Sevgili Merve, Sevgili Derin-&nbsp;Öncelikle, mektuplarınızı büyük bir keyifle okudum! Ve tabii ki okurken bolca düşündüm.&nbsp;Derin’in, ‘Şehirden çıkıp ormanda olduğumuzda, yol yaptığımızda, farklı yerlerde yaşayan insanlarla tanıştığımızda, bir şekilde doğayı daha iyi mi tanımaya başlamıyor muyuz?’ sorusunda bunları yapınca doğayı daha iyi tanımamızı sağlayan, bizi sürdürülebilir kılan ne diye düşünerek başladım. &nbsp;Anlayacağınız, gezip görmek ve sürdürülebilir olma ilişkisini düşünürken önce ‘gezip görmek’ konusunu düşüneyim ilk bir dedim. Gezip görmek dediğimiz, bence en temel anlamıyla keşfetmek. Bence seyahat etmekte hoşumuza giden keşfetme moduna girmek, günlük hayatta izlediğimiz ‘otomatik pilot’ modundan çıkmak. Çevreni tanımaya zaman ayırmak. Ayaklarımın bastığı yeri tahmin etmemek, bakmak. Karşı karşıya geldiğin bir insanın yabancı olması. Nereye gideceğini bilmemek. Sonsuz seçeneğe sahip olmak, ve hayatına dair kontrolde hissetmek.&nbsp;Kalıplara ve alışkanlıklara, rutinlerimize çok bağımlıyız. O kalıplardan çıkabilmek, sıfırdan düşünüp tercih yapabilmek belki de seyahatte bizi sürdürülebilir kılan ve hoşumuza giden. Seyahatler yeni birer sayfa benim için. Ama bence bunun için illa çok uzun yolculuklara ihtiyacımız yok, çok uzaklara gitmeden de gezip görebiliriz, keşfedebiliriz, tazelenebiliriz. Yeter ki meraklı gözlerle bakalım, keşfetme hevesi güdelim, dünyayı anlamaya çalışalım. Özgürce düşünelim.Merve hemşirem, sonra da senin sorularına geçti zihnim. Bize ‘ideal tatil rotalarından’, ‘like alacak destinasyonlardan’ bahsettin. ‘Neden?’ sorusu canlandı yine zihnimde. Kendi deneyimlerimi düşündüm, ve farkına vardım ki bahsettiğin durumlarda aslında ilgimi çeken şey o gördüğüm, kusursuz görünen lokasyondan ziyade ‘orada olduğum kusursuz anın’ hayali. Tıpkı ‘mükemmel insanların ve ailelerin’ olduğu otel reklamları gibi, bize sunulan şey bir lokasyondan ziyade bir hayal aslında. Hem de paketlenmiş, tüketilmeye hazır bir şekilde sunuluyor. O kadar hızlı ve ‘otomatik pilotta’ yaşıyoruz ki bazen, hayalin bile hazırını tercih ediyoruz. Dediğin gibi, bu paketlenmiş hayalleri gerçekleştirmeye çalışmak hiç sürdürülebilir değil. Kalıplardan çıkıp özgürce hayal edebilsek, o ‘herkesin’ gittiği yere gitmek, o trene binmek mi isterdik gerçekten? Sanmıyorum. Herkes o kadar biricik ki, her seyahat hayali nasıl aynı olsun? &nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://youtu.be/FV3qnr5kzWA" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/8/2022-09-29T13:17:14.478Z.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>‘Mükemmel aile’ hayali derken ne kast ettiğime kısa bir bakış 👆‘Çok gezen mi sürdürülebilir olur, çok okuyan mı?’ sorusuna cevabın ne peki diyecek olursanız, bence ikisi de değil. Kendini ve çevresini anlamaya çalışan sürdürülebilir olur bence. Gezmek de okumak da buna yardımcı olduğu için, sürdürülebilirliğimize katkıda bulunur diyebiliriz tabii. &nbsp;Bu arada, bu kadar seyahat konuşmuşken, seyahat konusunda düşündüğüm bir şey var. Adalar çok iyi hissettirmiyor mu? Gerçekten ayak bastığım an zamanın yavaşladığını hissediyorum. Acaba adaları mı konuşsak bir dahakine?&nbsp;&nbsp;Sevgiler,Naz&nbsp;


Size cevap yazmaya kendime bu soruyu sorarak başladım.

