(Görsel: Ideasoft)Dijital piyasalarda rekabetin etkin şekilde tesis edilmesi ve koruyucu düzenlemelerin hayata geçirilmesi için, 27 Ekim 2022’de Avrupa Birliği (AB) Resmi Gazetesi’nde yayımlanan ve 1 Kasım 2023 itibarıyla yürürlüğe girecek olan AB Dijital Piyasalar Yasası (DMA) ile Alman Rekabet Kanunu (GWB) &nbsp;19/a sayılı maddenin hükmü dikkate alınarak tasarlanan 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK) değişiklik taslağı geçtiğimiz günlerde kamuoyunun görüşüne açıldı.Söz konusu taslak kapsamında; temel platform hizmetleri bakımından önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin, pazardaki güçlerini kötüye kullanmalarını önlemek, adil ve yarışılabilir piyasa yapısını tesis ederek korunmasını sağlamak amacıyla, önemli pazar gücüne sahip teşebbüsler için bazı yükümlülükler öngörülmektedir.Önemli pazar gücüne sahip teşebbüs kavramıDijital pazarlar söz konusu olduğunda; pazara ilk giren avantajı, yüksek giriş ve yatırım maliyetleri, ölçek ve kapsam ekonomileri, ağ etkileri ile veri sahipliği şeklindeki yapısal özellikleri teşebbüslerin süratle olağandışı büyüklüklere ulaşmalarına ve kalıcı bir konum elde etmelerine yol açarak rakipler nezdinden pazara giriş engeli yaratmaktadır. Taslakta önemli pazar gücüne sahip teşebbüs; a) Bir veya birden fazla temel platform hizmeti bakımından belirli bir ölçeğe göre önemli etkiye sahip şekilde faaliyet yürüten, b) Bu etkiyi yerleşik ve kalıcı bir şekilde sürdürebilme gücüne veya sürdürme potansiyeline sahip olan teşebbüsler olarak tanımlanmaktadır.Tanımda ifade edilen belirli ölçeğin ne olduğu yasa ile belirlenmemiştir ancak tabi olunacak nicel ve nitel kıstasların çıkarılacak bir tebliğ aracılığıyla belirlenmesi beklenmektedir. Taslakta ayrıca nicel eşikler aşılmasa dahi temel platform hizmetlerinin yapısı bağlamında ağ etkisi, veri sahipliği, dikey bütünleşik ve konglomera yapılar, ölçek ve kapsam ekonomileri, kilitlenme ve evrilme etkisi, geçiş maliyetleri, çoklu erişim, kullanıcı eğilimleri, teşebbüs tarafından gerçekleştirilen birleşme ve devralma işlemleri unsurlarından bazılarını ya da tamamını özellikle dikkate almak suretiyle; Rekabet Kurulu’nun, nitel ölçütler çerçevesinde de önemli pazar gücüne sahip teşebbüs tespitinde bulunabileceği ifade edilmektedir.Önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin yükümlülükleriKanunun hakim durumun kötüye kullanılmasını düzenleyen altıncı maddesine yapılacak ek kapsamında, söz konusu teşebbüsler için çeşitli yükümlülükler öngörülmektedir. En yalın hali ile önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin; bağlama, münhasırlık, kendini kayırma, ayrımcılık, satış yasağı konulması gibi uygulamalarının yasaklanması öngörülmekte ve şeffaflık sağlanarak veri taşımaya imkan verilmesi gibi yükümlülükler öngörülmektedir.Önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin belirlenmesi ve uyumTaslağın ilgili maddesi uyarınca, temel platform hizmeti sağlayan teşebbüsler, nicel eşiklerin aşılmasından itibaren otuz gün içinde Rekabet Kurumu’na (Kurum) başvuracak ve varsa önemli pazar gücüne sahip olmadığına yönelik itirazlarını da sunacaktır. Rekabet Kurulu (Kurul), başvurunun tamamlanmasından itibaren altmış gün içerisinde yapacağı inceleme sonucunda; teşebbüsün önemli pazar gücüne sahip olup olmadığını ve bu teşebbüslerin tabi olacağı yükümlülükleri her bir platform hizmeti için tespit eder. Kurul söz konusu tespiti re’sen veya şikayet üzerine de yapabilir. Kurul ayrıca tebliğ ile belirlenen nicel eşikler aşılmasa bile, nitel ölçütler çerçevesinde tespitte bulunabilir.Teşebbüsün, önemli pazar gücüne sahip olduğunun tespit edilmesi halinde, bu karar üç yıl boyunca geçerlidir. Üçüncü yılın bitiminden doksan gün öncesinde, Kuruma başvuru yapılmaması durumunda ilgili teşebbüsün 3 yıl daha önemli pazar gücüne sahip olduğu kabul edilir. Kurul, teşebbüsün önemli pazar gücüne sahip olduğunu tespit ettiği kararında, ilgili maddede sayılan yükümlülükleri yerine getirmesi için teşebbüse makul bir süre belirler. Bu süre her halde altı ayı aşamaz.Yaptırım ve diğer hususlarMevcut kanunda yer alan “Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar” idari para cezası uygulanabileceğine dair ceza üst limiti; söz konusu kanun değişikliği ile öngörülen yükümlülüklerin ihlali halinde, iki katına kadar uygulanabilecek şekilde artırılmıştır. Böylece, söz konusu ihlaller bakımından caydırıcılık ve yaptırım gücü arttırılmıştır. Teşebbüslerin merkezlerinin Türkiye’de bulunmaması durumunda bile; Türkiye’de en az bir temel platform hizmeti sunan teşebbüsler, teknik ve idari gereklilikleri yerine getirmekle sorumlu tutulmaktadır.Son olarak, yerinde inceleme açısından, Kurul tarafından görevlendirilen uzmanların bilgi ve tecrübesinin ya da Kurum nezdindeki teknolojik bilgi birikiminin platformun bilişim sistemini incelemede yeterli olmaması halinde, uzmanların dışında yerinde incelemeye bilirkişilerin de götürülmesi ilk kez karşılaşılan bir uygulamadır.

