Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından düzenlenen 79. Dünya Sağlık Kurulu, 18-23 Mayıs tarihleri arasında İsviçre'nin Cenevre kentinde düzenlenen oturumların ardından sona erdi. "Küresel sağlığı yeniden şekillendirmek: Ortak bir sorumluluk" teması altında toplanan zirvede, küresel sağlık alanındaki zorluklarla mücadele etmek üzere yeni stratejiler görüşüldü.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">190’ı aşkın ülke delegasyonu, geçen yıl kabul edilen tarihî Pandemi Anlaşması'nın (WHA78.1) ilk uygulama raporlarını, Uluslararası Sağlık Tüzüğü'ndeki güncellemeleri ve daralan bütçelerin gölgesinde kalan küresel sağlık personeli krizlerini görüşmek üzere biraraya gelmişti.</li></ul>Öte yandan:&nbsp;Sahadaki DSÖ ekipleri, Hantavirüs gündeminin ardından bu kez de Ebola salgınıyla mücadele ediyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda sınırında hızla yayılan nadir Bundibugyo virüsü nedeniyle bölgede 1.018'den fazla şüpheli vaka ve 234 ölümün kayda geçtiğini belirten DSÖ, resmî olarak "Uluslararası Önemi Haiz Halk Sağlığı Acil Durumu" ilan etti. Henüz onaylı bir aşısı bulunmayan bu varyant nedeniyle bölgesel risk "yüksek" görülüyor.2026 yılında insanlık, Ebola’nın yanı sıra yeni COVID varyantları, yakın dönemde bir cruise gemisinde yayılmasıyla gündeme gelen hantavirüs, "yatağa düşüren grip" olarak bilinen İnfluenza A ve mutasyon riskleri barındıran Mpox (maymun çiçeği) gibi birçok salgınla karşı karşıya&nbsp;kalsa da henüz hiçbiri adına dünya genelinde bir "pandemi" alarmı verilmedi. Peki, olası bir alarm durumunda buna gerçekten hazır mıyız?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">GPMB 2026 Raporu: Küresel alarm</h2>Küresel Hazırlık İzleme Kurulu (GPMB) 2026 Raporu, COVID-19 pandemisinden bu yana kağıt üzerinde birçok küresel reform ve fon hayata geçirilmesine rağmen, biyolojik risklerin tırmanma hızının bu adımları gölgelediğini ortaya çıkardı.&nbsp;Son 10 yılda ilan edilen altı büyük uluslararası sağlık acil durumunun (Ebola, Zika, COVID-19 ve Mpox) incelendiği "Uçurumun Kenarında Bir Dünya" isimli raporda, salgınların artık çok daha sık yaşandığı&nbsp;fakat buna karşın dünyayı koruması gereken finansal ve toplumsal sistemlerin hızla zayıfladığı vurgulanıyor.Resmî verilere göre DSÖ, 2024 yılında 2015 yılına kıyasla neredeyse&nbsp;iki kat daha fazla salgın ve sağlık acil durumu vakası tespit etti. İklim krizi ve ekolojik bozulmalar virüslerin hayvandan insana sıçrama riskini artırırken 2020-2030 yılları arasında pandemiler nedeniyle küresel ekonominin uğrayacağı toplam kaybın 50 trilyon doları bulacağı öngörülüyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Buna rağmen, salgınları büyümeden durduracak küresel sağlık yardımları hızla azalarak yeniden 2009 seviyelerine gerilemiş&nbsp;durumda.