WhatsApp çıkmazı

Birçoğumuz için hayatın değişmez bir parçası olan WhatsApp, 8 Şubat günü güncelleyeceğini duyurduğu hizmet şartları ve gizlilik politikası ile Türkiye ve dünya gündeminde en çok konuşulan meselelerden biri hâline geldi. Peki WhatsApp’ta neler oluyor?

Kırılımlar

• Satın alma dönemi: Facebook, 2014 yılında WhatsApp’ı 22 milyar dolar karşılığında satın aldıktan sonra iki tarafın uygulamadaki kullanıcı verilerine yönelik yaklaşımlarının farklı olması nedeniyle süregelen bir tartışma oldu. Bir tarafta WhatsApp’ın kurucuları Brian Acton ve Jan Koum, uygulamanın bağımsız ve güvenli bir şekilde varlığını sürdürmesini isterken diğer tarafta Facebook yöneticileri Mark Zuckerberg ve Sheryl Sandberg, uygulamanın topladığı verilerin reklam gelirleri açısından çok kazançlı olacağını biliyordu. Görüş ayrılıkları sonucunda Brian Acton şirketten ayrıldı ve bir başka mesajlaşma uygulaması olan Signal’ı kurdu. Jan Koum ise 2018 yılında istifa etti.
   
• 2016 güncellemesi: WhatsApp, 2016 yılında yaptığı büyük kullanıcı sözleşmesi güncellemesiyle yaklaşık beş yıldır kullanıcılarının üst verilerini (metadata) çatı şirket Facebook ve diğer üçüncü parti şirketlerle paylaşıyor. 2016’daki güncellemenin ardından verilen bir aylık süre içinde veri paylaşım uygulamasının dışında kalmak istediğini beyan etmeyen mevcut kullanıcılar ve güncellemeden uygulamayı indirerek paylaşım iznini otomatik olarak onaylayan yaklaşık 1 milyar yeni kullanıcı, hâlihazırda bu veri paylaşım ekosisteminin içinde bulunuyor.
  
  
  • Üst veri? Üst veri terimi; hesap bilgileri, kullanıcının WhatsApp’taki aktivite süreleri ve sıklığı, WhatsApp Pay kullanan kişilerin ödeme, ticaret ve hesap bilgileri, uygulamaya giriş ve çıkış bilgileri, IP adresi, cihazın bulunduğu konum, zaman dilimi ve çerezler gibi verileri kapsıyor.
     

Değişiklikler ve tepkinin sebepleri

Son günlerdeki geniş çaplı tepkilerin temelinde üç sebep yatıyor.

• Pratiklerin net bir şekilde ortaya konmaması: WhatsApp’ın yeni kullanıcı sözleşmesi, aslında mevcut pratiklerini kullanıcı sözleşmesine taşıyarak yasal bir zemine oturtmak istemesinden ibaret. Tepkilerin ilki, şirketin 2016 güncellemesi ve sonrasındaki süreçte ilgili veri pratiklerini kullanıcılarına açık ve net bir şekilde ortaya koymamasından kaynaklanıyor.
   
• Zorunluluk: Yeni sözleşme, 8 Şubat’a kadar sözleşmeyi kabul etmeyecek kullanıcıların uygulamayı bu tarihten sonra kullanamayacağını belirtiyor. WhatsApp, böylece sözleşmenin kabulünü zorunlu kılıyor.
   
• Farklı yaptırımlar: Sözleşmedeki güncelleme, dünyanın tamamı için geçerli değil. Avrupa Birliği, Genel Veri Güvenliği Regülasyonu (GDPR) ile 2017 yılında başlayan düzenleme ve yaptırım süreci dâhilinde AB bölgesi içinde kullanıcının açık rızası olmayan veri paylaşımlarının önüne geçiyor. WhatsApp, Avrupa Birliği adına İrlanda’da kurulan WhatsApp Ireland Limited şirketi altında ayrı bir hizmet sağlayıcı olarak konumlanıyor. Tepkilerin bir ayağı da, hukuksal alanda ülkeler arasındaki veri gizliliği yaklaşımının farklarından kaynaklanıyor.
   

Güncellemenin nedenleri

• Ücretsiz bir uygulamanın getirileri ve götürüleri: WhatsApp ve benzeri uygulamalar; üst düzey güvenlikli, çok büyük veri akışına sahip ve kesintisiz bir hizmet vermek için oldukça masraflı bir operasyon yürütmek durumundalar. Bu durum, ilgili uygumaları ellerindeki veriyi işleyerek reklam veren şirketlere yüksek kesinlikte iletmeye ve bu yöntemle gelir elde etmeye teşvik ediyor. Facebook, sözleşmedeki değişiklikle paylaşılması zorunlu hâle gelecek üst veriler ile diğer platformlarda çok daha isabetli bir reklam hedeflemesi hizmeti sağlamayı planlıyor.
   
• Yasal zemin: Bununla birlikte Facebook, hâlihazırda kullandığı verilerin yasal zemindeki konumunu da güçlendirmek istiyor.
   

Gerçekte ne olacak?

• Mesaj gizliliği: Yeni sözleşme, WhatsApp kullanıcılarının birbirleriyle yaptıkları paylaşımların güvenliği ve gizliliği açısından herhangi bir değişiklik barındırmıyor. WhatsApp, mesaj güvenliğini sağlamak için uçtan uca şifreleme yöntemi kullanıyor; yani gönderilen metin, görsel, video gibi içerikler yalnızca kullanıcıların telefonlarında tutuluyor. Mesajların içeriğini yalnızca gönderen ile alıcı görebiliyor ve Facebook'un ya da herhangi bir kurumun bu verilere erişimi bulunmuyor.
   
• Devletin erişimi: Uçtan uca şifreleme yöntemi, devletlerin de kullanıcıların paylaştıkları içeriklere erişmesini engelliyor. Devletler, gerekli izinleri aldıkları taktirde WhatsApp’tan yalnızca kullanıcının üst verilerini talep edebiliyor. Güncellenen sözleşmede uçtan uca şifreleme hakkında herhangi bir değişiklik olmadığı için devletlerin ve kurumların veriye erişimine dair bir değişiklik de bulunmuyor.
   

Alternatifler

Özellikle son bir haftadır WhatsApp’a alternatif olarak iki mesajlaşma uygulaması öne çıkıyor: Telegram ve Signal. 

• Telegram: Telegram, WhatsApp’a kıyasla kullanıcılarından daha az üst veri toplasa da yalnızca Gizli Sohbet özelliğindeki iletişimi uçtan uca şifreliyor. Uygulamada normal olarak yapılan iletişim bu şekilde şifrelenmiyor oluşu, Gizli Sohbet dışında kalan iletişime platformun erişimi olabileceği anlamına geliyor. Ek olarak Telegram’ın kapalı kod protokolü kullanması, bağımsız bir kriptografik analizin yapılabilmesinin önüne geçiyor.
   
• Signal: Signal, kullanıcı iletişimine ve paylaşımlara ek olarak üst verileri de uçtan uca şifreliyor. Böylece kullanıcının herhangi bir verisine erişim veya verinin paylaşılması imkânsız hâle geliyor. Bunun yanı sıra Kaybolan Mesajlar özelliğine sahip olan uygulama, kullanıcının bu özelliği seçmesi durumunda ilgili mesajları belli bir sürenin ardından kalıcı olarak siliyor. Ayrıca açık kaynak kod protokolü kullanan Signal, uygulamanın paylaşım pratiklerinin kontrolü ve denetimi için bağımsız bir kod analizi yapılabilmesini olanaklı kılıyor.