Dijital piyasalarda rekabetin etkin şekilde tesis edilmesi için Rekabet Kanunu hakkında değişiklik taslağı kamuoyunun görüşüne açıldı.

Rekabet kanunu değişiklik taslağı

(Görsel: Yeşilist)Günümüzde insan faaliyetleri sonucu doğal kaynakların ve çevrenin tükenmesi sonucunda iklim krizi ile karşı karşıya kaldığımız bir dönemdeyiz. İnsanlık bir yandan sürdürülebilirlik konusunda hızlı ve etkili adımlar atarken; diğer yandan söz konusu kaynakların yenilenmesine olanak sağlanması amaçlanmaktadır. Sürdürülebilirlik ise en yalın şekilde, “toplumların ve bireylerin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmet üretiminin dünya kaynaklarını asgari şekilde kullanarak ve dünyaya en az olumsuz etkide bulunarak temin edilmesi” şeklinde ifade <a fr-original-style="" href="https://www.yesilist.com/sur101-surdurulebilirlik-kavramina-kisa-bir-giris/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">edilebilir</a>. Öte yandan, Birleşmiş Milletler (BM) <a fr-original-style="" href="https://www.globalcompactturkiye.org/10-ilke/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Küresel İlkeler Sözleşmesi</a> (UNGC) kapsamında ise; kamu veya özel sektörde faaliyet gösteren tüm organizasyonlar, insan hakları, çalışma hayatı, çevre ve yolsuzlukla mücadele başlıklarında ilan edilen on ilkeye ve bu ilkelere dayanarak hazırlanan sürdürülebilir kalkınma amaçlarına uymaya davet edilmektedir.Başlangıçta tavsiye niteliğinde olan bu ilkeler, zaman içerisinde Avrupa ülkeleri nezdinde yasa ile korunur hale gelmiştir. Örneğin 2015 yılında İngiltere’de yürürlüğe giren <a fr-original-style="" href="https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2015/30/contents" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Modern Kölelik Yasası</a>, 2017 yılında Fransa’da yürürlüğe giren <a fr-original-style="" href="https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000034290626/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kurumsal Teyakkuz Görevi Kanunu</a> ve nihayetinde 2021 yılında kabul edilen <a fr-original-style="" href="https://www.dtr-ihk.de/tr/bilgi-koesesi/tedarik-zincirlerinde-gerekli-oezeni-goesterme-yuekuemlueluegue-kanunu-lksg" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Alman Tedarik Zinciri Yasası</a> UNGC kapsamındaki ilkelerin, üye ülkeler tarafından kabul edildiği çarpıcı örneklerdir. Türkiye’nin de BM üyesi olduğu dikkate alındığında; Küresel İlkeler Sözleşmesi ve bu ilkelerden türetilmiş olan sürdürülebilir kalkınma amaçlarına uyum sağlamak, ülkemizdeki tüm sektör paydaşlarının ortak sorumluluğudur.Detaylandırmak gerekirse, 2015 tarihli Modern Kölelik Yasası kapsamında yıllık en az 36 milyon sterlin cirosu olan, mal veya hizmet tedarik eden ve İngiltere’de kurulmuş veyahut ortaklık yapısı içinde işinin tamamını veyahut bir parçasını İngiltere’de yürüten şirketlerin çocuk işçiliği, angarya ve zorla çalıştırma gibi konularda her mali yılın sonunda uyumluluk raporu vermesi beklenmektedir.2017 tarihinde Fransa’da yürürlüğe giren Kurumsal Teyakkuz Görevi Kanunu ise ardışık iki finansal işlemin sonunda, şirket içinde ya da doğrudan veya dolaylı iştiraklerinde en az 5000 kişi istihdam eden ve genel merkezi Fransa’da olan şirketleri ilgilendirmektedir.1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe girecek Alman Tedarik Zinciri Yasası da özetle, insan haklarının korunmasını, angarya ve zorla çalıştırma ile mücadele edilmesini, çevre ile dost bir tedarik zinciri kurulmasını hedeflemektedir. İlgili düzenlemeler uyarınca, Almanya’da faaliyet gösteren şirketlerin gerek hammadde temini gerek fason üretim vb. şekillerde iş ortağı olan Türk şirketlerinin de ilgili yasaya uygun üretim yapması gerekmektedir. Bir başka deyişle, Almanya ile ticaret yapmak isteyen Türk şirketleri, sürdürülebilirlik uyum süreçlerini tamamlamak ve uyum raporlarını sunmakla yükümlü olacaktır. Ayrıca, söz konusu yasa kademeli bir geçiş öngörmektedir. Yasaya göre merkez ofisi, iş merkezi, idari merkezi veya yasal adresi Almanya’da bulunan ve 3000’den daha fazla çalışanı olan şirketler 2023’ten itibaren; 1000’den daha fazla çalışanı olan şirketler ise 2024’ten itibaren yasanın uygulama alanı kapsamında olacaklardır.Sonuç olarak yeni kuşakların da beklentilerine paralel bir şekilde; geri dönüştürülmüş malzemeden imal edilen, üretim sürecinde hayvanlar üzerinde test edilmemiş vb. ürünlerin, konvansiyonel üretime kıyasla günümüzde daha fazla tercih edildiklerini gözlemlemekteyiz. Bu durum yeşil dönüşümün başladığını ve toplumda karşılık bulduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda oluşacak tüketici bilinci ise, üreticilerin davranışlarını şekillendirmekte elbette fark yaratacaktır. Çünkü artık şirketlerden sadece mal veya hizmet üretmesi beklenmemektedir; aynı zamanda üretilen mal ve hizmetlerin insana ve doğaya saygı duyularak üretilmesi beklenmektedir.

İnsanlık bir yandan sürdürülebilirlik konusunda hızlı ve etkili adımlar atarken; diğer yandan söz konusu kaynakların yenilenmesine olanak sağlanması amaçlanmaktadır.

