Türkiye’nin sonsuz döngüsü: Bir felaketin anatomisi

Son yıllarda Türkiye’de felaketler benzer bir örüntüyü takip ediyor. Önce rakamları görüyoruz. Felaketin bilançosunu ifade eden bu sayılar, bize dehşetin boyutunu göstermesi açısından çarpıcı geliyor. Bu sayede felaketin niceliğini “ölçmüş” oluyor, yaşananlara duygular atlasında bir yer beğenmek üzere ilk adımlarımızı atıyoruz.

Ardından ayrıntılar gelmeye başlıyor. Felaketin arkasındaki klasikleşmiş ve kimseyi de pek şaşırtmayan ihmaller, suçu birbirine atan yetkililer sahneye çıkıyor. Arka planda kayıpların yüzleri ve isimleri akarken onların ölümüne sebep olanın ihmallere göz yuman, yakınlarını kayıran hangi isimler olduğu konuşuluyor.

Felaketin etkisi henüz hâlâ yakıcıyken yeni bir aşamaya geçiyoruz. Yetkililer, oldukça hüzünlü bir ifadeyle kameraların karşısına geçip bize yalnızca onların doğrusunu aktarabileceği "gerçekleri" beklememizi salık veriyorlar. Ve hemen ardından zaten güç bela ulaşabildiğimiz haberlerle aramıza bir set çekiliyor. Hızla verilen yayın yasağı kararlarıyla dezenformasyonla birlikte bilmemiz gereken ayrıntılar üzerinde de bir denetim sağlanıyor.

Peki bu yayın yasağı sırasında "uzman görüşleri, her türlü yorum, mağdur yakınlarıyla röportaj ve eleştiri"nin sesi kısılırken bu sessizliğe herkes dahil oluyor mu? Tabii ki hayır. Olayın esas sorumluları kenara çekilirken bir yandan da konuyu muğlaklaştıran, okları başka yöne çeviren örnekler peyda oluyor. Mesela arkasında yazanların ne yüzünü ne ismini bildiğimiz "haber hesapları" bir anda yanan otelin yanındaki pistte kayak yapmaya devam eden insanların görüntülerini servis etmeye başlıyorlar. Böylece asıl sorumlular zaman kazanmak için köşelerine çekildikleri anda spot ışıkları felakette hiçbir sorumluluğu olmayan insanlara dönüyor. 

• Konu yapısal, kutuplaştırıcı ve en keskin yerlerinden, muğlak ve ahlaki bir zemine doğru çekiliyor. Neredeyse herkesin suçlu olduğu ve dolayısıyla kimsenin sorumlu olmadığı bir felaket anlatısıyla karşı karşıya geliyoruz.

Bu sırada asıl sorumlunun kim olduğuna yönelik bir “bürokratik muğlaklık” da devam ediyor. Hangi birimin, hangi ismin sorumlu olduğunu anlamak için açıklamaları bekliyoruz. Açıklamalar da bu sırada artık adeta bir şirketin "kriz yönetim" diline evriliyor. Zaman geçtikçe, bir felaketin üzerine yenileri eklendikçe sorumlu, onu bulamayacağımız, yüz yüze gelemeyeceğimiz, nihayetinde adını bile anamayacağımız bir sis bulutunun arkasında kayboluyor. Öfkemiz bir eyleme dönüşmeden, eylem değişime giden yolu açmadan "idare ediliyor."

Bu sessizlik ve muğlaklık anlarında felaketin boyutlarının da katman katman açıldığına şahitlik ediyoruz. Hayatını kaybedenlerin sayısı, saat saat artıyor; skandallar art arda ekleniyor. Zamana yayılan felaket, sindirebileceğimiz dozlara bölünüyor. Parçalara ayrıldıkça üzerine eklenen yeni gündem kalabalığının arkasında kaybolmak için gün sayıyor. 

Ve nihayet unutuluşun kaçınılmaz yazgısı devreye giriyor. Yarım kalan hikayeler ve basit ihmaller sonucu yitip giden hayatlar, başka gündemlerin ve ajandaların gölgesinde kayboluyor. Kimsenin hesap vermediği bir başka infiali daha arkamızda bırakıyoruz.

Bırakıyor muyuz? Hakkıyla hesaplaşmadığımız tüm bu felaketlerin hayaletleri peşimizi bırakıyor mu gerçekten? Bıkkınlığa, asla bir şeylerin değişmeyeceğine dair karamsarlığa sığınmak, bizi bir sonraki felaket karşısında daha da savunmasız bırakan psikolojik bir çukura mı sürüklüyor yoksa? 

Aynı döngünün içine hapsolmuş bir toplumun biçtiği kurban rolünden çıkmak zorundayız. Zira her seferinde başka bir endişeyle çıktığımız, yapısal nedenlerin yeterince konuşulmadığı, sorumluların bir halkla ilişkiler faaliyetine çevirdiği ve nihayetinde hakkıyla sonu getirilemeyen her facia, daha da savunmasız durumda kendi köşemize çekildiğimiz "sıradanlaştırılmış bir kriz" hâlinin ortasında bırakıyor bizi.