Yazın sonuna doğru bazı evlerin mutfağında bir hareket başlar. Kasalar dolusu domates gelir, biberler tezgaha yayılır, büyük tencereler ocağa çıkar. Birinin eli domates soyar, bir başkası doğrar, biri kavanozların kapaklarını kontrol eder. Mutfak ısınır, işler birbirine karışır, arada çay demlenir. Saatler sonra tezgahın üzerinde sıra sıra dizilen kavanozlarda ise yalnızca yaz sebzeleri saklanmaz. Kışlık hazırlığı, yiyecekleri mevsimler arasında taşıdığı kadar birlikte geçirilen zamanı da bir mevsimden diğerine aktarır.Aylar sonra o kavanozlardan biri açıldığında domatesin kokusuyla birlikte o günün hatırası da mutfağa geri döner. Kuzenlerin sesi, annenin tarifi, komşuyla verilen kahve molası, kavanozu ters çevirip çevirmemek üzerine küçük tartışmalar...<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Üstelik bugün domatesi, biberi ya da pek çok başka ürünü kışın da bulmak mümkün. Konserve yapmak artık çoğu ev için geçmişteki kadar zorunlu değil. Buna rağmen salçalar kaynatılıyor, tarhanalar güneşe seriliyor, turşular kuruluyor.</li></ul>Peki neden halen kışlık hazırlığı yapıyoruz? Daha da önemlisi bu hazırlıkları yaparken neler hissediyoruz?28 yaşındaki İsmet’in&nbsp;ailesinde bu sıcaklığın adı tarhana günü. Kahramanmaraş’ta dokuz yıldır geniş ailesiyle kışlık hazırlayan İsmet için o gün, evin alışılmış düzeni değişiyor. Herkes erkenden kalkıyor, işin bir ucundan tutuyor; bir gün önceki kırgınlıklar bile tarhana hazırlanırken bir süreliğine geride kalıyor.&nbsp;Ardından günler süren başka bir bekleyiş başlıyor: Güneşe serilen tarhananın kuruması, her gün tadına bakılması, kıvamının kontrol edilmesi. İsmet’in anlattığı bu ritüelde kış için hazırlanan yiyecekle aileyi aynı işin etrafında toplayan ortak güç birbirinden pek ayrılmıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bizim köyde herkes kış için tarhana yapar. Bahsettiğim tarhana öyle çorbası yapılan un tarhanalarından değil. Sıkma tarhana. Bizim Maraş’ın insanı tarhanayı çayın yanında çerez niyetine yer. Çok sert ve ekşi olur. Soğuk kış gecelerinde yanan sobanın üzerinde demlenen çayın yanında zaten başka bir şey düşünülemez. Tüm misafirliklerde vazgeçilmezdir.&nbsp;Tarhana yapılırken o gün evin tüm fertleri erkenden uyanır. Bütün aile bireyleri bir önceki gün kavga bile etmiş olsa o gün tam bir takım çalışması yapılır, kavgalar unutulur. Keyfî yapılan bir hazırlıkta herkes heyecan içerisinde olur.&nbsp;Hele bir de beklerken oluşan heyecan... Çünkü tarhananın güneşte yaklaşık 1 hafta 10 gün kadar kuruması beklenir. Her gün tadına ve kuruluğuna bakılır. Yerken dikkat edilmesi gerekir, çok sert olduğundan dişleriniz kırılabilir”&nbsp;</blockquote>Bu kolektif ruhun yarattığı duygunun bir benzerini de&nbsp;27 yaşındaki Müzeyyen anlatıyor. Üstelik o, aynı hissi İstanbul'daki öğrenci evinde tek başına yaşamış. Yıllardır ailesiyle birlikte yaptığı konserve hazırlığını bu kez yalnız başına sırtlayan Müzeyyen, bu hazırlığın ona hatırlattıklarını şöyle aktarıyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Kışlık hazırlığı denince aklıma ailece hep birlikte yaptığımız domates sosları ve salçalar gelir. Annem ve ben domatesleri soyarız, kardeşlerim doğrar, babam rendeler, annem pişirir, babam kavanozlar. Günün sonunda beş kişinin emeğiyle ortaya kocaman bir masaya sığmayacak kadar kavanoz çıkar.&nbsp;Ben de evimde otururken bir anlığına heyecanlanıp kapımın önünden geçen kamyonetten domates almış bulundum. Tam 4 kilo domates. Dedim ki yaparım, ne olmuş? O gün hem YouTube’dan hem de annemi saat başı aramam sonucunda domates sosu yapmayı başardım.