İstatistiklerle Çocuk: Veriler ne diyor?

Bugün 23 Nisan, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı. Türkiye'de çocukların nüfusu, yaşam koşulları, eğitime katılımları, internete ulaşımları, çocuk işçiler ve devlet bakımı altındaki çocukların durumu hakkında Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) bu hafta içi yayımladığı İstatistiklerle Çocuk, 2021 raporu ve Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği'nin (CİSST) Çocuk Mahpuslar: Tutulma Şartları ve İnfaz Usulleri raporunun çıktılarını paylaşıyoruz. 

Nüfus verileri  

TÜİK'in yayımladığı İstatistiklerle Çocuk, 2021 raporuna göre Türkiye'deki nüfusun %26,9'u çocuklardan oluşuyor. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre 2021 yıl sonu itibarıyla Türkiye'de nüfusun 22 milyon 738 bin 300'ünü çocuklar; çocuk nüfusunun %51,3'ünü erkek, %48,7'sini de kız çocukları oluşturuyor. Yine ADNKS verilerine göre 2021 yılında en yüksek çocuk nüfus oranına sahip il %45,2'yle Şanlıurfa, en düşük nüfus oranına sahip il de %17,3 oranıyla Tunceli olarak kayda geçiyor. 

AB üye ülkelerinden daha yüksek: Avrupa Birliği üyesi ülkeler içinde en fazla çocuk nüfus oranına sahip ülke %23,9'la İrlanda olarak belirlendi. Türkiye'nin çocuk nüfus oranının AB üye ülkelerinden daha yüksek olduğu görülüyor.

Nüfus projeksiyonlarına göre çocuk nüfus oranının 2025 yılında %26,6; 2030 yılında %25,6; 2040 yılında %23,3; 2060 yılında %20,4 ve 2080 yılında %19,0 olacağı öngörülüyor.

Eğitim verileri 

Ulusal Eğitim İstatistikleri Veri Tabanı sonuçlarına göre eğitim kademesi okul tamamlama oranlarına bakıldığında yıllara göre bir artış gözleniyor. İlkokul tamamlama oranı, 2015/16 eğitim ve öğretim döneminde %98'ken bu oran 2020/21 eğitim ve öğretim döneminde %98,6 olarak görülüyor. Ortaöğretim tamamlama oranı da %59,7'den %73,2'ye yükseliyor.

Millî Eğitim Bakanlığı örgün eğitim istatistiklerine göre okul öncesi eğitim seviyesinde 5 yaş net okullaşma oranının, 2019/20 öğretim yılında %71,2'yken 2020/21 öğretim yılında %56,9 olduğu görülüyor. 

Net okullaşma oranı, 2020/21 öğretim yılında ilkokul seviyesinde %93,2, ortaokul seviyesinde %88,9 ve ortaöğretim seviyesinde %87,9 olarak belirtiliyor.

İnternet kullanımı 

Çocuklarda bilişim teknolojileri kullanım araştırması sonuçlarına göre internet kullanım oranı 6-15 yaş grubundaki çocuklar için 2013 yılında %50,8'ken 2021 yılında %82,7 olarak veriliyor. Araştırmaya göre, 2021 yılında düzenli internet kullanan 6-15 yaş grubundaki çocukların internet aracılığıyla yürüttüğü faaliyetlerde çevrim içi derse katılma %86,2'yle ilk sırayı alıyor. Bunu %83,6'yla ödev veya öğrenme amacıyla internete başvurma, %66,1'le oyun oynama veya oyun indirme takip ediyor. Çocukların internette en az yürüttüğü faaliyetin %9,1'le alışveriş yapmak olduğu sonucuna varılıyor.

Devlet bakımı altındaki çocuklar 

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın verilerine göre 2021 yılında Türkiye genelinde kuruluş bakımı altında bulunan çocuk sayısının 13 bin 302 olduğu görülüyor. Mevcut koruyucu aile sayısı 6 bin 978; koruyucu aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı da 8 bin 459 olarak veriliyor. 2021 yılında evlat edindirilen çocuk sayısı da 495. 

Hapishanedeki çocuklar 

Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği'nin (CİSST), Çocuk Mahpuslar: Tutulma Şartları ve İnfaz Usulleri raporunda Adalet Bakanlığı'nın çocuk mahpuslara dair istatistikleri düzenli olarak paylaşmadığı ve çocuk dair verilerin kısıtlı olduğu ifade ediliyor. CİSST’in çocuk mahpusların nüfuslarına dair yaptığı bilgi edinme başvurularının da bakanlıkça yanıtsız bırakıldığı vurgulanıyor. 

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'nün (CTE), internet sitesinde yer alan "hapishane istatistikleri" linkini 2018 yılı ile 2021 yılları arasında kaldırdığı; 2021 yılının başındaysa yeniden erişime açtığı ve verileri düzenli olarak aktarmaya başladığı belirtiliyor. 2017 yılında çocuk mahpusların sayısının 1500'ün üzerinde olduğu; ancak 2021'de bu sayılarda düşüş yaşandığı ve bunun nedeninin de cezaevlerindeki Covid-19 tedbirleri olduğu aktarılıyor. 

Çocuk işçiliği

CHP Genel Başkan Yardımcısı Veli Ağbaba, geçtiğimiz gün çocuk işçiliğine ilişkin verileri paylaştı. TÜİK verilerine göre 2021'de çocuk işçi sayısının bir önceki yıla göre artarak 521 bine yükseldiğini vurgulayan Ağbaba, "Türkiye'de yarım milyondan fazla çocuk, devletin resmî verilerine göre çalışmak zorunda kalıyor" ifadelerini kullanıyor. 

TÜİK verilerinin dışında yaklaşık 1 milyon 845 bin çocuğun "çırak" ve "stajyer" adları altında ucuz emek sömürüsüne maruz kaldığını belirten Ağbaba, SGK verilerine göre Ocak 2022 itibarıyla ülkede 353 bin çırak ve 1 milyon 492 bin stajyer öğrenci bulunduğuna dikkat çekiyor.