</li></ul>Raporda dikkat çekilen en somut gerileme alanı, tıp dünyasında "eşitlik yorgunluğu" olarak adlandırılan küresel bıkkınlık ve tedarik adaletsizliği oldu. Zengin ülkelerin pandeminin başındaki küresel dayanışma ruhunu kaybetmesi ve kendi iç mali baskılarına dönmesinin, kırılganlığı artırdığı söylenirken bunun en belirgin kanıtı olarak Mpox salgını gösteriliyor. COVID-19 döneminde hayat kurtarıcı aşıların düşük gelirli ülkelere ulaşması 17 ay sürmüşken yakın zamandaki Mpox krizinde bu süre, zengin ülkelerin aşıları erkenden stoklaması ve ön satın alma anlaşmaları&nbsp;nedeniyle 24-27 ayı buldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">DSÖ Pandemi Anlaşması</h2>Küresel salgın yönetimi tarihinde ilk kez devletlere yasal olarak bağlayıcı sorumluluklar yükleyen tarihi DSÖ Pandemi Anlaşması (WHA78.1), geçen yıl düzenlenen 78. Dünya Sağlık Genel Kurulu'nda kabul edilmişti. Anlaşma, 12. madde kapsamında kurulan&nbsp;PABS (Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı) sistemine sahip, böylelikle küresel bir pandemi ilanı durumunda, ilaç ve aşı üreticilerinin ürettikleri biyolojik önlemlerin (aşı, ilaç, tanı kiti ve kişisel koruyucu ekipman) %20'sini&nbsp;gerçek zamanlı olarak&nbsp;DSÖ'ye teslim etmesini&nbsp;zorunlu kılıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">79. Dünya Sağlık Genel Kurulu'nun Komite A oturumlarında resmî olarak tartışılan ilk uygulama raporları, bu hukuki çerçevenin COVID-19 sürecinde ortaya çıkan tıbbi malzeme dağıtımındaki eşitsizlikleri çözmeyi hedeflerken patojen verilerinin küresel ağlarda şeffaf paylaşımını ve gelişmekte olan ülkelerde bölgesel aşı üretim kapasitelerinin kurulmasını planlıyor.</li></ul>Öte yandan bu yasal çerçeve; bütçe daralmaları, çıkar çatışmaları ve ulusal meclislerdeki onay süreçlerinin yavaşlığı nedeniyle ciddi bir uygulama duvarıyla karşı karşıya kalıyor. GPMB’nin yayımladığı denetim raporunda, zengin ülkelerin ön satın alma sözleşmeleriyle aşıları tekelleştirme eğiliminin sürdüğü belgeleniyor. Batılı ülkeler ve arkalarındaki ilaç tekelleri, kâr marjlarını korumak adına zorunlu teknoloji transferinin ve patent esnekliğinin ilaç sanayisindeki inovasyonu baltalayacağını savunurken gelişmekte olan ülkeler ise paylaştıkları virüs verileri karşılığında aşılara adil ve ücretsiz erişim talep ediyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">DSÖ’nün yerel karantina veya biyolojik tesis denetim yetkilerinin "ulusal egemenlik ihlali" olarak görülmesi ve ilaç patentleri üzerindeki uzlaşmazlıklar nedeniyle bu yılki Genel Kurul'da yapılan resmî oylamayla Pandemi Anlaşması'nın nihai olarak tamamlanması ve yürürlüğe girmesi 2027 yılına ertelendi.</li></ul>Hukuki sürecin uzatılması, tıp ve teknoloji dünyasındaki bilimsel ilerlemelere rağmen olası bir pandemi durumunda uluslararası sistemin ortak bir mevzuat yerine hâlâ koordinasyonsuz reaksiyonlara mahkûm&nbsp;olduğunu gösteriyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bütçe kesintileri ve sahadaki çöküş</h2>COVID-19 sonrasında uluslararası bağışçıların ve devletlerin stratejik yöntemlerini değiştirmesiyle birlikte 2026 yılına geldiğimizde küresel sağlık fonlarındaki kesintiler artık bir yapısal krize dönüştü. ABD’de Trump yönetiminin DSÖ’den ayrılma prosedürlerini yeniden işletmesi doğrudan 600 milyon dolarlık bir finansman açığı yarattı.