Sürdürülebilirlik ve tedarik zinciri uyumu

(Görsel: Dünya Gazetesi)Rekabet Kurulu’nun 2021 yılı karar istatistikleri incelendiğinde; bir önceki yıla nazaran yaklaşık iki katı fazla sayıda idari para cezası verildiği ve teşebbüs bazında uygulanan ceza oranlarının da ciddi şekilde arttığı anlaşılmaktadır. Geçtiğimiz Ekim ayında, zincir marketlere verilen toplamda 2,7 milyar Türk Lirası rekor ceza ile kamuoyu nezdinde bir kez daha dikkat çekilen rekabet ihlallerinin astronomik maliyeti, önleyici nitelikteki uyum programlarının önemini bir kez daha gündeme getirdi. Anılan karar hakkında detaylı bilgi edinmek isteyenler için Rekabet Kurulu’nun 28.10.2021 tarihli 21-53/747-360 sayı ile nihai kararı şu <a fr-original-style="" href="https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/geneldosya/zincirmarketler_nihaikararduyurusu-pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bağlantıda</a> yer almaktadır.Rekabet uyum programının amacı, rekabet ihlallerinin oluşmadan veya ortaya çıkmadan önlenmesi esasına dayanmaktadır. Öncelikle şirket yönetici ve çalışanlarının rekabet kuralları hakkında bilgi sahibi olması; böylece rekabet ihlali anlamına gelebilecek karar ve eylemlerden kaçınmaları mümkün olabilecektir. Ek olarak, varsa rekabet mevzuatına aykırı davranış ya da uygulamaların tespiti ve bu tür eylemlere son verilmesi hedeflenmektedir.Rekabet hukukunda ihlaller, çoğunlukla çalışanların e-posta ve Whatsapp yazışmaları üzerinde gerçekleştirilen yerinde incelemeler doğrultusunda elde edilen bulgulara dayanılarak saptanmaktadır. Dolayısıyla, çalışanlara tahsis edilen iletişim araçları üzerinden rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar yapılıp yapılmadığının veya rekabete duyarlı bilgi paylaşımında bulunulup bulunulmadığının tespiti, rekabet uyum programları ile mümkün olmaktadır. Bu tip yerinde incelemelere karşı nasıl hazır olunabileceği ise, bültenin geçmiş sayılarında yer alan <a fr-original-style="" href="https://apos.to/s/62464614281f440007b794d8" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bir sabah ansızın gelebilirler: Rekabet Kurumu ziyaretlerine hazır mısınız?</a> başlıklı yazıda detaylı şekilde ele alınmaktadır.Rekabet Kurumu tarafından teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin kendi uyum programlarını hazırlamalarında yol gösterici olması amacıyla, uyum programları ile ilgili muhtemel soruların cevaplandırılmasına çalışılmış ve bir kontrol listesi hazırlanmıştır. 2013 yılında yayımlanan <a fr-original-style="" href="https://www.rekabet.gov.tr/tr/Sayfa/Rekabet-savunuculugu/uyum-programi" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Rekabet Hukuku Uyum Programı</a> başlıklı çalışmada, söz konusu uyum programlarının varlığının; rekabetin hukuka uygun şekilde yapılmasına önem verildiğine dair bir gösterge olduğu, ilgili teşebbüslerin çoğu zaman rekabet kurallarını ihlal ettiklerinin farkında bile olmadıklarını, rekabet uyum programlarının yaptırımlardan kaçınmak için alınacak önlemlerin başında geldiği ifade edilmektedir. Zira, ilgili uyum programları, şirket yöneticilerinin ve çalışanlarının rekabet hukuku hakkında bilgi sahibi olmalarını ve varsa rekabet mevzuatına aykırı davranış ve uygulamaların tespit edilmesine ve bu eylemlere son verilmesine imkan sağlamayı amaçlamaktadır. Ayrıca, son zamanlarda özellikle Whatsapp ve e-posta yazışmalarının