Yenidoğan Çetesi skandalı sonrası ticarileşmiş sağlık sistemi de tartışılıyor

Bazı 112 Acil çalışanlarıyla işbirliği hâlinde yenidoğan bebekleri kasten tehlikeye atarak özel hastanelere sevk eden ve SGK üzerinden haksız kazanç sağlayan Yenidoğan Çetesi, sağlığın ticarileşmesine yönelik politikaları da yeniden tartışmaya açtı. En az 12 bebeğin ölümüne neden olmakla suçlanan çeteye dair hazırlanan iddianame sonrası, 10 özel hastanenin ruhsatı iptal edildi.

• Sağlık Bakanlığı’nın en son 2022 yılında yayımladığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı’na göre yenidoğan yoğun bakım yatak sayısında özel hastaneler birinci. Özel hastanelerin yenidoğan yoğun bakım yatak sayısı, kamu hastanelerinden yüzde 14 fazla ve toplam yoğun bakım yatak sayısının 1/3’ünden fazlası da özel hastanelerin elinde.
• Ayrıca 2002’den 2022’ye kadar kamu hastanesi sayısındaki artış %18.22 olurken, özel hastane sayısındaki artış %111.7 olarak hesaplanıyor. Özel hastane sayısı 2002’de 271 iken 2022'de 572 oldu.

Türkiye'nin sağlık karnesi

Haziran 2002 tarihinde Dünya Bankası’nın (DB) Türkiye’ye sunduğu reform raporu, o dönemde henüz yeni iktidara gelmiş AK Parti hükümetinin sağlık politikalarının temelini oluşturdu.

AK Parti, iktidar olduktan bir yıl sonra bu rapordan yola çıkan “Sağlıkta Dönüşüm Programı”nı hayata geçirdi. Türkiye’de, Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde sosyal sigorta kurumları özel sağlık hizmetlerini yalnızca istisnai durumlarda kullanıyordu. Özel sektörün finansmanı büyük oranda cepten yapılan harcamalar ve özel sigortalarla sağlanıyordu. 2003’te SDP’nin uygulanmasıyla, sosyal sigorta kurumlarının özel hastanelerden hizmet satın almasının yolu açıldı. 

• Sağlık harcamaları da bu dönemden sonra giderek arttı. 2005’te yapılan değişiklik ile Sosyal Sigortalar Kurumu'na (SSK) bağlı 148’i hastane olmak üzere yaklaşık 373 sağlık tesisi Sağlık Bakanlığı’na devredildi. 
• 2002’de 271 olan özel hastane sayısı 2 katını aşarak 572’ye yükseldi. Aynı dönemde kamu hastanesi sayısı ise 774’ten 951’e yükseldi. Tüm özel hastanelerin yaklaşık %40’ı İstanbul’da yer alıyor. Benzer durum yatak ve yoğun bakım sayısı için de geçerli. 2022’de ise kamuda yatak sayısı 207 bin 121 olurken bu sayı özelde 55 bin 69’a yükseldi.

Sağlık ocakları kapatıldı, Aile Sağlığı Merkezi (ASM) sistemine geçildi. Kamuya ait olmayan, apartman, cami altları gibi yerlerde hizmet veren ASM’lerin hizmetleri de tartışma konusuydu. Aile hekimlerinin kendilerine verilen cari gider ödemesi ile uygun bina tutma, elektrik, su, çalışan giderlerini karşılamasının istenmesi tepkilere yol açtı. Aile hekimliğinde koruyucu sağlık hizmetleri büyük darbe aldı.

Son 10 yılda hekimlere yönelik 110 bini aşkın şiddet vakası kayıtlara geçerken, son 3 yılda bakanlığa bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarından toplam 14 bine yakın hekim istifa etti. 

• Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın "Giderlerse gitsinler, buralar boş kalmaz. Merak etmeyin" ifadelerinin ardından yurt dışına göç eden sağlıkçı sayısı da arttı. Sadece 2023’te 3 bini aşkın hekim yurt dışına gitmek için TTB’ye başvurdu.

Özellikle son yıllarda ilaç ve tıbbi malzeme tedarikinde yaşanan sorunlarda da artış görülüyor. Sabit döviz kuru uygulaması nedeniyle ilaç fiyatlarında kamunun baz aldığı avro kurunun reel kurun çok altında kalması yüzünden ilaç tekelleri Türkiye’den çekilme kararı aldı. Örneğin Roche firması organ nakli hastalarında kullanılan ilacını artık Türkiye’ye getirmeyeceğini açıkladı. 

Kamu-özel işbirliği modeliyle hayata geçirilecek 31 şehir hastanesi yapılacağı bildirildi. 14 şehir hastanesinin açılışı sırasında çok sayıda kamu hastanesi ise kapatıldı. Şehir hastanelerine 2024’te ödenecek tutarın 83 milyar lira olacağı belirtildi. 

