Zayıflama ilaçları: Kilo kaybından fazlası

Kim Kardashian, Elon Musk ve hatta Birleşik Krallık'ın eski Başbakanı Boris Johnson... Bu isimlerin ortak noktası, kilo vermek için zayıflama iğnesi kullandıklarını açıklamaları. Zayıflama iğneleri son dönemde o denli popülerleşti ki, Jimmy Kimmel bile bu yıl Akademi Ödülleri konuşmasında bu ilaçlardan bahsediyordu.

Şu ana kadar kullanım onayı alan zayıflama ilaçlarından Zepbound, Mounjaro, Saxenda, Wegovy ve Ozempic öne çıkıyor. Bunlardan en yenisi ise henüz 8 Kasım'da ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin yeşil ışık yaktığı Zepbound.

En yenisi: 1.000 dolarlık fiyat etiketiyle Zepbound, ABD merkezli ilaç şirketi Eli Lilly tarafından üretiliyor. Tirzepatid isimli ilacın marka adı olan ve iştahı bastırarak tokluk hissi veren Zepbound’un, klinik çalışmalar sırasında ilacı kullanan gönüllülerin vücut ağırlıklarının yaklaşık %21'ini kaybetmesini sağladığı aktarılıyor. Eli Lilly'nin ürettiği bir diğer zayıflama ilacı Mounjaro ise temelde Zepbound ile aynı—iki ilaç da aynı bileşeni paylaşıyor. Aralarındaki tek fark, Mounjaro'nun yalnızca Tip 2 diyabeti olanlar tarafından kullanılması.

En popülerleri: Yukarıda bahsetmiş olduğumuz 5 ilaç arasında belki de en popüler olanlar Ozempic ve Wegovy. FDA'dan 2017 ve 2021'de kullanım onayı alan bu iki ilaç, Danimarka merkezli ilaç şirketi Novo Nordisk tarafından geliştirildi.

• Bilgi notu: Eylül ayında hisse değeri 428 milyar dolara ulaşan Novo Nordisk, Avrupa'nın en değerli şirketi olmuştu.

Aradaki farklar: Wegovy ve Ozempic, semaglutid isimli tek bir ilacın farklı kullanımlar için farklı dozlarda piyasaya sürüldüğü marka isimleri olarak karşımıza çıkıyor. Ozempic, Tip 2 diyabet hastalarını hedeflerken Wegovy de obezite sorunu olanlar tarafından reçeteli bir şekilde kullanılabiliyor. Saxenda da aynı şekilde Novo Nordisk tarafından üretiliyor. Etken maddesi Wegovy ve Ozempic'in aksine semaglutid değil, liraglutid olan Saxenda'yı kullananların ilacı haftada bir değil, her gün almaları gerekiyor.

^{Kaynak: Getty Images}

İlaçların etkileri: Kilo vermek ve ötesi

Diyabet ve kilo vermeye yardımcı olmaktaki kanıtlanmış etkilerinin yanısıra bu ilaçların başka özelliği daha var. Novo Nordisk tarafından 17 bin katılımcıyla üç yıl boyunca yapılan bir çalışmaya göre, Ozempic ve Wegovy'nin aktif bileşeni olan semaglutidenin kalp krizi, felç ve kardiyovasküler hastalıklarda ölüm riskini %20 oranında azaltabileceği belirtiliyor.

• Nasıl? Çalışmaya ilişkin olarak Scientific American'a konuşan Massachusetts Genel Hastanesi'nden kardiyolog James Januzzi, bu etkinin ilacın kan basıncında akut bir düşüşle birlikte damarlardaki kan akışı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip olmasının bir sonucu olabileceğini ifade ediyor.

Bununla birlikte zayıflama ilaçlarının alkol, nikotin, kumar ve kompulsif davranışlar gibi bağımlılıkların tedavisinde de kullanılabileceği değerlendiriliyor. Ulusal Alkol Suistimali ve Alkolizm Enstitüsü ile Ulusal Uyuşturucu Suistimali Enstitüsü'nden araştırmacı Lorenzo Leggio, bu ilaçların vücudun tok hissetmesini sağlayan hormonu hedef alarak beyinde yiyecek ve keyif arasındaki ilişkiyi zayıflattığının altını çiziyor. Bağımlılığın da buna benzer şekilde işlemesi nedeniyle bu ilaçların bağımlılık tedavisinde bir "potansiyel" olabileceğini belirtiyor. 

