%21,7 büyüme nasıl yorumlandı?

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan verilere göre Türkiye ekonomisi 2021 ikinci çeyreğinde geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre beklentilere paralel olarak %21,7 büyüdü. Bir önceki çeyreğe kıyasla büyüme ise %0,9 olarak kaydedildi.

En yüksek büyümeler yıllık bazda %45,8 ile hizmet sektöründe, %40,5 ile sanayide görülürken finans ve sigorta faaliyetleri ilgili dönemde %22,7 daraldı.

Yerleşik hanehalklarının tüketim harcamaları 2021 yılı ikinci çeyreğinde %22,9 arttı. Öte yandan mal ve hizmet ihracatı için aynı dönemde artış %59,9 kaydedilirken ithalattaki artış %19,2 olarak belirlendi.

Baz etkisi

Bir önceki çeyreğe ve geçtiğimiz yılın aynı dönemine kıyasla %0,9 - %27,1 olarak belirlenen büyüme verilerinin arasındaki makasın sebebi olarak baz etkisi gösteriliyor. Baz etkisi, iki dönem arasındaki değişim hesabında referans alınan dönemde görülen büyük alçalma ya da yükselmelerin değişimin hesaplandığı döneme yansıyan etkisini ifade ediyor. 

Bir diğer deyişle, 2021 ikinci çeyrek büyüme verisi Türkiye ekonomisinin %10,3 daraldığı geçtiğimiz yılın aynı dönemi referans alınarak hesaplanıyor.

Nasıl yorumlanıyor?

Ekonomist Mustafa Özer, büyüme verilerini anlamlandırırken Türkiye ekonomisinin gerçeklerini göz önünde bulundurmak gerektiğini ifade ediyor. Ekonominin yaşadığı şiddetli bir durgunluğun ardından gelen yüksek büyüme oranlarının üretim olanaklarını artıran bir kapasite artışıyla ilgili olmadığını söyleyen Özer; yüksek oranlara rağmen refahta bir artış yaşanmayacağını, enflasyon gerçeğinin güncelliğini koruyacağını, bu büyümenin yeni iş fırsatları anlamına gelmediğini savunuyor.

PMI verilerinden hareketle üçüncü çeyreğin daha güçlü göründüğünü söyleyen ekonomist Hakan Kara, yeni veriler geldikçe piyasanın 2021 büyüme tahminlerinin %10'a doğru güncelleneceğini öngörüyor. Kara; 2013 yılından sonra büyüme potansiyelinde belirgin bir düşüş olduğuna da işaret ediyor. 

TOBB ETÜ'den Fatih Özatay ücretli kesimin GSYH'den aldığı payın 2019 ikinci çeyreğe kıyasla 3,8 puan, 2021 birinci çeyreğe kıyasla 2,6 puan azaldığına işaret ederek "çalışanların büyümeden giderek daha az pay aldığını" belirtiyor.

Baz etkisinin bütün ülkelerin ekonomilerinde görülebileceğini söyleyen Marmara Üniversitesi'nden Burak Arzavo; çeyrekten çeyreğe 0,9 büyümenin kendi beklentilerine göre zayıf kaldığını ifade ediyor.

TOBB, DEİK, TİM, ASO, ATO gibi iş dünyası temsilcilerinin büyüme verilerine ilişkin yorumlarında da reel sektöre desteğin sürmesi mesajları yer alıyor.

Güncellenen yıl sonu tahminleri

2021 ikinci çeyrek büyüme verilerinin açıklanmasının ardından JPMorgan ve Goldman Sachs, Türkiye için yıl sonu büyüme tahminlerini güncelledi. Dün de Moody's yukarı yönlü bir revize gerçekleştirmişti. 

Goldman Sachs'ın 2021 için yıllık büyüme tahmini olan %7,5, %9,5'e güncellendi. 

2022 tahminini %3,4'te sabit tutan JPMorgan'ın 2021 tahmini %6,8'den %8,4'e yükseldi.

Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's'in 2021 yılı büyüme beklentisi %6 olarak belirlendi.

Gedik Yatırım Başekonomisti Serkan Gönençler; yılın geri kalanında iç talepte görülebilecek yavaşlamaya rağmen ihracat performansı ve yıl başından bu yana görülen büyüme seyri dikkate alındığında yıl sonu için büyümenin %8 - %8,5 olabileceğini tahmin ediyor. 

Tera Yatırım Başekonomisti Enver Erkan, %7,8 yıllık büyüme öngördüklerini söylüyor.

Enflasyon beklentileri

2021 Temmuz’da %18,95 olarak açıklanan TÜFE ile enflasyon 26 ayın zirvesine yerleşmişti. Ayrıca politika faizi olan %19 sınırına da yaklaşmış; TCMB, politika faizinin enflasyonun üzerinde belirlenmeye devam edileceği mesajını vermişti. 

TÜİK Ağustos 2021 Tüketici Fiyat Endeksi verilerini 3 Eylül Cuma günü açıklayacak. Reuters'ın 15 katılımcıyla gerçekleştirdiği ankette uzmanlar Ağustos 2021 TÜFE verisi için %18,25 - %19 aralığında tahminlerde bulunuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın faiz oranlarında düşüşe geçilmesi için ağustos sonrasını işaret etmesi ise enflasyonun %18,95'i geçmesi durumunda ne olacağı sorusunu ortaya çıkarıyor.