yerinde inceleme sırasında silinmesi nedeniyle verilen cironun&nbsp;binde 5’i oranında cezalara maruz kalmamak için çalışanların yerinde inceleme sırasında nasıl davranması gerektiğine ilişkin prosedürlerin hazırlanması ve eğitim verilmesi de uyum programları kapsamında önem arz etmektedir.Nitekim, Rekabet Kurulu’nun beyaz eşya sektöründeki&nbsp;iki rakip şirket arasında, rekabete duyarlı bilgi değişimi yoluyla “4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri” iddiasına yönelik soruşturma kapsamında yapılan incelemede (bkz. Rekabet Kurulu’nun 20-01/13-5 sayılı, 02.01.2020 tarihli <a fr-original-style="" href="https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=8c7e3596-b946-49b9-9a97-9f546349a798" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kararı</a>); dosya özelinde bilgi değişiminin iki taraf arasında ancak birinin haberi olmadan gerçekleştiği, kendisinden bilgi sızdırılan taraf durumu öğrendiğinde Rekabet Kurumu’na başvurduğu, söz konusu bilgi akışından haberdar olmadığını ileri sürdüğü ve deliller çerçevesinde gerçekten haberdar olmadığının ispatlandığı belirtilmektedir. Kararda, dosya konusu bilgi değişiminin, başvuran şirketin herhangi bir haberi ve onayı olmadan çalışanı üzerinden bilgi sızdırılması yoluyla gerçekleştirildiği, bu durumun bir anlaşmanın veya uyumlu eylemin varlığı için rekabet hukuku açısından aranılan ortak irade unsurunu sağlamadığı; sonuç olarak teşebbüsler arasında bir anlaşma ya da uyumlu eylemin varlığından bahsedilemeyeceğinden ötürü “4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmediği” kanaatine varılmıştır.Toparlayacak olursak, rekabet uyum programları aracılığıyla;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">çalışanların kurum içindeki ve üçüncü kişilerle yazışmalarında yerinde inceleme provası yaparak, varsa ihlal olarak nitelendirilebilecek veya kullanılan dil nedeniyle şüphe yaratabilecek yazışmaların tespit edilmesi,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ortaya çıkan bulguların işaret ettiği durum tespitine göre aksiyon alınarak eksik noktalara yönelik eğitimlerin kurgulanması,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">şirket özelindeki riskler nezdinde farkındalık yaratmak amacıyla rekabet uyum kılavuzu veya el kitabı hazırlanması,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">esas yönünden rekabet ihlallerine karşı eğitim verilmesi ve farkındalık sağlanmasının yanı sıra, usûl yönünden bir cezaya maruz kalmamak için; yerinde inceleme sırasında, uzmanları şirket merkezinin girişinde karşılayacak güvenlik görevlilerinden, e-posta hesaplarına erişim yetkisi verecek IT uzmanlarına dek, ilgili personelin hangi prosedürü izleyeceğinin kılavuzlarda düzenlenmesi ve yerinde inceleme sırasında delillerin karartılmaması (e-posta ve Whatsapp yazışmalarının kesinlikle silinmemesi vb. hususlarda nasıl davranılması gerektiği) konusunda çalışanlara düzenli eğitimler verilmesi,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">çalışanlara karşı tutarlı bir disiplin ve teşvik politikası uygulanması gibi adımlar atılarak hedeflenen dönüşümün ve uyumun sağlanması,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">özellikle riskli departmanlar nezdinde ve düzenli aralıklarla gerçekleştirilecek izleme ve denetim faaliyetleri ile söz konusu uyumun sürekliliğinin sağlanması hedeflenmektedir.</li></ul>