Gezip görmeyi bizim için özel ve farklı kılan şey ne? 

Kadınlar insanlık tarihi boyunca boyunca çokça mücadele verdi sevgili okur. Eşitlik, eğitim alma hakkı, seçme ve seçilme hakkı, seyahat hakkı gibi kişisel haklar başta olmak üzere daha adil ve eşitlikçi bir dünya mücadelesi verdiler. Günümüze baktığımızda ise, kadınlar yine mücadele veriyor, fakat bu sefer kişisel haklar için değil, tüm canlı formları için, iklim krizine karşı doğayla uyumlu bir yaşam için!&nbsp;<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Doğa tahribatının da cinsiyeti mi olur canım?</h1>Araştırmalara göre kadınlar, erkeklere göre organik ürün kullanımı, plastik kullanımını azaltma, sürdürülebilir gıda ve giyim alışverişi gibi konularda çevreye daha duyarlılar. Çevreye zarar veren davranışlar maskülen, çevreyi koruyan davranışlar ise feminen algılanıyor. “Erkek adam yanında bez çanta mı taşırmış?!” alır işte naylon poşetini… Bu sadece tek kullanımlık ürünler ile sınırlı değil, beslenme alışkanlıklarında bile görülüyor. Su ve karbon ayak izinin yüksekliği sebebiyle sürdürülebilir olmayan et tüketimi, ataerkil kültürlerde ve erkeklerde daha yaygın.&nbsp;İklim krizi ile mücadele etmeyi geçtim, körüklemeseler bari! Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin arttığı yerlerde doğa tahribatı artıyor (kendini herhangi bir cinsiyetten üstün gören, başka canlı formlarından nasıl üstün görmesin ki? “Her şey benim için!” Yaklaşımı kaçınılmaz oluyor. Ataerkil toplumlar doğa üzerinde egemenlik kurmaya daha yatkın anlayacağınız. Bu dünyayı kurtaracaksa kadınlar kurtaracak diyebiliriz -sözümüz meclisten dışarı-.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kadınların Mücadelesi: Ekofeminizm</h1>Toplumsal cinsiyet eşitliği ve iklim konuşup da cinsiyet ve iklimin birleştiği nokta olan ekofeminizm’e değinmemek olmaz.&nbsp;Ekofeminizm hareketi, daha adil ve eşitlikçi bir dünya mücadelesi veren kadınların feminizm ve çevrecilik hareketlerinin iç içe geçmesi ile yaşam buldu. 1970’lerde Kuzey Amerika ve Avrupa akademik çevrelerinde feminist hareketin bir dalı olarak ortaya çıktı ve 1974’de feminist hareketin liderleri arasında yer alan Fransız yazar François d’Eaubonne tarafından “ekofeminizm” adının kullanılması ile hayatımıza girdi.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İklim krizi en çok kimi etkiliyor?</h1><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geçim kaynağına göre</h2>Artık bu konuda lütfen anlaşalım, gezegen B yok ve Dünya’da hepimiz birbirimize düşünemediğimiz şekillerde bağlıyız. Dünya’nın sadece bir yerinde yaşanan bir problem bile hepimizi ilgilendiriyor, çünkü Dünya hepimizin ortak noktası. Bu yüzden iklim krizi hepimizin sorunu ve iklim krizi ile mücadele hepimizin sorumluluğu; dönüşüm ancak birlikte mümkün. Peki iklim adaleti nerede başlıyor? İklim krizi hepimizin sorunu olmasına rağmen, iklim krizinin sonuçlarını herkes eşit derecede deneyimlemeyecek. Toplumun tamamını etkileyen her sorun gibi iklim değişikliğinin sonuçları da kişinin cinsiyetine ve dünyanın neresinde bulunduğuna göre değişiyor.