&nbsp;Bunun yanında, ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) program bütçelerinde gidilen %80'i aşkın kesintiler;&nbsp;tüberküloz, HIV ve sıtma gibi&nbsp;küresel hastalık mücadele fonlarını&nbsp;durma noktasına getirdi. Ayrıca Birleşik Krallık, İsveç, Japonya ve Almanya gibi büyük donör ülkeler de resmî kalkınma yardımlarını ve küresel sağlık fonlarına taahhüt ettikleri bütçeleri %15-50 arasında düşürdü.Genel Kurul görüşmeleri sırasında DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi Acil Durum Direktörü Dr. Annette Heinzelmann, bu finansal daralmanın sahadaki operasyonel kapasiteleri nasıl gerilettiğini şu sözlerle doğruladı:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Salgınlar hızlanıyor, oysa bunları durdurmak için tasarlanmış sistemler zayıflıyor. İhtiyaçlar ve kaynaklar arasındaki uçurum artık sürdürülebilir değil. DSÖ Sağlık Acil Durum Programı 2024 ve 2025 yıllarında 553 milyon dolarlık bir finansman açığıyla karşı karşıya kaldı. Acil durumlar için ayrılan yedek fon 2026 yılına sadece 19,5 milyon dolarla girerken, bölgesel acil durum iş gücümüz yarı yarıya azaltıldı. Azalan kapasiteyle artan acil durumlarla mücadele etmeye devam edemeyiz."</blockquote>Mali kaynakların bu şekilde daralması nedeniyle DSÖ, 2026-2027 dönemi taban bütçesini %21 oranında düşürmek&nbsp;ve kurum genelinde 2.500'den fazla personelin sözleşmesini feshetmek zorunda kaldı. Fon kesintilerinin sahadaki kurumsal yansımalarını gösteren organizasyonlardan bir diğeri de bölgesel salgın yönetimini yürüten Pan Amerikan Sağlık Örgütü (PAHO) oldu. <ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">PAHO’yu "yozlaşmış" olarak nitelendiren Trump yönetimi, kuruluşa 134 milyon dolardan fazla üyelik aidatı borcunu ödememişti. Yaşananların ardından taban program bütçesini %19 oranında düşürmek zorunda kalan PAHO, acil durum operasyonlarını ve vaka takibini yürüten kadrolu pozisyonlarında %17’lik (1.042'den 869'a) bir personel küçülmesine gitmiş, yeni uzman alımlarını ise tamamen dondurmuştu.</li></ul>Koruyucu bütçelerin ve saha personelinin geri çekilmesi sadece idari bir küçülme değil, insani bir risk doğuruyor. Uluslararası donör fonlarındaki gerilemeler nedeniyle; aktif savaş, iç çatışma, yoksulluk ya da büyük doğal afetlerin etkisindeki coğrafyalarda 5.600'den fazla sağlık tesisi kapanma noktasına geldi. Tıbbi otoriteler ve bağımsız akademik kuruluşlar, sadece USAID tüberküloz programlarındaki bu uzun vadeli kesintilerin önümüzdeki süreçte dünya genelinde 2.2 milyon ek ölüme ve 10 milyon yeni vakaya yol açabileceğini öngörüyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne durumdayız?</h2>Sonuç olarak, "2026'da yeni bir salgına ne kadar hazırız?" sorusunun yanıtı, küresel sağlık sistemindeki büyük bir çelişkiyi ortaya koyuyor. İnsanlık, laboratuvar ortamında yapay zeka modellemeleri, genomik sekanslama hızı ve mRNA platform teknolojileri sayesinde bilimsel olarak en donanımlı evresini yaşasa da kurumsal finansman sorunları, sahadaki krizler ve kurumlara yönelik güvensizlik yüzünden operasyonel düzeyde kritik sorunlarla karşı karşıya kalıyor.Pandemi Anlaşması’nın 2027 yılına ertelenmesiyle yasal gücünü de kaybeden küresel sistem; olası bir salgını çok kısa sürede moleküler düzeyde çözecek teknolojiye sahipken sahada ilk vakayı tespit edip virüsün izini sürecek kurumsal finansmandan ve ortak iradeden yoksun kalıyor. Bu tıkanıklık, dünyayı kağıt üzerinde tarihin en korunaklı, sahada ise yeni bir salgına karşı kırılgan bir konumda bırakıyor.