Rekabet uyum programının amacı, rekabet ihlallerinin oluşmadan veya ortaya çıkmadan önlenmesi esasına dayanmaktadır.

Rekabet uyum programları

(Görsel: Gideon Rubin,&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.ignant.com/2019/09/03/portraits-without-a-face-gideon-rubins-intimate-paintings-capture-subjects-in-personal-moments/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">IGNANT</a>&nbsp;üzerinden)Çalışanlara iş görmeleri için tahsis edilen iletişim araçlarının, kurumsal e-posta hesaplarının veya kurumsal hatların işveren tarafından denetlenmesinin sınırlarının nasıl belirleneceği hususu, son dönemde, Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) yansıyan kararlar ile yeniden gündemde. Bu doğrultuda bir tarafta işverenin yönetim hakkı kapsamındaki yetkiler, diğer tarafta çalışanın temel hak ve özgürlüklerine saygı gösterilmesi yönünde haklı beklentileri arasındaki çıkarların dengelenmesi gerekiyor. Söz konusu müdahalenin ölçülü olması adına gözetilmesi gereken hususları AYM&nbsp;kararları ışığında incelemek önem arz etmektedir.AYM&nbsp;kararlarında; İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin (İHAM) kararlarında işaret edilen ilkeler de gözetilerek, çalışanın Anayasa’nın 20. maddesinde güvenceye alınan özel hayata saygı hakkı kapsamında, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı ile Anayasa’nın 22. maddesinde güvenceye alınan haberleşme hürriyeti dikkate alınarak, işverenin yönetim hakkı kapsamındaki menfaatleri ile dengenin nasıl kurulacağı; ancak işlerin etkin bir şekilde yürütülmesi ile bilgi akışının kontrolünü sağlamak, işçinin eylemlerinden doğabilecek cezai ve hukuki sorumluluğa karşı korunmak, verimliliği ölçmek ya da güvenlik endişeleri gibi haklı ve meşru görülebilecek nedenlerle işçinin kullanımına sunduğu iletişim araçlarını denetleyebileceği ve izleyebileceği ifade edilmektedir.Öte yandan; AYM&nbsp;kararlarında, somut olayın koşullarına göre iş sözleşmelerinde iletişimin izlenmesi ve denetimine dair kısıtlayıcı ve zorlayıcı düzenlemelerin ne şekilde belirlendiğinin, muhatapların bu düzenlemeler hakkında açık ve tam olarak bilgilendirildiğinin, çalışanların temel haklarına yönelik müdahalenin ölçülü olduğunun, sözleşme feshi durumunda makul ve orantılı bir işlem olduğunun gözetilmesi gerektiğini tespit etmiştir.Buna paralel, AYM somut olayın özelliklerine uygun düştüğü ölçüde, işverenin yönetim hakkı ile işçinin temel hak ve özgürlükleri arasındaki dengenin nasıl kurulacağına ilişkin aşağıdaki ölçütleri İHAM’ın <a fr-original-style="" href="https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-177082" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bărbulescu v. Romania</a> kararına paralel olarak yol gösterici kabul etmektedir. [bkz. (i) <a fr-original-style="" href="https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2016/13010" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">AYM 2016/13010 başvuru sayılı ve 17.09.2020 tarihli kararı</a>, 70. paragraf; (ii) <a