&nbsp;İklim değişikliğinin yıkıcı sonuçlarından en çok geçimini tarım, hayvancılık, balıkçılık gibi sürdürülebilirliği ekosistemlerin sağlığına bağlı olan sektörlerde çalışanlar etkileniyor ve genel olarak, kadınların geçim kaynakları doğaya daha fazla bağımlı.&nbsp;Gelişmekte olan ülkelerde kadınların büyük çoğunluğunun geçim kaynağı toprağa ve suya bağlı çünkü toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin baskın olduğu toplumlarda eğitime erişemeyen kadınlar tarıma yöneliyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, gelişmekte olan ülkelerde gıda üretiminin %45-80’ini kadın çiftçiler gerçekleştiriyor. Kuraklık, azalan su kaynakları, aşırı hava olayları ve kıyı bölgelerinin sular altında kalma ihtimali ise hem gıda güvenliğini, hem de geçimi tarıma bağlı kadınları riske atıyor. İklim değişikliğine bağlı olarak toprağın verimi azaldıkça, kadınlar daha uzun çalışma saatlerine rağmen daha az gelir elde ediyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Toplumsal cinsiyet rollerine göre</h2>Ayrıca, ataerkil toplumlarda kadınlara atanan toplumsal cinsiyet rolleri sebebiyle gıda sağlanması, temiz içme suyu sağlanması gibi ev işleri de iklim krizi etkisiyle gün geçtikçe zorlaşıp uzuyor. Gelişmemiş ülkelerde yakıt için su ve yakacak odun toplamaktan birincil sorumlu olan kadınlar ve kız çocukları, kıt kaynak arayışlarında daha fazla yürümek zorundalar. Anlayacağınız, kadınlar ve kız çocukları eğitime gittikçe daha az zaman ayırabiliyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erken yaşta yaşanan evliliklere göre</h2>UNDP’ye göre aşırı hava koşullarının geçim kaynaklarını yok etmesi ve yoksulluğu şiddetlendirmesi aileleri bir başlık parası karşılığında kızlarını genç yaşta evlendirmeye teşvik edebilir. Yoksulluk yaşayan bir aile eğitim görmesi gereken kızlarını erken yaşta evlendirip “Bir boğaz eksildi!” diye düşünebilir.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zorunlu göçlerin sonuçlarına göre</h2>Şimdiye dek hayatlarımızda savaşlar sebebiyle olan zorunlu göç, iklim krizine bağlı olarak deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarının artması sebebiyle sıklıkla yaşanmaya başlayacak. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayımlanan rapora göre; zorunlu göç, açlık, fakirlik gibi sorunlar aile içi şiddet olaylarını artırıyor. Birleşmiş Milletler ve Organisation İnternationale de la Francophonie (OIF) göre, şu anda dünyada 68 milyondan fazla zorla yerinden edilmiş insan var ve iklim değişikliği nedeniyle yerinden edilen insanların %80’i kadın. Bunların arasında 25 milyon mülteci, 3 milyon sığınmacı ve 40 milyondan fazla ülke içinde yerinden edilmiş kişi var. Birçoğu doğal afetler veya çevresel bozulma nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldı. Kadınlar ve kızlar için, zorla yerinden edilmeler ve mülteci kamplarında geçirilen zaman, cinsel şiddet de dahil olmak üzere çeşitli şiddet biçimlerine ilişkin artan riskler anlamına geliyor. Biliyorum bunları okudukça böğrünüze öküz oturmuş gibi oluyor. Ama daha bitmedi, acı gerçekçilik akımının etkileri yazının devamında da sürecek.