&nbsp;Ama o birarada olduğumuzda zamanın nasıl geçtiğini bile anlamadığım saatler, tek başıma olunca sırt ağrısına ve sıkıntıya dönüştü. Sonunda bir de masaya baktım ki sadece 6 kavanoz var. O gün, dayanışmanın ne kadar değerli olduğunu bana somut bir şekilde gösterdi."</blockquote>21 yaşındaki Ege’nin evinde de durum Müzeyyenlerinkine benzer. 10 yıldır kışlık hazırlığını annesi ve kuzenleriyle birlikte yapan Ege evlerindeki kışa hazırlık sürecini şöyle anlatıyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Kışlık hazırlığının benim için ayrı bir yeri vardır. Senenin en sevdiğim zamanlarından biridir bu dönem. Evin her köşesine yayılan domates kokusu, kuzenlerimin eve gelişi, mutfakta bitmek bilmeyen bir koşuşturma... Bir yandan domatesler doğranır, bir yandan tencereler kaynar. 'Sen rondoyu çalıştırdın mı?', 'Tencere taşıyor, biri altını kapatsın!', 'Kavanozların kapağını iyice sıktın mı?' sesleri arasında evin içinde dört döner dururuz.Belki dışarıdan bakınca yalnızca kış için domates hazırlıyoruzdur. Ama o gün, benim için bundan çok daha fazlasıdır. Mutfakta herkesin bir ucundan tuttuğu, kimsenin 'Bu benim işim değil' demediği o telaş; arada edilen küçük sitemler, gülüşmeler, yorulmalar... Hepsi biraraya geldiğinde evin içinde tarif etmesi zor bir sıcaklık oluşur. Sanırım beni iyi hissettiren de tam olarak bu: Aynı sofraya, aynı mutfağa, aynı işe ve aynı anıya birlikte emek vermek.Bu işin bir de kış güzelliği var tabii. Soğuk bir günde dolabı açıp yazdan kalan o kavanozu çıkarmak, biraz sonra mutfağı yeniden domates kokusunun sarması... Bir tencere çorba, bir tava menemen ve yazdan kalmış küçücük bir kavanozun içinden eve yeniden sıcaklığın dolması.Belki de bu yüzden kışlık hazırlamak benim için yalnızca yiyecek hazırlamak değil; yazı biraz olsun saklamak, aileyi biraraya getiren o telaşı geleceğe kaldırmak ve kışın ortasında yazdan kalma bir sıcaklığı yeniden sofraya koymaktır.”</blockquote>57 yaşındaki Nurdan ise yaz sebzelerini ve domateslerini kışa hazırlayarak yalnızca ev ekonomisine katkı sunmakla kalmıyor; Muğla’nın yerli üreticilerini desteklemeye ve imece kültürünü yaşatmaya özen gösterdiğini de belirtiyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“15 yıldır kışlık hazırlığı yapıyorum. Kışın önü karadır, havaların soğukluğunda pazara çıkmadığım zaman yazı dolaba koyduklarımızı yeriz. Biberleri kurutup yemeklere, tarhanalara, otlu yemeklere koyar, yemeğini yaparız. Ablamlarla pazara gider, onların tecrübesinden faydalanırım.&nbsp;Ege’nin yerli üreticilerinden almaya çalışıyoruz; yaz sebzesini daha çok tüketiyoruz. Yaprak sarmak için asma yapraklarını da dolaba koyuyor, yaz sebzelerini kışın mutfak masrafını azaltalım diye saklıyoruz. Yazın bereketi kışa da değsin.Komşularla toplanıp yiyeceğimiz kadar un tarhanası, makarna yapıyoruz. Her evin yiyeceğini önden planlayıp Muğla’ya özgü tarhanayı komşularımızla hazırlayıp güneşe sererek kurumasını bekleriz. Bu uzun ve emek gerektiren günlerde biraraya gelerek verdiğimiz kahve molaları bize çok iyi gelir, bir eğlenceye sosyalleşmeye dönüşür.”</blockquote>Böyle bakınca aynı hazırlığın farklı kuşaklarda ve evlerde bambaşka ihtiyaçlara karşılık geldiğini de daha kolay görüyoruz belki. Biri için ailesiyle paylaştığı işi tek başına üstlendiğinde emeğin ağırlığını fark etmek, öbürü için her yıl yeniden yaşanan bir aile ritüelini ve ileride hatırlanacak anıları kavanozlamak, kimi için de yerel üreticiyi destekleyip kışlık mutfak masrafını azaltmanın bir yolu. Kışlık hazırlık belki artık geçmişteki kadar zorunlu değil fakat onu sürdürenler için hâlâ işe yarayan çok somut nedenleri var: Emeği bölüşmek, bilgiyi aktarmak, masrafı azaltmak, üreticiyle bağı korumak ve birarada olmanın neşesini paylaşmak.