fr-original-style="" href="https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2018/31036" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">AYM 2018/3136 başvuru sayılı ve 12.01.2021 tarihli kararı</a>, 35. paragraf; (iii) <a fr-original-style="" href="https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2018/34548" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">AYM 2018/34548 başvuru sayılı ve 28.12.2021 tarihli kararı</a>, 35. paragraf]Bu kriterler uyarınca özetle;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşverenin izleme ve denetim için meşru gerekçelerini ispat etmek zorunda olduğu,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşveren tarafından kurumsal e-posta hesabı üzerinden yapılan iletişimin izlenebileceği ve denetlenebileceği yönünde, çalışanlara tam ve açık bir bilgilendirme yapılması gerektiği; ancak açık rıza aranmadığı, [Söz konusu bilgilendirme en azından aşağıdaki hususları kapsamalıdır: (a) İletişimin denetlenmesi ve kişisel verilerin işlenmesinin hukuki dayanağı ve amaçları; (b) Denetlemenin ve veri işlemenin kapsamı; (c) Verilerin saklanacağı süre; (d) Veri sahibinin hakları; (e) Denetlemenin ve işlemenin sonuçları; (f) Verilerin muhtemel yararlanıcıları; (g) İletişim araçlarının kullanımına dair işveren tarafından öngörülen sınırlamalar.]</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Müdahalenin ulaşılmak istenen amaçla ilgili ve buna elverişli olması; ayrıca inceleme faaliyetiyle elde edilen verilerin işveren tarafından hedeflenen amaç doğrultusunda kullanılması,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmaması, müdahalenin amaç bakımından zorunlu olması,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Müdahalenin orantılı kabul edilebilmesi için iletişimin denetlenmesi ile işlenecek veya yararlanılacak verilerin ulaşılmak istenen amaçla sınırlı olması,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıca iletişimin incelenmesinin muhatabı olan çalışan üzerindeki etkisi ve çalışan bakımından sonuçları göz önünde tutularak, tarafların çatışan menfaat ve haklarının adil bir biçimde dengelendiğine bakılması; taraflardan birine şahsi olarak aşırı bir külfet yüklendiğinin tespiti hâlinde, “pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmediği sonucuna varılabileceği” ifade edilmektedir.</li></ul>Son olarak, bilgilendirme açısından belirli bir şekil şartı zorunlu olmayıp; şeffaflığı sağlamak adına bireylere, kişisel verilerin işlenmesine ve iletişimin denetlenmesine ilişkin haberdar olmayı sağlayan uygun bir yöntemin tercih edilebileceği belirtilmektedir.<a href="https://www.linkedin.com/in/irem-toprakkaya-ll-m-160148a1/" target="_blank" fr-original-style="" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;"></a>

İş Hukuku, Kişisel Verilerin Korunması Hukuku ve Rekabet Hukuku bağlamındaki denetimler doğrultusunda ortaya çıkacak uyuşmazlıklarda, işverenin yetkisinin Anayasa ve uluslararası sözleşmelere uygun kullandığının ispatı büyük önem taşımaktadır.

İrem Toprakkaya