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Doğal afetlerden etkilenme oranına göre</h2>UNDP'ye göre, kadın ve çocukların bir afette ölme olasılığı erkeklere göre 14 kat daha fazla.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Kadınlar, kuraklık, sel ve diğer aşırı hava olayları gibi iklim değişikliğinin etkilerinden orantısız bir şekilde etkileniyor. Ayrıca iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir role sahipler, ancak karar almanın tüm seviyelerinde daha iyi temsil edilmeleri gerekiyor. Kadınları güçlendirmek, iklim sorunuyla mücadelede önemli bir faktör olacak.”</blockquote>UNFCCC Eski Genel Sekreteri Christina Figueres<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İklim krizinde toplumsal cinsiyet eşitsizliği nerenin sorunu?&nbsp;</h1>Bunları okurken iklim adaleti ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusu uzak diyarlarda yaşanan bir meseleymiş gibi gelmiş olabilir fakat iklim adaleti ve toplumsal cinsiyet eşitliği yalnızca gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerin, düşük gelirli ya da daha az eğitimli kadınların yaşadığı bir eşitsizlik değil. Bunu yazan ve okuyan kadınların, her gün, yanı başında yaşanan bir eşitsizlik. UNESCO’ya göre, çalışan iklim bilimcilerinin yaklaşık yüzde 30’u kadın. Kadınlar dünya çapında çevre sektörlerinde üst düzey ulusal bakanlık pozisyonlarının sadece %12’sine sahip.&nbsp;<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Toparlayalım</h1>İklim krizinin sonuçları adaletli değil sevgili okur. “Ne ekersen onu biçersin” burada çalışmıyor. İklim krizine sebep olan şirketler kâr ediyor. İklim krizine sebep olan ülkeler sonuçları şiddetli şekilde yaşayacak ülkeler değil, iklim krizi ile mücadele eden kadınlar da maalesef iklim krizinin sonuçlarından en şiddetli şekilde etkilenecekler arasında. Nedenini nasılını sorgulamayı, öfkelenmeyi, isyan etmeyi geçiyorum. Çözüme odaklanmayı seçiyorum. Evet iklim krizinin hem çevresel hem de toplumsal açılardan yıkıcı sonuçları var, fakat en önemlisi şu ki bu yıkıcı sonuçlardan mümkün olduğu ölçüde kaçınmak sadece ve sadece hepimizin çabası ile mümkün olacak. Lütfen bireysel hareketlerin etkisini ve önemini azımsamayın. Kitleleri oluşturanların, karar alıcıların da bireyler olduğunu unutmayın. Bireysel eylemlerin, kitlesel etkilere dönüşmesi sadece uygulanabilir yol haritası ve görünürlük meselesi. İklim kriziyle mücadelede çözümün bir parçası olmaya devam etmek ancak birlikte mümkün.

