Yeni bir şehir anlayışının provası

Kuzey Amerika Kentsel Ulaşım Yetkilileri Birliği'nin (NACTO) programı Küresel Kentleri Tasarlama Girişimi (GDCI), geçtiğimiz aylarda ortaya koyduğu Pandemi Müdahalesi ve Toparlanma Sırasında Sokaklar Rehberi başlıklı çalışmanın Türkçe, İspanyolca, Portekizce, İtalyanca, Arapça ve Japonca olmak üzere 6 dilde çevirisini yayımladı. Belge, NACTO vakıf başkanı Janette Sadik-Khan'ın ifadeleriyle "Son derece zorlu bir zaman ve çoğu büyük kişisel risk altında çalışan kamu görevlilerinin engin deneyimini yansıtıyor. Aynı zamanda tüm dünyada belediye başkanlarının, liderlerin ve plancıların bir sonraki adımlarına karar vermeye çalıştığı noktada onlara rehberlik sunuyor." Vaka sayılarında dünya çapında bir yükselişin ve Türkiye'de ve Avrupa'da yeniden kapanmaların görülmesi, küresel krizi geride bırakmadığımızı ve daha güvenli şehirler için sokak müdahalelerine ihtiyacımız olduğunu gösteriyor. Janette Sadik-Khan, bu dönemde geliştirilecek müdahalelerin yeni bir şehir anlayışının provası olacağını, dünyadan örneklerle sunulan yenilikçi ve düşük bütçeli sokak tasarımı stratejilerinin küresel bir toparlanma sürecini destekleyeceğini düşünüyor.

• Sokakları yeniden düşünmek: Doküman, stratejilerin "İnsanların uzun mesafeler kat etmeden zorunlu hizmetlere güvenli biçimde erişmelerini nasıl mümkün kılabiliriz?" ve "Şehirde dolaşırken fiziksel mesafeyi nasıl koruyabiliriz?" sorularını temel alması gerektiğini savunuyor. Ayrıca müdahale ve toparlanma aşamalarına yön verebilecek altı ilkelik bir örnek yaklaşım da sunuluyor. Finansal ve sosyal kaynakların herkese eşit dağıtılmadığının bilinciyle öncelikle korumasız ve yardıma muhtaç olanların desteklenmesini öneren çalışma, bir diğer yandan uzun vadeli toparlanmada sokakların rolünün farkına vararak açık hava alanlarının artırılmasını tavsiye ediyor. Tedbirlerden olumsuz etkilenen mağazaların, restoranların, pazar yerlerinin kısıtlamalar kaldırıldıkça tekrar güvenli şekilde açılmalarına zemin hazırlamak gerektiği de bir başka ilke olarak yer alıyor. Toplu taşıma, bisiklet ve yürüme eylemlerinin teşvik edilmesi gerekliliğine de değinen dokümanda tüm bunların açık bir iletişim, verilere ve zamana dayalı şeffaf bir karar alma mekanizması ve sivil toplum örgütleriyle koordinasyonla bir an önce uygulanması gerektiğinin altını çiziyor. 
   
• Farklı aşamalarda uygulamalar: Rehber, hem evde kal emrinin aktif olduğu dönemi hem aşı öncesi yeniden açılma dönemini hem de aşı sonrası süreci kapsayacak uygulama önerilerinde bulunuyor. Örneğin resmî yasakların olmadığı fakat evde kal çağrılarının sürdüğü dönem için geçici yeşil mekânlar, yavaşlatılmış ya da araç erişimi kısıtlanmış sokaklar, taşınabilir bariyerler ve işaretlerle şehir içi hız yönetimi, geçici bisiklet yolları, kaldırım genişletmeleri önerilirken aşı öncesi yeniden açılma ve aşı sonrası dönemler için otobüslere özel şeritler, hızlı uygulanabilen modüler duraklar, genişletilmiş ve planlı bisiklet yolları, kaldırım genişletmeleri, belirlenmiş teslimat alanları gibi uygulamalar öne çıkıyor.
   
• Güncel çalışmalar: Kritik sosyal hizmetler başlığında gıda, temizlik, sağlık hizmetleri için geçici mekân sağlanması gerekliliği, San Francisco’da evsiz kalan insanlar için oluşturulan izole çadır kampı üzerinden örnekleniyor. Güney Afrika’da, Johannesburg’ün güneyindeki Lenasia’da ise hızlı uygulanan çadırlar, test alanlarının genişlemesini olanaklı kılıyor. Letonya’da geçici kaldırım uzantıları ve hız limitleri kullanılarak bisikletliler için oluşturulan konforlu yollar ya da Bogotá’da şehir çapında 50 kilometre/saat olarak düzenlenen hız limiti; sokak geometrisini yeniden tanımlayarak merkezî ve uzun sokaklarda hız yönetimiyle yaya ve bisikletli trafiğine alan yaratma örnekleri arasında gösteriliyor. Diğer yandan yaya aktivitesinin güvenliğini sağlamak için daha görünür yaya geçitleri yaratmak gereğine uygun olarak Oakland’da geçici koni kullanımına dikkat çekiliyor ve Brezilya, Almanya gibi ülkelerde uygulanan açık sokak uygulamalarına yer veriliyor. Bisiklet yolları, durak ve toplu taşıma düzenlemeleri, geçici teslimat alanları, açık hava yemek alanları, açık hava pazarları, açık okullar - okul sokakları gibi örnek uygulamalara da değiniliyor. Çalışma; tüm bu uygulamaların hızlıca hayata geçebilmesi için sprey boya, akrilik lateks, sprey tebeşir, trafik şeridi, kontrplak, metal, koni gibi malzemelerle, şehir tasarımında kısa süreli ve az maliyetli müdahalelerle uzun vade değişikliklere ön ayak olmayı hedefleyen taktiksel şehircilik yaklaşımına uygun malzeme ve tasarım önerilerinde bulunuyor.