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Her cumartesi 12.00’de, çevre ve iklim gelişmelerini türler arası eşitlik ilkesini benimseyerek aktarıyoruz. 

Angst

Biri için ailesiyle paylaştığı işi tek başına üstlendiğinde emeğin ağırlığını fark etmek, öbürü için her yıl yeniden yaşanan bir aile ritüelini ve ileride hatırlanacak anıları kavanozlamak, kimi için de yerel üreticiyi destekleyip kışlık mutfak masrafını azaltmanın bir yolu. Kışlık hazırlık belki artık geçmişteki kadar zorunlu değil fakat onu sürdürenler için hâlâ işe yarayan çok somut nedenleri var: Emeği bölüşmek, bilgiyi aktarmak, masrafı azaltmak, üreticiyle bağı korumak ve birarada olmanın neşesini paylaşmak.

Yazı kışa saklamak: Kışlık hazırlık yapanlar kavanozlara neler sığdırıyor?

Teknolojinin hız kesmeden ilerlemesiyle akıllı telefonlar&nbsp;artık bir iletişim aracından çok daha fazlası: Cebimizde taşıdığımız bir banka şubesi, sağlık verilerimizi tutan bir günlük, bir televizyon ve hatta profesyonel bir sinema kamerası... Akıllı telefonların "sinematik modu" sayesinde bugün artık devasa bütçelere veya kalabalık ekiplere ihtiyaç duymadan film bile çekmek mümkün. &nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aslında bu dijital imkanlar standartlaşmadan önce bile Steven Soderbergh (Unsane), Sean Baker (Tangerine) ve Park Chan-wook (Night Fishing) gibi dünyaca ünlü yönetmenler, akıllı telefonların bu potansiyelini beyazperdeye taşımıştı.&nbsp;</li></ul>Ancak her türlü görsel tonun bir uygulama uzaklıkta olduğu bu "dijital bolluk" çağında, beklenmedik bir geri dönüş yaşanıyor: 2000'lerin başında çekmecelere kaldırdığımız el kameraları ve dijital fotoğraf makineleri yeniden sokaklara iniyor. &nbsp;Bu sadece bir nostalji deneyimi mi, yoksa analog makinelerin bize açtığı başka kapılar mı var? Bu cihazları çantalarının ve boyunlarının ayrılmaz bir parçası hâline getirenlere sorduk.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">El kamerasıyla anları biriktirenler</h2>Bu isimlerden biri el kamerasını gündelik hayatının bir parçası hâline getiren Melisa. 21 yaşındaki Melisa babasına ait el kamerasının nasıl hayatına girdiğini şöyle anlatıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Anılarımı biriktirirken telefondan ziyade kamera kullanmak benim için daha anlamlı çünkü telefondan çektiğim zaman o anı yüzeyselleştirdiğimi ve o ana tam anlamıyla doyamadığımı hissediyorum. Dijitalleşmenin bize sağladığı kolaylık ve imkanların daha çok emek ve zaman isteyen bazı alışkanlık ve zevklerimizi unutturduğunu düşünüyorum.&nbsp;Arkadaşlarımla buluştuğumda ya da ders aralarında bir çay içerken o anı kameramla kayıt altına almak, sonrasında bu yalın, sıradan anları bilgisayarıma aktarmak bana bir deşarj alanı yaratıyor. Sıradan, basit anları olduğu gibi belleğe aktarmak hem dünya akışında bir mola hem de bir nefes alanı benim için.”&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kusurlar ve sürprizlere açılan kapı</h2>Dilan ise 10 yıldır, her özel anında filminin hesabını yaparak anlarını tabettiren biri. Analog makinesini yanından neden ayırmadığını şöyle anlatıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bir an bize iyi hissettirdiğinde ve kendimizi o anı ölümsüzleştirme isteği içinde bulduğumuzda, analog makinenin bu saf duyguya köprü olduğunu düşünüyorum. Analog makinenin doğası, kareye tekrar tekrar bakmana veya 'Fotoğrafın açısı/ışığı yeterince iyi mi? Güzel çıkmış mı, tekrar çekmeli miyim?' diye sorgulama yapmana izin vermiyor. Böylece eleştirel iç sesin, o anda gördüklerinin ve hissettiklerinin büyüsünü bozamıyor. Sadece günü yaşıyor ve o anı hayatta tuttuğunu biliyorsun, ötesi yok.&nbsp;Kusurları sevmiyor, sürprizlerden hoşlanmıyorsan analog fotoğrafçılığı devam ettirmek pek mümkün değil. Bazı günler çok iyi çıkacağını düşündüğün bir kare yanmış oluyor, çektiğini bile hatırlamadığın bir kare ise filmin en iyi fotoğrafı çıkabiliyor. İşte bu beklenmedik sonuçları çok seviyorum. Analog fotoğrafçılık bana anın tadını çıkarmayı, kusurları kabul etmeyi, hata yapmaktan keyif almayı ve sabretmeyi öğretiyor.”