Önceki kısımda sevgili Merve’nin de belirttiği gibi, İklim Adaleti bizim için yazması oldukça zor bir konu oldu sevgili okur. Bu yazıyı yazmak için araştırma yaparken “Ya şunu biliyor muydun?” diye sıkça telefona sarıldım, öfkelenip kahve molaları verdim, hatta en sonunda bazı yerlerde çok da kişisel yoruma yer vermeden size araştırmada karşıma çıkan bilgileri bir kürasyon olarak vermeye karar verdim. Neden mi zor bir konuydu? Çünkü iklim adaleti -ya da adaletsizliği- aslında bir toplumsal cinsiyet eşitliği -ya da eşitsizliği- konusu. Kadınlar hem çevreye daha duyarlı ve iklim krizine karşı mücadele veriyor, hem de iklim krizinden daha çok etkileniyorlar. Gelin bu ilişkilere daha detaylı bakalım! Fakat şimdiden uyarayım, bültenimizin bu kısmı gayet yerinde eleştiriler içermektedir.

İklim Adaleti ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği

Ak ve karayı nasıl ayırt edebiliriz? Bu çok ama çok fazla emek istiyor, farkındayız. Bu emeği vermek için bazen zamanımız, bazen de gücümüz olmuyor.&nbsp;COP 26'dayken, Greta şu tweet'i paylaşmıştı:&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/GretaThunberg/status/1456295342253740037?s=20&t=DxfBPUUPc9yAnFZKmYMxGA" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/2/2022-03-10T09:10:46.363Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.41" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>COP 26 bir greenwashing&nbsp;festivali olabilir miydi gerçekten? İçten gelen hareketler ve yeşil badanayı nasıl ayırt edebilirdik?&nbsp;Doğru bilgi parmaklarının ucunda!&nbsp;Bir marka “doğal”,”organik”,”ekolojik” gibi ifadelere yer verdiğinde, görsel iletişiminde doğa çağrışımları yaptığında ya da “sürdürülebilir” bir koleksiyon çıkarttığını belirttiğinde, bunu doğrulayabiliriz!Raporlar: &nbsp;Artık çoğu marka yıl sonu finansal raporlamasının yanı sıra sürdürülebilirlik raporları da yayınlıyor ya da entegre raporlamaya geçti. Çevre dostu bir ürün ya da hizmet sunduğunu iddia eden markanın yıllık raporlarını inceleyerek bunu çok kısa bir sürede doğrulayabilirsin. Ayrıca birçok şirket, Carbon Disclosure Project (CDP) raporlamasını yapmakta. Unutma, bir sürdürülebilirlik raporunun varlığı o markanın sürdürülebilir olduğu anlamına gelmiyor! Sürdürülebilirlik raporunda çevresel sürdürülebilirliği verilerle ve somut hedeflerle görüyorsan, greenwashing yapılmadığına kanaat getirebilirsin.Sertifikalar: Bir ürünün sürdürülebilir olduğunu bize gösterebilecek çeşitli sertifikasyonlar mevcut. Bunlara örnek olarak, Global Organic Textile Standard (GOTS), Better Cotton Standard, Fair Trade gösterilebilir.&nbsp;Daha fazla bilgi için:&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://www.uplifers.com/doga-dostu-ve-surdurulebilir-kumas-cesitleri/#ixzz7LcxLoefN" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/2/2022-03-10T09:37:19.442Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.29" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Kişisel bakım ve kozmetik ürünlerinin hayvanlar üzerinde test edilmediğini belirten Cruelty free sertifikasına da bakabilirsin.Üyelikler: Bir şirketin sürdürülebilirliğe yaklaşımını resmileştiren belli başlı üyelikler var.&nbsp;Global Compact: UN Global Compact’in insan hakları, çalışma standartları, çevre ve yolsuzlukla mücadele alanlarında iş dünyasının temel sorumluluklarını ele alan 10 İlke’sine uymayı taahhüt etmiş şirketler.B-Corporation: Dünya için iyi şirketler.&nbsp;Science based targets: 0 karbon hedeflerini belirleyen şirketler.Ürünlerin içerikleri, materyalleri: Herhangi bir ürünün etiketinde, ya da çevrimiçi alışveriş yapıyorsan açıklamasında/materyal kısmında ürün içeriğini görebilirsin. Mümkün olduğunca doğal materyaller kullanılmış, plastik türevi polyesterlere yer vermeyen ürünler daha sürdürülebilir ürünler oluyor. Sürdürülebilir olduğu iddia edilen kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde paraben, silikon, glikol eter ya da alkilfenoller içermeyen ürünlere daha güvenli yaklaşabilirsin.Güvenilir içerik üreticileri: Sürdürülebilirlik konusunda içerik üreten, çeşitli platformlarda paylaşımlar yapan içerik üreticilerini takip ederek gerçekten sürdürülebilir ürünler hakkında bilgi alabilirsin.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/cevrecigeek/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Çevreci Geek</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/nilkiyisi/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Nil Kıyısı</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/ekolojikdonusum/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ekolojik Dönüşüm</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/kentteekolojikhayat/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kentte Ekolojik Hayat</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/atiksizminimalist/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Atıksız Minimalist</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Greenvibes</li></ul>Güvenilir platformlar:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.lokalmagaza.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Lokal Mağaza</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://localmakers.com.tr/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Lokal Makerz</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://good4trust.org/carsi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Good4Trust&nbsp;</a></li></ul>