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

79. Dünya Sağlık Kurulu tamamlanırken gündeme gelen Ebola salgını, DSÖ Pandemi Anlaşması’nın 2027 yılına ertelenmesi ve küresel sağlık fonlarındaki kesintiler artan salgın risklerine karşı soru işaretlerini de beraberinde getirdi: Küresel sistem yeni bir pandemi riski karşısında hazırlıklı mı?

Uçurumun kenarında bir dünya: 2026’da yeni bir salgına ne kadar hazırız?

Arjantin'den yola çıkan MV Hondius yolcu gemisinde, hantavirüs nedeniyle üç kişi hayatını kaybederken olay, Andes virüsünün bir gemi ortamında insandan insana bulaşma potansiyelini gösteren ilk belgelenmiş salgın oldu. Virüsün genetik kökenlerini, bulaş dinamiklerini ve küresel riskleri Dokuz Eylül Üniversitesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Ali Öktem'e sorduk.

Hantavirüs'ün Andes türü hakkında neler biliyoruz?

Yeme-içme sektöründe maliyet ve fahiş fiyat tartışmalarının alevlendiği zorlu bir dönemin ardından Ticaret Bakanlığı'nın yeni yönetmeliği&nbsp;ile lokanta, kafe, restoran ve pastane gibi işletmelerin servis, kuver, masa ücreti veya benzeri adlar altında tüketiciden ekstra ücret alması yasaklandı. Öte yandan bu düzenleme yeni tartışmaları da beraberinde getirdi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Daha önce "kuver" adı altında hesaba yansıtılan ek ücretler, tüketiciyle işletmeyi karşı karşıya getiriyor; yüksek vergi kesintileri nedeniyle de personelin gelir kaybına uğramasına neden oluyordu.&nbsp;</li></ul>Yeni düzenleme, tüketicileri sürpriz hesaplardan korusa da bu sefer de işletmelerin burada yaşadıkları gelir kaybını menülerine yansıtıp yansıtmayacağı ve nakit para kullanımının giderek azaldığı bir dönemde gönüllü olarak bahşiş vermek isteyenler için sistemin nasıl işleyeceğiyle ilgili soru işaretleri doğdu.Nitekim geçen hafta, zorunlu bahşiş ve kuver ücretlerinin kaldırılmasına rağmen bu bedelleri menülerine dahil ederek fiyatları haksız şekilde artırdığı iddia edilen işletmelere yönelik denetimler de basına yansıdı.&nbsp;Olası senaryoları ve çözüm yollarını TURYİD (Turizm Restoran Yatırımcıları ve Gastronomi İşletmeleri Derneği) Başkanı Kaya Demirer ile konuştuk.Ticaret Bakanlığı’nın getirdiği son düzenlemeyle restoran ve kafelerde artık servis ücreti, kuver veya masa bedeli gibi isimler altında tüketiciden ek ücret talep edilmesi tamamen yasaklandı. Bu yasak sektörde beklenen bir durum muydu?Bu düzenleme, kamuoyundan gelen “zorunlu servis ücreti” eleştirilerine bir yanıt olarak yürürlüğe girdi. Tüketici hassasiyetlerini anlıyoruz ve şikayetleri önemsiyoruz. Ancak sahadaki gerçeklik şu: Son 10 yılda nakit bahşiş oranları yüzde 10 seviyelerinden yüzde 2-3’e geriledi ve bu bahşişlerin çok büyük bir kısmı kayıt dışıydı. Nakit taşımayan bir misafir profili oluştu. Bu nedenle birçok işletme, tamamen yasal bir dayanağı olan ve 1983’ten bu yana yürürlükte bulunan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 51. maddesindeki yüzde usulü ücret sistemini uygulamak zorunda kaldı.&nbsp;Her ne kadar kanunda açıkça yeri olan bir uygulamayı yönetmelikle yasaklayamaz ya da regüle edemezseniz de Ticaret Bakanlığı çıkardığı bir yönetmelikle Çalışma Bakanlığı mevzuatında işverene tanınmış bir yasal hakkı engelleme yoluna gitti. Yeni yönetmelik bu sistemi fiilen durdurmaya kalkınca ve kamuoyunda büyük bir ses getirerek uygulamaya alınınca, niyet şeffaflık olsa da çalışan gelirleri açısından ciddi bir boşluk ortaya çıktı.Tüketici açısından baktığımızda adisyonda ekstra bir kalem görmemek olumlu karşılanacaktır. Peki bu karar servis personelinin gelirinde nasıl bir etki yaratacak? Burada bir gelir kaybı olmaması için işletmelerin menü fiyatlarına zam yapması ihtimaller dahilinde mi?Tüketici iradesinin esas alınması çok kıymetli. Müşterinin onayı olmadan hesaba eklenen kalemler toplumun bir kesiminde rahatsızlık yaratıyordu. Öte yandan hatırı sayılır bir başka kesim ise bu uygulamaya hem yurt dışından aşinaydı hem de menülerin her sayfasının altında, sipariş öncesinde servis ücreti hakkında bilgilendirildiği için bunu pratik bir zorunluluk olarak kabul ediyordu.