Medya etkisi: Leggio, medyada büyük oranda bu ilaçlardan fayda gören insanları gördüğümüze, fayda görmeyenlerden ise genellikle haber alamadığımıza dikkat çekerek konu üzerine daha fazla çalışma yapılması gerektiğini de ekliyor.

Üreticilerin cevabı: Novo Nordisk ve Eli Lilly ise ilacın bağımlılık tedavisinde kullanılıp kullanılamayacağını incelemek için araştırma yürütmediklerini veya yürütmeyi planlamadıklarını bildirdi.

Kilo verme ilaçlarının bir diğer potansiyel kullanım alanı da demans ve diğer bilişsel bozuklukların tedavisi olarak karşımıza çıkıyor. Zayıflama ilaçlarının Alzheimer’a neden olduğu düşünülen amiloid ve tau proteinlerinin beyinde birikmesini azaltabileceğine yönelik kanıtlar olduğunu belirten araştırmacılar, bu ihtimali Oxford Üniversitesi'nde yürütülen bir çalışmayla test ediyor.

İçerik uyarısı: Kendine zarar verme

Zayıflama ilaçlarının zararları

Üretilen çoğu ilacın prospektüsünde bulantı, kusma, ishal, iştah azalması, kabızlık, üst karın rahatsızlığı ve karın ağrısı gibi yan etkiler sıralanıyor. Bunlar uzun vadeli olmayan yan etkiler. Ancak bazı bulgular, zayıflama ilaçlarının çok daha tehlikeli yan etkileri olabileceğini de gösteriyor.

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), İzlanda İlaç Ajansı'nın semaglutid ve liraglutid içeren ilaçları kullanan 3 kişide intihar düşüncelerinin görüldüğünü bildirmesinin ardından Temmuz ayında Ozempic ve Saxenda'yı incelemeye almıştı. Haberin ardından hisseleri %1 düşen Novo Nordisk, hasta güvenliğinin birincil öncelik olduğunu ve advers ilaç reaksiyonlarıyla ilgili tüm raporları çok ciddiye aldığını söylemişti.

• Detaylar: FDA’nın Advers Olay Raporlama Sistemi (FAERS) Kamus Gösterge Tablosu’na göre, 2018'den bu yana semaglutid kullanan hastalar veya sağlık hizmeti sağlayıcıları tarafından en az 60 intihar düşüncesi raporu alındığı bildiriliyor. Öte yandan, FDA bu raporlardaki bilgilerin doğrulanmadığını ve bir raporun varlığının nedenselliğin kanıtı olmadığını söylüyor.

Kanser riski: Bu inceleme, EMA’nın Novo Nordisk’in semaglutid içeren ilaçlarının tiroit kanserine neden olabileceği konusunda güvenlik sinyali vermesinin ardından geldi. Ancak kurum, yapılan incelemeler sonrasında, söz konusu ilaçlar ile tiroit kanseri arasında bir bağlantı bulunmadığını bildirdi.

Daha fazla yan etki: Bir diğer çalışmaya göreyse Wegovy ile aynı sınıftaki ilaçların, daha eski zayıflama ilaçlarına kıyasla pankreatit, bağırsak tıkanması ve mide felci risklerini artırabileceği belirtiliyor. Raporda semaglutid içerikli ilaç kullanan her 1.000 kişiden yaklaşık beşinde pankreatit görüldüğü, liraglutide içeren ilaçlar içinse bu oranın her 1.000 kişiden yaklaşık sekizine yükseldiği aktarılıyor. Mide felci içinse durum her 1.000 semaglutid kullanıcısında yaklaşık dokuz ve liraglutid kullananlarda yaklaşık yedi vaka şeklinde ilerliyor.