Küreselleşme ve internetin yaygınlaşması ile bilgiye erişimin kolaylaştığı söyleniyor. Evet, daha önce hiç olmadığımız kadar çok bilginin içinde yüzmeye başladık ama şimdi de doğru bilgiye ulaşmak zorlaştı. Peki bunca bilgi içerisinde bir ürünün, hizmetin, ya da markanın çevre dostu olduğuna dair doğru bilgiye nasıl ulaşacağız?

Bariz Greenwashing’leri nasıl anlarız?

<img src="https://images.aposto.com/2022/1/4/1645698611794.png" width="550" height="257" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.14" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Peki gerçekte olan ne?&nbsp;Gerçekte olan, büyük şirketlerin çevreye verdikleri zararı azaltmadan, azaltmış gibi yapması.&nbsp;Türkçe’ye “Yeşil Boyama/&nbsp;Yeşil Yıkama / Yeşil Badana” olarak geçmiş, ama yine de genellikle grinvoşing olarak kullanılan - terim, bir ürünün, hizmetin, ya da şirketin öyle olmamasına rağmen doğa dostuymuş gibi gösterilmesi anlamına geliyor. Özellikle <a fr-original-style="" href="https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/eylem-onyili/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Eylem Onyılına</a> girmemiz ve sürdürülebilirlik kavramının giderek daha çok konuşulur olmasıyla birlikte ‘doğa dostu’ olmak bir reklam stratejisi olarak görülmeye başlandı ve greenwashing örnekleri arttı.

Greenwashing, yani yeşil badana, en basit ifadesiyle -mış gibi yapmaktır. Sürdürülebilirliğin, Dünya’mızın kısıtlı kaynaklarının, iklim krizinin, sonu gelmez atıkların gittikçe daha çok dikkat çekmeye başlamasıyla;  oklar -sadece ekonomik sürdürülebilirliğine yani cebine giren paraya odaklanan- büyük şirketlere yöneldi. E madem karbon emisyonlarında büyük bir sorumlulukları vardı, o zaman bir şeyler yapmalıydılar, değil mi? Ama durum pek öyle olmadı. 

Greenwashing nedir?