&nbsp;Zorunluluk dememizin sebebi, başka bir dijital yöntem ile bahşiş bırakabilme imkanının yasal mevzuatının bulunmaması. Kritik olan nokta burası. Yönetmelikle menü fiyatına sürpriz bir ilave yapılmaması yönünde şeffaflık sağlandı ancak bu düzenlemenin yükünü yalnızca servis personelinin omuzlarına bırakmamak gerekiyor. Tüketici memnuniyetini korurken emeğin karşılığını da güvence altına alan bir model kurmalıyız. Ne yazık ki mevcut hâliyle alınan karar, servis personelinin gelirinde ani ve ciddi bir düşüşe yol açtı.Bugün misafirlerin büyük çoğunluğu nakit taşımıyor; kredi kartıyla bahşiş bırakmak isteyen misafire ise yasal bir alternatif sunulamıyor. Sonuçta, çalışanların maaşı kadar önemli olan bahşiş gelirlerine erişim büyük ölçüde ortadan kalkmış durumda. Bu tablo devam ederse hem gelir kaybı yaşanır hem de hizmet kalitesi, çalışan motivasyonu ve sektörde kalıcılık ciddi şekilde zarar görür.Yönetmelik tasarı aşamasındayken sektörden görüş alındı mı? TURYİD olarak sizin hem müşterilerin hem işletme sahiplerinin ve hem de servis personelinin mağdur olmasının önüne geçecek bir formül öneriniz var mı?TURYİD olarak yaklaşımımız çok net. Tüketicinin iradesini esas alan, çalışanı koruyan ve denetimi kolaylaştıran bir model olmalı diyoruz. Bu noktada savunduğumuz çözüm, kredi kartı ile gönüllü bahşiş modeli. Bu modelde bahşiş tamamen misafirin tercihi olacak, dijital olarak tahsil edilecek ve şeffaf biçimde çalışana aktarılacak. Böylece hem kayıt dışılık ortadan kalkacak hem de çalışanların gelir kaybı engellenecek.Öte yandan sektörün tamamı tek tip değil. Turizm yoğunluğu yüksek, hizmet yapısı farklılaşan ve Turizm İşletme Belgeli tesisler için servis ücreti uygulamasının devam edebileceği daha esnek bir hibrit modelin de değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyoruz. Amacımız, ne tüketicinin ne işletmenin ne de servis personelinin mağdur olduğu, dengeli bir geçiş sürecinin sağlanması.Yakın zamanda yer aldığınız bir yayında Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’le yüzde 10 stopaj üzerine görüştüğünüzü belirtmiş ve “kredi kartından gönüllü bahşiş” formülüne işaret etmiştiniz. Bu görüşmeden stopajlı bahşiş düzenlemesinin kesin olarak hayata geçirileceğine dair bir söz veya takvim çıktı mı?Takvim hep var, olmaması için nasıl bir sebep olsun ki?Bir düşünelim; yıllardır süregelen, tamamı nakit ve büyük ölçüde kayıt dışı olan, dolayısıyla Hazine’ye sıfır katkı sağlayan bir ekonomi kayıt altına alınacak. “Sıfır” ile kıyasladığınızda yüzde 10 stopajla ek bir kamu geliri ortaya çıkacak. Tüm veriler kayıt altına girecek; yıllık 100 milyar TL’lik bir hacimden söz ediyoruz.