Yaratmak Tanrı’ya mı Mahsus?

Yaratmak, uzun bir süre Tanrı ile ilişkilendirildi. Antik Yunanlılara göre insan, orijinal bir şey yaratamazdı. Orijinal bir yapıt ortaya koymak, yoktan var etmek yalnızca ilahi bir güce mahsus olabilirdi. Yoktan var eden Tanrı ile hâlihazırda var olan malzemeden bir eser üreten sanatçı, aynı kefeye konulamazdı. Bu sebeple insanlar tarafından ortaya konulan sanat eserleri, yaratılan değil, taklit edilen şeyler olarak kabul edilirdi. Zira sanat, doğanın bir taklidinden ibaretti.

Rönesans ile birlikte bu görüş değişmeye başladı. Zamanla yaratıcılık Tanrı’ya mahsus olmaktan çıkarak insanların da sahip olabileceği bir özellik olarak benimsendi. “Yaratıcı” terimi sanatçılar ve ardından bilim, psikoloji ve benzeri alanlarda üretenler için kullanılmaya başlandı.

Bugün bildiğimiz hâliyle “yaratmak” kelimesi (to create), Latince meydana getirmek ve üretmek anlamına gelen “creare”den türedi. Bundan önce Antik Yunanda yapmak ve yaratmak için ayrı kelimeler yoktu, yalnızca yapmak anlamındaki poiein terimi kullanılıyordu. Yunancanın aksine Latincede ise yapmak ve yaratmak kelimeleri için iki farklı terim vardı: facere ve creare.

Yaratmak kelimesinin türevlerinden olan “yaratıcılık” ise çok sonraları ortaya atıldı. Günümüzde yaratma yeteneği olarak tanımlanan “yaratıcılık” kelimesi, 1927’de filozof Alfred North Whitehead’in “Religion in the Making” kitabında yer vermesiyle bilim, sanat ve edebiyat dallarında yaygın olarak kullanılan bir kelime hâline geldi. Hatta, bir netlik taşımasa da bu kelimeyi İngilizceye Alfred’in kazandırdığı da düşünülüyor.

Bir zamanlar Tanrı’ya mahsus olduğu düşünülen yaratma yeteneği, artık insanların da sahip olabileceği bir özellik olarak kabul ediliyor. Peki, acaba bu terimin sınırlarını daha da genişleterek Tanrı ve insan dışında bir varlığın yaratıcılığa sahip olabileceğini söyleyebilir miyiz?