<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">British Petroleum </h2>Dikkat, bu örnek spoiler içerir! Yazımızın ilerleyen bölümlerinde BP’nin nasıl çevresel yükümlülüklerinden kaçıp bireyleri ön plana çıkarttığını konuşacağız. Bu bölümde ise, BP’nin yeşil aklamasını konuşalım. Logosunu Helios’dan alan BP, internet sitesinde “bugün ve değişen dünyanın yarını için daha iyi enerjiyi sunmakta bir fark yaratmayı amaçladığını” söylüyor. Eğer siz de bu cümleyi okuyunca “E o zaman yenilenebilir ve temiz enerji yatırımları yapıyordur” diye düşündüyseniz, yanıldınız. Maalesef gerçek şu ki, BP, 2018 yılında yenilenebilir enerji yatırımlarını, harcamalarının %1’inde tutarak temiz enerji projelerinin reklamlarına gerçekten projelere ayırdığından daha fazla bütçe ayırdı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Saudi Aramco</h2>Bilmeyenler için, Suadi Aramco Suudi Arabistan’ın ulusal petrol ve doğalgaz şirketidir. “Bu şirket yeşilmiş gibi gösterilemez bile!” diye düşünüyorduk, taa ki <a fr-original-style="" href="https://www.aramco.com/#" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">internet sitesine</a> girene kadar.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/1/4/1645704778976.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.35" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Dünya çapında en fazla karbon emisyonuna sahip şirketlerden olan Saudi Aramco’nun internet sitesinde bizi “döngüsel karbon ekonomisi”,“sürdürülebilirlik”,“biyoçeşitliliği korumak” gibi ifadelere eşlik eden doğa görselleri karşılıyor. Ne tatlı değil mi?&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Shell</h2>Logosunda bir midyeyle kurum kimliğini doğa üzerinden kuran başka bir petrol şirketi. Shell, global karbon emisyonlarının %1-2’sinden sorumlu olmasına rağmen milyon dolarlık petrol yatırımları yapmaya devam ediyor. İyi haber: Avrupa Mahkemesi tarafından Shell’in karbon emisyonlarını 2030 senesinde 2019 seviyesine kıyasla %45 azaltmasına karar verildi. Ne olacak bekleyip göreceğiz.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">McDonald's</h2>McDonald's “daha çevre dostu” bir imaj için logosundaki kırmızı arkaplanı yeşil ile değiştirdi. Tek kullanımlık, plastik paketlemeleri kullanan, endüstriyel hayvancılıkla iklim krizini destekleyen McDonald's , yeşilleşmeyi sadece logosunda gerçekleştiriyor. 2019 yılında McDonald'sın kullanıma sunduğu kağıt pipetlerin geri dönüştürülemez olduğu ortaya çıkmıştı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Coca Cola</h2>Ürünün etiketinde ve paketlemesinde yeşil renge yer verip, bir yelere “Doğal” sözcüğünü sokuşturmak klasik bir yeşil aklama örneği. “Doğal” kaynaklardan elde edilmiş şeker ile sağlıklı bir içecek olduğu izlenimi vermeyi deneyen Coca Cola Life, %6.6 oranında şeker içeriyor. Aynı zamanda da <a fr-original-style="" href="https://www.breakfreefromplastic.org/globalbrandauditreport2020/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Break Free From Plastic 2020&nbsp;</a>raporuna göre, Coca-Cola dünyanın 1 numaralı plastik atık üreticisi. Ve 2020 birinci olarak kapattığı ilk senesi de değil maalesef.<img src="https://images.aposto.com/2022/1/4/1645704780881.png" width="550" height="272" style="width: 100%; max-width: 550px; display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.01" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px; display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center;" fr-original-class="fr-draggable">Coca-Cola demişken şu kitabı anmamak olmaz.&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://www.goodreads.com/book/show/28789663-citizen-coke" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/1/2022-02-24T12:15:00.687Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Kitapla uğraşamam derseniz, Bartow Elmore aşağıdaki podcast'te döktürüyor...<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/0Pf1SrvTTA4Ts94Gs8vbJd?si=exKC6_RhTIGHpJ-9jIP9eQ" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/1/2022-02-24T12:15:43.797Z.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">H&amp;M</h2>Hızlı moda markası olan H&amp;M, “Conscious” serisi ile sürdürülebilir ürünlere sahip olduğunu söylüyor. Peki gerçek ne? <a fr-original-style="" href="https://changingmarkets.org/portfolio/fossil-fashion/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Changing Markets Foundation</a> tarafından 2021 yılında yayınlanan rapora göre hızlı moda markalarının sürdürülebilirlik iddialarının yaklaşık %60’ı desteklenmiyor, H&amp;M’de ise bu durum %96.

Yok artık, daha neler!”, “Bu kadar da olmaz canım!” diyeceğiniz kısıma gelmiş bulunmaktayız. Dikkat: Bu kısımda yer alan örnekleri affınıza sığınarak yerden yere vuracağız..

Bana örneklerle gel!

