Türkiye’de Yolsuzluk ve Yolsuzluk Algısı

Bu yıl Uluslararası Şeffaflık Örgütü tarafından yayımlanan Yolsuzluk Algı Endeksi'nde Türkiye'nin sıralaması birçok az gelişmiş ülkenin ve gelişmekte olan ülkenin altına düştü. Endekste 180 ülke arasında 34 puanla 115. sıraya yerleşen Türkiye, böylece yolsuzluk algısı açısından tarihinin en düşük noktasına gerilemiş oldu. Geçtiğimiz yıl 101. sırada olan Türkiye'nin bu gerilemesi dramatik bir düşüşe işaret ediyor. Türkiye’nin yolsuzluk skorlarında özellikle son 10 yılda tedrici ve sistematik bir düşüş söz konusu.(1)

Raporda ayrıca yolsuzluğun bedelini ne kadar ağır biçimde yaşadığımızı gösteren bir olay olarak 6 Şubat depremleri örnek olarak gösteriliyor. Türkiye’de faaliyet gösteren Uluslararası Şeffaflık Derneği depremin yıldönümünde yayınladığı raporda hem deprem öncesinde hem de deprem sonrasında şeffaflık ilkesini ihlal eden birçok usulsüz karar ve uygulamaya işaret ediyor.(2)

Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün raporunda Türkiye’nin bu kötü yolsuzluk sicili özellikle 2015 yılından itibaren yürütme organının güçlenmesi ve demokratik denetim mekanizmalarının zayıflamasıyla ilişkilendiriliyor. Ayrıca Türkiye'de yolsuzlukla mücadele için gerekli yasaların yetersiz olduğu ve mevcut yasaların etkin bir şekilde uygulanmadığı, yargının da bağımsız olmadığına dikkat çekiliyor. Raporda çözüm önerisi olarak da, esas olarak son yıllarda erozyona uğrayan kurumların ve işleyişin onarılmasını sunuyor.

Her ne kadar Uluslararası Şeffaflık Örgütü mevcut yolsuzlukları değil de yolsuzluk algısını ölçen bir endeks geliştirmiş olsa da ve bu yolsuzluk algısının gerçeği tam manasıyla yansıtmayabileceği ihtimalini göz önünde bulunduruyor olsak da, akademik çalışmalar genellikle bu ikisinin birbiriyle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu minvalde, Türkiye’de de yolsuzluk algısının artmasını, yolsuzluktaki artış olarak okuyabiliriz. Hatta algının gerçekliğin gerisinde kaldığı bile iddia edilebilir. Zira, Türkiye son yıllarda yolsuzluğun sıradanlaştığı ve cezasız kaldığı bir ülkeye dönüştü. Yolsuzluklar yargılamalarla değil de genellikle yolsuzluk şebekelerinden dışlanan kişilerin sosyal medyada sansasyon oluşturan magazinsel itiraflarıyla gündeme taşınıyor ve herhangi bir yasal soruşturma ile takibi yapılmadan konu bir süre sonra gündemden düşüyor. Bu iddialar ortasında, şüphesiz siyasi bağlantıların gücü, adı yolsuzluğa karışanlar için kurtarıcı bir rol oynayabiliyor. 

Bu durumun üstesinden gelmek için, Türkiye'nin yolsuzlukla mücadele konusunda daha şeffaf, hesap verebilir ve katılımcı bir yaklaşıma ihtiyacı vardır. Bu, yolsuzlukla mücadele yasalarının güçlendirilmesi, bu yasaların etkin bir şekilde uygulanması ve yargı bağımsızlığının sağlanması ile mümkün olacaktır. Ayrıca, yolsuzlukla ilgili şüphelerin tam ve tarafsız bir şekilde soruşturulması için güçlü ve bağımsız bir yargı sistemine ihtiyaç duyulmaktadır. 

Kamu sektöründe etik standartların yükseltilmesi ve kamu görevlilerinin ve yargı kurumlarının yolsuzlukla mücadelede daha etkin rol alması teşvik edilmelidir. Medya ve sivil toplum kuruluşları da dahil olmak üzere, yolsuzlukla mücadelede toplumsal farkındalığın artırılması ve geniş bir katılım sağlanması gerekmektedir. Raporda da belirtildiği gibi uluslararası normlara ve standartlara uyum, özellikle Avrupa Birliği müktesebatına uyum, bu süreçte kilit öneme sahiptir.