetiminin milyarlarca dolarlık federal hibeyi dondurma kararına karşı dava açtığını açıkladı.

Bunun ardından ülke genelinde çok sayıda üniversitede öğrenciler ve akademisyenler, yükseköğretime yönelik baskılara karşı protestolar düzenledi. Gösterilerin ana gündemleri bütçe kesintileri, uluslararası öğrencilerin sınır dışı edilmesi ve özellikle Gazze işgaliyle ilgili konuşmaların bastırılmasıydı.

Tayvan, Kanada ve Grönland

Trump’ın ABD başkanlarının uzun süredir kaçındığı genişlemeci söylemleri ve politikaları, Çin’in Tayvan’ı işgal etme planlarına meşruiyet sağlayabilecek bir emsal oluşturabileceği endişelerine yol açtı.

Ayrıca Trump, Grönland’ı "alacaklarını" ısrarla söylerken, Kanada’nın varoluşunu sorgulamaya başlayıp ABD’nin parçası olması gerektiğini söyledi. Panama Kanalı’nı geri alma tehdidinde bulundu ve Gazze’yi "bir Akdeniz tatil beldesine" dönüştürme önerisinde bulundu.

Tepkiler: Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen Nisan başında Grönland’da düzenlediği bir basın toplantısında, "Krallığımızın bir parçası olan bir bölgeyi almaya kalktığınızda ve en yakın müttefiğimiz tarafından baskı ve tehditlerle karşılaştığımızda, yıllardır hayranlık duyduğumuz ülkeye olan inancımızı nasıl koruyabiliriz?" dedi ve "Bu, nesiller boyunca Atlantik’in iki yakasında birlikte inşa ettiğimiz dünya düzeniyle ilgili" diye ekledi.

• Grönland'ın yeni Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ise Pazar günü yaptığı açıklamada, ABD'nin maden zengini Kuzey Kutbu adasıyla ilgili yorumlarının saygısızca olduğunu belirterek Grönland'ın "asla herhangi biri tarafından satın alınabilecek bir mülk parçası olmayacağını" vurguladı.