• Türkiye'deki şehir hastanesi projeleri, geleneksel devlet hastanelerinden farklı olarak “Kamu-Özel Ortaklığı” modeliyle hayata geçiriliyor. Bu modelde, devlet hastanenin inşaatı karşılığında özel sektöre 25 yıl boyunca kira ödüyor.
• Şehir hastanelerinin her birine 2024 yılı için 4 milyar liranın üzerinde ödenek ayrıldı. Kamu hastanelerine ayrılan payın ise 800,6 milyon lira olması dikkat çekti. 2027 yılına kadar kamu-özel işbirliği projelerine 847 milyar lira aktarılacağı ortaya çıktı.

Kamu hastanesi ve SGK anlaşmalı özel hastanelere giden vatandaştan ‘‘ilaç, reçete, muayene katılım payı, eşdeğer ilaç farkı’’ gibi 15 kalemden kesinti yapılmaya başlandı. İlave ücretler bazı durumlarda tedavi ücretlerinin iki katını aştı.

Milyonlarca vatandaş, yoksulluk, işsizlik, geçim sıkıntıları nedeniyle Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borçlarını ödeyemedi. Bu yıl 9 milyona yakın yurttaşın 1 Ocak 2025 itibarıyla sağlık hizmetlerinden faydalanamayacağı belirtildi.

Türkiye, sağlık harcamalarında en düşük sıralamada

Türkiye, %4.3 ile OECD ülkeleri arasında GSYH'sine göre sağlığa en düşük payı ayıran ülke. 1.827 dolar ile kişi başına düşen sağlık harcamalarında da yine en düşük sıralarda yer alıyor. Sağlık harcamalarının %76.3’lük kısmı kamu tarafından karşılanıyor. Sağlık harcamalarının bireysel olarak karşılanma oranı ise 2021 yılına ait en güncel verilere göre %16,3 seviyesinde.

Hanehalkları tarafından tedavi, ilaç vb. amaçlı yapılan cepten sağlık harcaması 2022'de bir önceki yıla göre %98,8 artışla 112 milyar 18 milyon liraya ulaştı. Hanehalkının kendi bütçesinden yaptığı sağlık harcamalarının toplam sağlık harcamalarına oranı 2022'de %18,5 oldu. Kişi başına düşen sağlık harcamaları 2021'de ortalama 4 bin 206 lira iken, 2022'de %69,8 artışla 7 bin 141 liraya yükseldi.

‘SDP sağlık sistemimizi çökertti’

Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Ege Tabip Odaları'nın yaptığı ortak açıklamada; TTB Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap, SDP’nin ölüm getirdiğini savundu:

“Sağlık hizmetini sıradanlaştıran, niteliğe değil niceliğe önem veren, hastaneleri ticarethane ve hastaları müşteri hâline getiren, sağlığı piyasa kurallarına teslim eden SDP, sağlık sistemimizi çökertmiştir. Yöneticileri, halkın sağlığını piyasanın insafına bırakan sağlık politikalarını bir kenara bırakarak, koruyucu hekimlik ve birinci basamağın güçlendirildiği, sağlık çalışanlarının iyi koşullarda güvenli ve güvenceli çalışabildiği bir sağlık sistemini hayata geçirmeye çağırıyoruz.” 

Dr. Güray Kılıç ise, SGK’nın özel sağlık kurumlarından hizmet alımına son vermesi gerektiğini söyledi:

‘‘Gerçek sorumluların halka hesap vermesini istiyoruz. Bugün ülkede mevcut yoğun bakım yataklarının yarıya yakını özel sağlık sektörünün kontrolündedir, SGK bu hizmeti özel sektörden satın almaktadır. Sermayenin zor, masraflı ve nitelikli emek gerektiren yenidoğan yoğun bakım servisi kurma iştahı nereden kaynaklanmaktadır? Yanıtını maalesef bu vahim olay tüm açıklığıyla gözler önüne sermiştir. Özel hastaneler yeniden ‘özelleştirilmeli’, SGK’nın bu hastanelerden hizmet alımına son verilmeli.’’

Öte yandan: Sağlık sisteminin özelleştirilmesinin tepkiyle karşılandığı ülkeler de mevcut. 2023’te İspanya’nın başkenti Madrid'de, yaklaşık 2 ay grev yapan doktorlar ve diğer sağlık çalışanları, özerk yönetimin yürürlüğe soktuğu ve bazı kliniklerin kapatılıp yeni acil servislerin açıldığı sağlık sistemindeki değişikliğin bir an önce kaldırılması için eylem düzenlemişti. 

• Madrid'deki doktor grevlerinin benzer gerekçelerle Katalonya, Valensiya, Extremadura, Endülüs, Navarra ve Aragon gibi ülkenin diğer bölgelerine de yayılacağı duyurulmuştu.
• En az 6 ay sonraya randevu alabildiklerini ve hastanelerde doktor bulamadıklarını söyleyerek sağlık sektörü çalışanlarının gösterisine destek veren Madridliler de "Sağlığımız savunulur, satılmaz", "Kamusal sağlık hizmeti" sloganlarını atarak sağlık sisteminin özelleştirilmesini protesto etmişti.