Trump'ın vergileri

“Dünyada hiçbir şey kesin değildir, ölüm ve vergiler hariç.” 1789’da Amerika Birleşik Devletleri’nin “kurucu babalarından” Benjamin Franklin’in kaleminden çıkan bu cümle, günümüzde hâlâ geçerliliğini koruyor; ancak görünen o ki herkes için eşit derecede değil. The New York Times’ın geçtiğimiz pazar günü yayımladığı bir rapor, ABD’nin 45. Başkanı Donald Trump’ın 2000-2015 yılları arasında on yıl hiç gelir vergisi ödemediğini, 2016 ve 2017’de ise sadece 750’şer dolar ödediğini iddia ediyor. Peki, başkanın bile vergi ödemekten kaçındığı iddia edilen bir ülkede bu sistem nasıl işliyor?

• Öncelikle: Kayıtlara geçen ilk vergilendirme sistemi, milattan önce 3000 dolaylarında Antik Mısır’da ortaya çıkıyor. Aynı zamanda İncil’in Yaratılış Kitabı’nda da bahsi geçen bu hikâye, Firavun’un tüm tahıl hasatlarının beşte birini vergi olarak almak için komiserler görevlendirdiğini söylüyor. O zamandan bu yana birçok uygarlık tarafından kullanılan vergilendirme sistemleri, devletlerin ihtiyaçlarına göre farklı biçimlerde uygulanırken miras vergisi, emlak vergisi ve tüketim vergisi gibi yeni kalemler icat ediliyor.
   
• ABD özelinde: Amerikan kolonilerinin Britanya İmparatorluğu’ndan kopuş sürecinde vergilendirme konusu merkezî bir rol oynuyor. Britanya Parlamentosu’nda yeterince temsil edilmediklerini düşünenler, meşhur “Temsiliyet olmadan vergilendirilmeye hayır” (No taxation without representation) sloganıyla bağımsızlık mücadelesinin ateşini yakıyor. Günümüze kadar birçok düzenlemeden geçen ABD vergi sistemi, şu anda ABD Anayasası’nın ilk maddesinde belirtildiği üzere Temsilciler Meclisi tarafından kurgulanıyor.
   
• Gelir vergisi: Ülkede gelir vergisi federal, eyalet ve yerel hükümet seviyelerinde ayrı ayrı uygulanıyor. Vatandaşlar, her yıl “Vergi Günü” olarak bilinen 15 Nisan tarihine kadar vergilendirilebilir gelirlerini ve vergiden düşecekleri kalemleri beyan ettikleri “1040” formunu İç Gelir İdaresi’ne (Internal Revenue Service) gönderiyor. ABD’de gelir vergisi, mükelleflerin yıllık kazançlarına göre farklı dilimlerde ödeniyor. İçinde bulunduğumuz vergi yılında yıllık 9.875 dolara kadar kazanan en alt dilimdeki bekar bir vatandaş gelirinin %10’unu vergi olarak öderken 518.401 dolardan fazla kazanan en üst dilimdeki bir diğeri gelirinin %37’sini ödüyor. Vergi Vakfı’nın son verilerine göre 2017 yılında ABD’de 143,3 milyon mükellef toplamda 10,9 trilyon dolar düzeltilmiş brüt gelir elde ettiklerini beyan etti ve 1,6 trilyon dolar bireysel gelir vergisi ödedi.
   
• Trump’ın vergileri: Ekonomist Arthur Laffer’ın adını taşıyan Laffer eğrisi, devletlerin uyguladığı vergi oranıyla vergi gelirleri arasında ters U şeklinde bir ilişki olduğunu söylüyor. Optimal bir vergi oranından sonra gelirlerin düştüğünü öngören teori, birçok açıdan eleştirilse de temel argüman genelgeçerliğini koruyor. Vergi oranları fazla artırıldığında vatandaşlar farklı şekillerde vergi ödemeyi azaltıyor. Başkan Trump’ın durumunda Laffer’ın teorisi ne kadar geçerlidir bilemesek de The New York Times’ın sansasyonel raporu, Trump’ın yasal boşlukları değerlendirerek yıllardır büyük bir vergi yükünden kaçındığını iddia ediyor. 
   
• Bulgular: Başkanın “1040” formları üzerinden beyanlarını kalem kalem inceleyen Times’ın bulgularına göre 2017 için Trump’ın net geliri işletmelerinin 15,3 milyon dolarlık ve önceki yıllardan kalan 12,3 milyon dolarlık zararları hesaba katıldığında eksi 12,8 milyon dolar seviyesinde oldu. Çeşitli zarar kalemlerinden vergi indirimleri alma hakkı kazanan Trump, mükelleflerin asgari bir vergi ödemesini sağlayan 7.435.857 dolarlık “alternatif minimum vergi” seviyesi üzerinden de 7.435.107 dolarlık başka bir indirim hakkını kullanarak o yıl sadece 750 dolar vergi ödedi. Trump, Times’ın raporuna cevaben yıllar içinde milyonlarca dolar vergi ödemiş olduğunu söylese de buna dair bir kanıt sunmaya yönelik bir girişimi henüz olmadı. 3 Kasım öncesinde kamuoyu tepkileri artarsa başkandan bir açıklama gelecek mi, önümüzdeki haftalarda göreceğiz.