&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geleceğe his bırakma isteği</h2>20 yaşındaki Ege ise rol modeli babasından görerek aldığı analog makineyle ilişkisini şöyle anlatıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“On yıldır benimle olan bir makinem var. Aslında analog kamera kullanmam, biraz da geleceğe his bırakma isteğimden geliyor. Telefonla çekilen fotoğraflar çok hızlı, neredeyse saniyelik; bu yüzden yıllar sonra baktığımda o anın duygusu tam olarak geri gelmeyecekmiş gibi hissediyorum. Analogda ise o sarı tonlar, o sıcaklık, sanki anın hissini de içine çekiyor.&nbsp;Bir de çekim süreci daha yavaş; deklanşöre basana kadar geçen o kısa ama uzun hissettiren zamanda insanlar poz veriyor, gülüyor, saçmalıyor… O küçük anlar daha kalıcı oluyor. Belki de bu yüzden, ileride bir gün dostlarla oturup o fotoğraflara bakarken sadece görüntüyü değil, o anın içindeki samimiyeti ve yaşadığımız küçük anları da yeniden hissedebileceğiz.”</blockquote>Dijital fotoğraf makinesini cüzdanı, telefonu ve ev anahtarı gibi her daim yanında taşıyan 23 yaşındaki İrem&nbsp;ise neden telefonuyla değil de makinesiyle fotoğraf çektiğini sorduğumuzda şunları söylüyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Dijital fotoğraf makinesi kullanımı aslında hayatımda yeni yer edindi diyebilirim. Dürüst olmak gerekirse, önceden böyle bir ilgim yoktu ancak popüler kültürden, herkesin elinde gezen stickerlarla süslenmiş küçük kameralardan ben de ister istemez etkilendim.&nbsp;İkinci el bir fotoğraf makinesi aldım ilk olarak, ardından da self date’lere çıkarak fotoğraf çekip kendimi alıştırdım. Şimdi ise hayatın yoğunluğundan sıyrılıp her fırsat bulduğumda çantamdan çıkarıyor, etrafı, kendimi, ailemi ve arkadaşlarımı fotoğraflıyorum. Şunu da itiraf etmem gerekirse, iyi hissettiriyor ve stresimi azaltıyor.”&nbsp;</blockquote>Bu hikayeler, fotoğraf çekmenin aslında bir alışkanlık ve ritüelle anlam kazandığını gösteriyor. Benzer şekilde 22 yaşındaki Beyza da çocukluk yıllarından bu yana yanında taşıdığı dijital kamerayı bir kayıt aracından çok gündelik hayatının doğal bir parçası olarak görüyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Gündelik hayatta dijital kamera kullanmam aslında çok küçük yaşlarda başladı. Teyzem ve dayım elime kameralarını verir, hiçbir kural koymadan veya yönlendirme olmadan istediğimi çekmemi söylerdi. Bu zamanla bir alışkanlık hâline geldi, çantamdan dijital kameramı çıkarmıyorum. Teyzemin bana hediye ettiği bu kamera ile birkaç yıldır hiçbir ışık ayarı veya açı gözetmeden sadece o anı ölümsüzleştirmek için fotoğraf çekiyorum. Zaman zaman arkadaşlarıma da kameramı veriyor, küçükken teyzem ve dayımın yaptığı gibi onları fotoğraf çekmeye yönlendiriyorum. Günün sonunda ise hepimiz o fotoğraflara bakıyor, eğleniyor ve gündelik hayatımızı ölümsüzleştirerek bunların sadece bir anı olarak kalmamasını umuyoruz.”&nbsp;</blockquote>Melisa’nın bir bardak çay eşliğinde ya da okul koridorlarında yakaladığı o yalın kareler ile Dilan’ın on yıldır anılarının eşlikçisi olan analog makinesi, modern dünyanın hızına karşı verilmiş zarif bir mola ve beklemenin, sürprizlere açık olmanın güzelliğini hatırlatan iki farklı durak olarak karşımıza çıkıyor.Akıllı telefonların cebimizde profesyonel bir stüdyoya dönüştüğü çağda, eski cihazlara yönelmek yalnızca bir nostalji arayışı değil;&nbsp;anı "tüketmek" yerine onu "saklama" çabası. Dijital bolluk, sonsuz tekrar ve düzenleme imkanıyla yüzeyselleştirebilirken, analog bir makine ya da eski bir kamera, kullanıcıyı ışığın ve açının ötesinde, o anın kendisine odaklanmaya zorluyor. Deklanşörün ardında, eleştirel iç sesin susması; geriye sadece yaşanmışlığın saf ve kusurlu hâli bırakıyor.En kıymetli anlar, piksellerin kusursuzluğunda değil; beklemeye değer olan şeyler için gösterilen sabırda ve o küçük kusurların içindeki yaşanmışlıkta... Deklanşöre geri dönenlerin bu yolculuğu ise dijitalden kopmak değil; hayatın o eleştirel iç sesi susturan, saf ve sürprizlere açık olan ruhuna yeniden dokunma arzusu.

