Türkiye'de gençlik

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “İstatistiklerle Gençlik, 2022” raporunu yayımladı. Buna ek olarak kariyer platformu Youthall, 18-34 yaş aralığındaki, 171 farklı üniversitenin 128 farklı bölümünde okuyan 1219 öğrenci ve 342 mezunun katıldığı bu yıl 2’ncisi gerçekleştirilen “Gençlerin Beklenti ve Yönelimleri Araştırması”nın sonuçlarını paylaştı. Bunlara ek olarak Türkiye Sosyal Ekonomik ve Siyasal Araştırmalar Vakfı (TÜSES) 18 Mart'ta gençlere odaklanan bir rapor yayımlamıştı. 

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre 2022 yılı sonu itibarıyla Türkiye'deki 15-24 yaş grubundaki genç nüfus, toplam nüfusun %15,2’sini oluşturarak 12 milyon 949 bin 817 kişi kaydedildi. Genç nüfusun %51,2'sini erkek nüfus, %48,8'ini ise kadın nüfus oluşturdu. TÜİK’in nüfus projeksiyonlarına göre ise genç nüfusun toplam nüfus içindeki oranının 2030 yılında %14,0, 2040 yılında %13,4, 2060 yılında %11,8 ve 2080 yılında %11,1'e düşeceği öngörüldü.

Bununla birlikte: Türkiye'nin genç nüfus oranının Avrupa Birliği üye ülkelerinden yüksek olduğu görüldü. AB ülkelerinin genç nüfus ortalaması %10,5 iken en yüksek genç nüfus oranına sahip üye ülke %12,8 oranıyla İrlanda oldu.

Bilgi notu: TÜSES raporuna göre, 28. Dönem Milletvekilleri ve Cumhurbaşkanlığı seçiminde ilk kez oy kullanacak genç seçmenler en çok Güneydoğu bölgesinde yer aldı.

Genç nüfusun yasal medeni durumları incelendiğinde cinsiyetler arası önemli farklılıklar olduğu dikkat çekti. Evli genç kadınlar %13,7 oranında, evli genç erkekler ise %3,6 oranında kaydedildi, bu durumda evli genç kadın oranı evli genç erkek oranının 3,8 katı oldu.

Türkiye'de 2020-21 öğretim yılında %44,4 olan yükseköğretim net okullaşma oranı, 2021-22 öğretim yılında %44,7'ye yükseldi. Yükseköğretim net okullaşma oranı cinsiyete göre incelendiğinde, erkeklerde bu oran %40,5'ten %40,3'e düşerken kadınlarda %48,5'ten %49,2'ye yükseldi.

Çalışma hayatı

Hanehalkı işgücü araştırması sonuçlarına göre gençlerde işgücüne katılım oranı, 2021’de %41,7 iken 2022’de %43,8 oldu. Genç erkeklerde işgücüne katılma oranı %53,1’den %56,2’ye, genç kadınlarda ise bu oran %29,7’den %31,0’e yükseldi.

Gençlerde işsizlik oranı, 2021 yılında %22,6 iken 2022 yılında %19,4 oldu. Erkeklerde bu oran %19,4’ten %16,4’e, kadınlarda ise %28,7’den %25,2’ye düştü.

Youthall’un gerçekleştirdiği araştırmada “İş dünyasına bakış ve kişisel hedefler” ile ilgili sorular sorulduğunda, gençlerin gerçekleştirmeyi en çok istedikleri hedeflerin yurt dışında çalışmak, yönetici olmak, girişimci olmak ve dünyaya fayda yaratan bir projede yer almak olduğu belirtildi. Yurt dışının en önemli üstünlüklerinin ne olduğu sorulduğunda ise iş/özel hayat dengesi ve emeğe değer verilmesi önde geldi.

Araştırmanın “Gençlerin Gelecek Öngörüleri” bölümünde gençlerin çalışmak için yurt dışına gitme eğilimleri incelendi. “İmkân olsa yurt dışına gider misin?” sorusuna gençlerin yarısı gideceği ülkeye göre karar vereceğini belirtirken; üçte birinden fazlası ülke fark etmeksizin yurt dışına gitmek istediğini belirtti. “Büyük ihtimalle gitmem” ve “Kesinlikle gitmem” diyenlerin oranı ise sadece %7 oldu.

Araştırmaya katılanların %86’sı, global şirketlerin eskiye kıyasla daha fazla tercih edilmeye başlandığı görüşünü desteklerken %84’ü kurumsal bir şirkette çalışmak istediğini belirtti.

İş imkanı olarak yazılım geliştirme, IT, Ar-Ge, Ür-Ge gibi teknolojik departmanların tercih edildiği kaydedilirken insan kaynakları ve finans da rağbet gören bölümlerden oldu. Çalışma şekli olarak gençlerin öncelikli tercihleri ise hibrit çalışma oldu. Gençlerin yarısı hibrit çalışma modeli düzenini kendilerinin tanımlamasını istediklerini belirtti.