Çalışan, aynen nakit bahşiş modelindeki gibi tamamı kendisine ulaşacak kemiksiz/kesintisiz bir bahşişe sahip olacak, üstelik bu bahşiş kredi kartı ile tahsil edilmiş olacağı için nakte göre daha cömert bir meblağ olacak.Daha fazla kazanan servis elemanı pozisyonuna sahip olan işletme, bu pozisyon için daha nitelikli çalışanlara yönelebilecek. Bu da hizmet kalitesini, misafir memnuniyetini, turizmde rekabet gücünü ve toplam geliri artıracak.Misafir tarafında da tablo net: Daha iyi hizmet alacak, teknolojinin sunduğu pratik ve güvenli ödeme imkanıyla memnuniyetini gönüllü olarak gösterebilecek. Ne kadar uygun görüyorsa o kadar bırakacak.Kısacası bu model bir kazan-kazan-kazan-kazan formülü: Kamu, çalışan, müşteri ve işletme birlikte kazanıyor. Medeni, şeffaf ve gizli ajandası olmayan bir sistemden bahsediyoruz.Takvim yakın görünüyor. Sürecin hızlanması ise kamuoyunun doğru bilgilendirilmesine bağlı. Algı doğru yönetilir, medya ve özellikle sosyal medya konuyu çalışan refahı perspektifiyle sahiplenir ve doğru anlatırsa düzenlemenin çok hızlı hayata geçeceğini düşünüyorum.Bu model, çalışanların cebine giren net meblağı ve devletin aldığı vergiyi aynı anda nasıl artırmayı planlıyor?Bugün yaklaşık 100 milyar TL’lik bir bahşiş ekonomisi kayıt dışı. Kredi kartı ile gönüllü bahşiş sistemi hayata geçtiğinde bu gelir kayıt altına alınacak. Devlet yılda yaklaşık 10 milyar TL stopaj geliri elde ederken, çalışan ise nakit bahşiş dönemindeki gibi sıfır kesintiyle ve de kartla olduğu için daha yüksek tutarlarda bahşiş geliri elde edecek. Servis ücreti uygulamasındaki yüksek kesintiler olmadığı için çalışanların eline geçen tutar anlamlı ölçüde artacaktır.Katıldığınız yayında kredi kartından alınacak bahşişlerin stopajını üstlenmeye hazır olduğunuzu söylemiştiniz. Bu bütün restoranların kabul edeceği bir öneri mi?Biz özel sektör olarak burada sorumluluk almaya hazırız. Çalışanın alınteri olan bahşiş üzerinde sıfır vergi olması gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle yüzde 10’luk stopajın işveren tarafından üstlenilmesini öneriyoruz. Bu yaklaşım sektörde geniş bir karşılık buluyor çünkü bu modelin uzun vadede hem çalışanı hem işletmeyi güçlendireceğine inanıyoruz.Kabul etmeyen restoranlar olacaktır ilk etapta, bu modeli uygulamak zorunda değiller. Nasıl kartla ödenecek bahşiş gönüllülük esasına dayalı olacaksa kredi kartı ile bahşiş uygulamasına geçmek de işverenin takdirine kalacak, isteyene işletme hemen uygulamaya geçecek istemeyen zamana bırakabilecek. Ancak inancımız odur ki çok kısa sürede hem çalışan tarafından (gelirler ciddi artış gösterince) hem de müşteriler tarafı (örneklerin hayata geçmesi ile pratik sistem kabul gördükçe) işletmelerden bu uygulamayı talep edeceklerdir, hem de çok kısa süre içerisinde.Eğer bahsettiğiniz çözüm hayata geçmez ve servis ücreti yasağı uygulanmaya devam ederse 2026 yılının sonuna kadar sektörde ne gibi bir tabloyla karşılaşırız?Bu şekilde devam ederse gastronomi sektöründe ciddi bir işgücü kaybı riskiyle karşılaşırız. Hizmet kalitesi düşer, nitelikli çalışan sektörden uzaklaşır. Turizmde gastronomi özelinde rekabet gücümüz zayıflar. Çalışanı olmayan bir hizmet sektörü topyekûn sistem dışına ya da kayıt dışına itilmiş olur.Bizim hedefimiz bu tabloyu önlemek. Tüketiciyi koruyan, kamu denetimini kolaylaştıran, çalışanların gelirini artıran adil ve dengeli bir geçiş modelini hayata geçirmek için temaslarımızı sürdürüyoruz.

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İş dünyasındaki en önemli gelişmeler.

Pareto

Ticaret Bakanlığı'nın yeni yönetmeliği ile lokanta, kafe, restoran ve pastane gibi işletmelerin servis, kuver, masa ücreti veya benzeri adlar altında tüketiciden ekstra ücret almasının yasaklanması, yeni tartışmaları da beraberinde getirdi. Sektördeki belirsizliği, vergi çıkmazını ve olası çözüm yollarını TURYİD Başkanı Kaya Demirer'e sorduk.

Buse Su Gedikli

Uçurumun kenarında bir dünya: 2026’da yeni bir salgına ne kadar hazırız?