Her türlü görsel tonun bir uygulama uzaklıkta olduğu bu "dijital bolluk" çağında, beklenmedik bir geri dönüş yaşanıyor: 2000'lerin başında çekmecelere kaldırdığımız el kameraları ve dijital fotoğraf makineleri yeniden sokaklara iniyor. Bu sadece bir nostalji deneyimi mi, yoksa analog makinelerin bize açtığı başka kapılar mı var? Bu cihazları çantalarının ve boyunlarının ayrılmaz bir parçası hâline getirenlere sorduk.

Deklanşöre dönenler: Gençler neden analog makinelere yöneliyor?

Yıllarca “kadın işi” denip geçilen, sadece ev içi bir uğraş ya da boş zamanları dolduracak bir hobi olarak görülen örgü, şimdilerde kabuğunu kırıp kamusal alanda bambaşka bir soluk kazanıyor. Üstelik bu yolculuğa gençler ve erkekler de ortak oluyor. Peki örgü bugün bizim için ne ifade ediyor? Sadece bir hobi mi, bir dayanışma yolu mu, yoksa bir nefes alma molası mı?

Şişlerin ucundaki yeni dünya: Örgü nasıl kabuğunu kırıp hayata karıştı?

İstanbul, Türkiye'nin hem en çok göç alan hem de en çok göç veren şehri. Peki İstanbul’u hem bu kadar çekici hem de bu kadar itici bir güç hâline getiren ne? Bu şehirde ne umuyor ne buluyoruz? Ya da neyi bulamıyoruz da başka şehirlere göçüyoruz? Peki biz giderken bu şehir de arkamızdan geliyor mu? Göç edenlere sorduk.

Melike Sönmezer

Yazı kışa saklamak: Kışlık hazırlık yapanlar kavanozlara neler sığdırıyor?