Araştırmada, pandemiden sonra nesnelerin interneti, otonom araçlar, dronlar, robotlar, 3D baskı, yapay zekâ, artırılmış gerçeklik/sanal gerçeklik gibi alanlara ilginin arttığı gözlemlendi.

Mutluluk

Öte yandan: TÜİK’e göre ise gençlerin %82,4'ü çalıştığı işinden memnun olduğunu, %52,9'u elde ettiği kazançtan memnun olduğunu belirtti. Gençlerin %67,0'si şimdiye kadar almış olduğu eğitimden memnun olduğunu belirtti.

İş arayan üniversite mezunlarının %69’unun 1500 liralık harçlıkla geçindiğini belirten Youthall’un araştırmasına göre ise, gençlerin %80’i şirketlerin çalışanları önemsemediğini ve ekonomik koşullardan fayda sağladığını düşünürken, %93’ü iş bulma imkanının her geçen gün zorlaşmasından dolayı geçici olarak düşük ücretlere sessiz kalıyor. Mezunların %67’si ve çalışan mezunların %79’u şu anda çalıştıkları iş yerlerinden fırsatları olduğu takdirde ayrılmak istiyor. Mart 2023 TÜİK verilerine göre, bir yetişkinin sağlıklı ve dengeli beslenmesi için tüketmesi gereken gıdaların aylık maliyeti göz önüne alındığında gençlerin aylık gelirleri sadece sağlıklı beslenmeleri için gereken tutarın bile çok altında kalıyor.

TÜİK’in yaşam memnuniyet araştırması sonuçlarına göre, genel sağlık durumundan memnun olduğunu belirten 18-24 yaş grubundaki genç nüfus oranı 2021 yılında %83,5 iken 2022 yılında %84,8 oldu. Genel sağlık durumundan orta seviyede memnun olanların oranı %11,1’den %10,5’e, memnun olmadığını belirtenlerin oranı ise %5,4’ten %4,7’ye düştü. Genç kadınlar arasında sağlık durumundan memnun olduğunu belirtenlerin oranı %1,5 düşerken genç erkeklerde sağlık durumundan memnun olduğunu belirtenlerin oranı %4 artmış.

Bununla birlikte: 2022 yılında 18-24 yaş grubundaki genç nüfus içinde kendini mutlu hissettiğini belirtenlerin oranı %47,9 iken kendini orta seviyede mutlu hissettiğini belirtenlerin oranı %36,4, kendini mutsuz hissettiğini belirtenlerin oranı ise %15,7 oldu. Kendini mutlu hissettiğini belirtenlerin oranı kadınlarda %51,9 olarak erkeklerin %44,1 oranına göre daha fazla çıktı.

Gençlerin mutluluk kaynağı olan değerler sorulduğunda ise %43,8 ile sağlık, ilk sırada yer aldı. Bunu, %23,4 ile başarı, %15,5 ile sevgi izledi.

Buna karşın: Youthall verilerine göre gençlerin 5’te 1’i mutsuz, 4’te 1’i geleceği olumsuz algılıyor, 4’te 3’ü ise stresli. Kötüye giden ekonomik koşullar nedeniyle aile evinde kalan gençler oransal olarak artarken, yurtta ve öğrenci evinde kalanlar oransal olarak azaldığı belirtildi.

TÜSES raporuna göre ise ilk kez oy kullanacak genç seçmenin %28’i hayatından memnun olmadığını belirtmesiyle genç seçmende Türkiye geneline göre mutluluk oranı daha düşük kaydediliyor.

Seçimlerde gençler

Dahası: Seçim zamanı gençlerdeki trendleri inceleyen Gezici Araştırma Merkezi Başkanı Murat Gezici, “Ülke gençleri inanılmaz derecede üzgün, mutsuz. Bir o kadar öfkeli ve kızgın” ifadelerini kullanmıştı. 14 Mayıs seçimlerinden önce gençlerin oy verme davranışlarında belirleyici faktörün “geleceklerini garanti altına alma” düşüncesi olduğunu belirten Gezici, “liberal değerleri önemseyen, politik gerilimi azaltacak, kadın ve çocuk haklarını koruyacak, küresel gelişmelere açık olan ve bir o kadar da, bireysel hak ve özgürlükleri savunan siyasi oluşum, onların tercihi olacak” demişti.

Bununla birlikte: TÜSES raporuna göre kendisini sol olarak tanımlayan genç seçmen %45’lik bir oranla %35 olan Türkiye genelinden daha yüksek kaydedilmişti. TÜSES Başkanı Celal Korkut Yıldırım bu durumu iki nedene bağlamıştı. “Gençler kendilerini iktidarın mevcut politikalardan dolayı ifade edemediğini düşünüyor ve sosyal yaşamda kısıtlanmış görüyor.” ifadelerini kullanan Yıldırım, gençlerin teknolojiyle dünyada daha adil ve sosyal haklara sahip ülkelerdeki yönetimlerin sol iktidarlar altında gerçekleştiğini gördüklerini öne sürmüştü.