Tuvalden sayfaya: Çağdaş sanatın kitapları

Çağdaş sanat dünyasının hareketlendiği sonbahara kavuşmamızla birlikte elimiz sanat temalı kitaplara daha çok gidiyor. Özellikle son birkaç yılda yayımlanan kitaplar, hem teorik hem de uygulama bakımından sanat dünyasındaki tartışmaların dışında kalmamamıza yardımcı oluyor. 

Öne çıkan kitapların ilki, Aslı Kotaman'ın ses getiren Sanatın Erkeksiz Tarihi çalışması. Kitap, iddiası gereği sanat tarihinin lineer anlatısına bir çelme takmaya niyetli. Sanat tarihindeki erkek egemen bakış açısını sorgularken, sanatçıları sanat tarihinde hak ettikleri yere geri koyma çabasını da güdüyor:

"Frida’yı adıyla, Picasso’yu ise soyadıyla tanımlıyor oluşumuzun sempati örtülü bir ayrımcılık olduğunu kabul etmeli, en çok bildiğimiz sanatçıların hemen tümünün erkek olmasını fark etmeli, 'Yahu kadın sanatçıların adını neden öğrenemedik?' diye isyan etmeliyiz." 

• Kitap, sanat tarihi yazılırken kadınların bir yanlışlık sonucu ya da yeterince iyi olmadıkları için dışarıda bırakılmadıklarını fark etmeye çağırıyor.

Ayşegül Sönmez'in Çağdaş Sanat Var Mı? kitabı, çağdaş sanatın etkisini ve değerini tartışan bir inceleme olarak öne çıkıyor. Ayşegül Sönmez, güncel ve postmodern sanatın akıbetinden sanat ürününün-emeğinin değerine, işlevine, niteliğine ve hatta “yenilebilirliğine” uzanan geniş bir çerçevede, “Yoksa artık her şey bir fikirden mi ibaret?” diye düşünenlere rehberlik ediyor. 

• Çağdaş Sanat Var Mı? üreterek, izleyerek ya da paylaşarak sanata taraf olan herkesin kafasını kurcalayan 30 önemli soruyu soruyor. Çağdaş sanat alanındaki imkanları ve imkansızlıkları cesur bir yaklaşımla tartışmaya açıyor.

Lee Cheshire'in Sanatın Önemli Anları kitabı ise sanat tarihindeki kilit anlara dair bilgiler sunarak okurlara daha geniş bir perspektif kazandırıyor. Kitap, okurun sanat dünyasını rahatlıkla takip etmesini sağlıyor. Kitabın sanat tarihine ilişkin sorduğu sorular arasında şunlar da var:

"Mona Lisa ne zaman, nereden çalındı? Van Gogh’un hangi portresi rekor fiyata satıldı? Gümrük memurları hangi soyut sanat eserine el koydu? Kübizm teriminin kaynağı neydi? Kim, hangi sanatsal nedenle bir çakalla bir galeride kapalı kaldı?"

Bunlar dışında sanatçı Sarkis'in 100. Munch'tan Sonra kitabı, sanatçının Edvard Munch’un Çığlık tablosundan ilhamla ürettiği 100 yağlı boya çalışmasını ele alıyor. Bu eser, Sarkis'in sanatsal serüvenini ve Munch’la derin bağını gözler önüne seriyor. Çocukluk yıllarında bir gazete parçasında karşılaştığı ve yıllardır birçok işinde yankılanan Munch’un Çığlık tablosundaki figürden yola çıktığı bu seride Sarkis, insan çığlığının hızını yakalamaya çalışırken, farklı çığlıkları beyaz ve kırmızı renkli boyaları tüplerden çıktıkları hâliyle, fırça kullanmadan, kağıt üzerine aktarıyor. 

Dikkat çeken sergi katalogları 

Son bir yıl içerisinde yayımlanan sergi kataloglarından da oldukça dikkat çekici olanlar var. Özellikle retrospektif sergiler için hazırlananlar arasından... 

Mustafa Pilevneli’nin 60. sanat yılının Türkiye İş Bankası Kibele Sanat Galerisi'ndeki bir sergiyle kutlanmasının ardından sergiye eşlik eden kapsamlı bir katalog yayımlandı. Mavilerde 60 Yıl adlı bu katalog, Pilevneli’nin farklı dönemlerine ait eserleriyle birlikte sanatçının yaratıcı sürecine dair içgörüler de sunuyor. Sunay Akın ve Emre Zeytinoğlu’nun yazılarıyla zenginleştirilen bu katalog, Pilevneli'nin eserleri üzerinden bir sanat tarihi perspektifi de kazandırmayı hedefliyor.

Türk Tarih Kurumu'nun Cumhuriyetin 100. yılı vesilesiyle hazırladığı Tuvalde Yüzyıl: Cumhuriyet’in 100. Yılında 100 Ressam 100 Resim başlıklı çalışması da yine dikkate değer kataloglar arasında. Cumhuriyet dönemi resim sanatının en önemli temsilcilerinin eserlerini biraraya getiren sergiye eşlik eden katalog, 100 ressamın 100 eserini incelerken Türk resim sanatının tarihsel gelişimini de gözler önüne seriyor. 

Katalog Şevket Dağ’dan İbrahim Çallı’ya, Hikmet Onat’tan Fikret Mualla’ya, Turgut Zaim’den Bedri Rahmi Eyüpoğlu’na, Nuri İyem’den Burhan Doğançay’a, Devrim Erbil’den Mehmet Güleryüz’e bir döneme tanıklık eden önemli ressamlardan bir derleme sunuyor.