Sürdürülebilirlik ve tedarik zinciri uyumu

(Görsel: Yeşilist)

Günümüzde insan faaliyetleri sonucu doğal kaynakların ve çevrenin tükenmesi sonucunda iklim krizi ile karşı karşıya kaldığımız bir dönemdeyiz. İnsanlık bir yandan sürdürülebilirlik konusunda hızlı ve etkili adımlar atarken; diğer yandan söz konusu kaynakların yenilenmesine olanak sağlanması amaçlanmaktadır. Sürdürülebilirlik ise en yalın şekilde, “toplumların ve bireylerin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmet üretiminin dünya kaynaklarını asgari şekilde kullanarak ve dünyaya en az olumsuz etkide bulunarak temin edilmesi” şeklinde ifade edilebilir. Öte yandan, Birleşmiş Milletler (BM) Küresel İlkeler Sözleşmesi (UNGC) kapsamında ise; kamu veya özel sektörde faaliyet gösteren tüm organizasyonlar, insan hakları, çalışma hayatı, çevre ve yolsuzlukla mücadele başlıklarında ilan edilen on ilkeye ve bu ilkelere dayanarak hazırlanan sürdürülebilir kalkınma amaçlarına uymaya davet edilmektedir.

Başlangıçta tavsiye niteliğinde olan bu ilkeler, zaman içerisinde Avrupa ülkeleri nezdinde yasa ile korunur hale gelmiştir. Örneğin 2015 yılında İngiltere’de yürürlüğe giren Modern Kölelik Yasası, 2017 yılında Fransa’da yürürlüğe giren Kurumsal Teyakkuz Görevi Kanunu ve nihayetinde 2021 yılında kabul edilen Alman Tedarik Zinciri Yasası UNGC kapsamındaki ilkelerin, üye ülkeler tarafından kabul edildiği çarpıcı örneklerdir. Türkiye’nin de BM üyesi olduğu dikkate alındığında; Küresel İlkeler Sözleşmesi ve bu ilkelerden türetilmiş olan sürdürülebilir kalkınma amaçlarına uyum sağlamak, ülkemizdeki tüm sektör paydaşlarının ortak sorumluluğudur.

Detaylandırmak gerekirse, 2015 tarihli Modern Kölelik Yasası kapsamında yıllık en az 36 milyon sterlin cirosu olan, mal veya hizmet tedarik eden ve İngiltere’de kurulmuş veyahut ortaklık yapısı içinde işinin tamamını veyahut bir parçasını İngiltere’de yürüten şirketlerin çocuk işçiliği, angarya ve zorla çalıştırma gibi konularda her mali yılın sonunda uyumluluk raporu vermesi beklenmektedir.

2017 tarihinde Fransa’da yürürlüğe giren Kurumsal Teyakkuz Görevi Kanunu ise ardışık iki finansal işlemin sonunda, şirket içinde ya da doğrudan veya dolaylı iştiraklerinde en az 5000 kişi istihdam eden ve genel merkezi Fransa’da olan şirketleri ilgilendirmektedir.

1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe girecek Alman Tedarik Zinciri Yasası da özetle, insan haklarının korunmasını, angarya ve zorla çalıştırma ile mücadele edilmesini, çevre ile dost bir tedarik zinciri kurulmasını hedeflemektedir. İlgili düzenlemeler uyarınca, Almanya’da faaliyet gösteren şirketlerin gerek hammadde temini gerek fason üretim vb. şekillerde iş ortağı olan Türk şirketlerinin de ilgili yasaya uygun üretim yapması gerekmektedir. Bir başka deyişle, Almanya ile ticaret yapmak isteyen Türk şirketleri, sürdürülebilirlik uyum süreçlerini tamamlamak ve uyum raporlarını sunmakla yükümlü olacaktır. Ayrıca, söz konusu yasa kademeli bir geçiş öngörmektedir. Yasaya göre merkez ofisi, iş merkezi, idari merkezi veya yasal adresi Almanya’da bulunan ve 3000’den daha fazla çalışanı olan şirketler 2023’ten itibaren; 1000’den daha fazla çalışanı olan şirketler ise 2024’ten itibaren yasanın uygulama alanı kapsamında olacaklardır.

Sonuç olarak yeni kuşakların da beklentilerine paralel bir şekilde; geri dönüştürülmüş malzemeden imal edilen, üretim sürecinde hayvanlar üzerinde test edilmemiş vb. ürünlerin, konvansiyonel üretime kıyasla günümüzde daha fazla tercih edildiklerini gözlemlemekteyiz. Bu durum yeşil dönüşümün başladığını ve toplumda karşılık bulduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda oluşacak tüketici bilinci ise, üreticilerin davranışlarını şekillendirmekte elbette fark yaratacaktır. Çünkü artık şirketlerden sadece mal veya hizmet üretmesi beklenmemektedir; aynı zamanda üretilen mal ve hizmetlerin insana ve doğaya saygı duyularak üretilmesi beklenmektedir.