İklim krizi hayatımıza nispeten yeni girmiş, bilimsel bir konu. Bu konuda çalışan pek çok bilim insanı durumun ciddiyeti konusunda farkındalık yaratmak için veriler, grafikler, terimler, görseller, makaleler yayınlıyor. Burada karşımıza bilim okuryazarlığının önemi çıkıyor. Bilim okuryazarlığımız varsa bu girdilerden anlam çıkarabiliyoruz, peki ya yoksa? Bu bilgilerin herkes tarafından anlaşılabilmesi için iklim iletişimine ihtiyacımız var.&nbsp; <img src="https://images.aposto.com/2022/1/3/1644437518152.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.41" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> İklim iletişiminin doğru yapılmayışı, bilimsel olmakla birlikte tercüme ihtiyacı yaratan verilerle baş başa kalmamız ya da olumsuz gelişmelerin bireyleri umutsuzluğa sürükleyecek seviyede ön planda tutulması; totalde kaygı yaratmaktan öteye gidemeyebiliyor. 2017 senesinde Amerikan Psikoloji Derneği (APA) tarafından “çevresel kıyametin kronik korkusu” olarak tanımlanan eko-anksiyeteyi daha önce <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/p/CXMQuAlAfQo/?utm_source=ig_web_copy_link" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iklim sözlüğünde</a> ve Aposto!’da işlemiştik.&nbsp;Eko-anksiyetenin ne kadar yaygın olduğunun farkına varınca iklim değişikliğinin psikolojimize etkisini azaltmak ve eko-anksiyetimizi topluluk dayanışması ile yatıştırmak için iklim çemberlerine başladık. Bu olumsuz duyguları mümkün olduğunca azaltmak için, doğru iklim iletişimi sağlanmalı.

Hakikaten, neden? İklim krizi yaşamın merkezinde yer alıyor. İklim krizi ile mücadele ve sürdürülebilir bir dünya için bireylerin, hükümetlerin, özel sektörün, sivil toplumun, kısacası tüm paydaşların katılımı gerekli. Bunun için de, iklim krizinin herkes tarafından anlaşılmasına ihtiyacımız var. 

İklim İletişimi Neden Önemli?

Peki bu kadar kritik ve hepimizi ilgilendiren bu konunun iletişimi nasıl olmalı? İlk aklıma gelen, herkes için erişilebilir ve kapsayıcı olması gerektiği.George Marshall ve Richard Sexton tarafından iklim değişikliği konusunda toplumsal farkındalık yaratmak amacıyla kurulan Climate Outreach iklim iletişimi konusunda güzel bir kaynak örneği. İklim değişikliği iletişiminin nasıl olması gerektiğine dair hazırladıkları dosyayı <a fr-original-style="" href="https://climateoutreach.org/introduction-science-of-climate-change-communication/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Okuyayım ben”&nbsp;</a>derseniz bağlantıya buyrun efendim. &nbsp;“Ya şimdi benim o kadar vaktim yok, biri bana hayrına bi’ özet geçse!” diyenlerdenseniz sizi şöyle alalım.1. Öncelikle iklim iletişiminde hitap ettiğimiz kitleyi iyi tanımanız gerekiyor. “Şimdi ben bunları kime anlatıyorum?” soru bu! Karşımızdakinin yaşı, ekonomik seviyesi, cinsiyeti, politik duruşu anlattıklarımıza çizeceğimiz çerçeve için çok önemli. Hatta araştırmalar gösteriyor ki, bakın burası çokomelli, insanların değerleri (eşitlik, adalet, toplumsal cinsiyet rollerine bakış vs.) ve politik görüşleri (sağcı ya da solcu olmaları, muhafazakar ya da liberal olmaları gibi) iklim krizi ile ilgili tutumlarını oluştururken kendi bilgi düzeylerinden daha etkili oluyor. Yani; insanlar iklim krizi gibi bilimsel olarak su götürmez bir konuyu bile, içselleştirdikleri kök değerlerinden bağımsız olarak ele alamıyorlar.&nbsp;Ne yapmalı: Hitap ettiğimiz insanların ortak değerlerini göz önüne alarak anlatım biçimimizi şekillendirmeliyiz. Bilimsel verileri onların aşina olduğu terimler ve örnekler üzerinden anlatmalı. Mesela, bir sahil kasabasındaki balıkçılarla konuşurken, iklim krizinin tarıma etkisinden bahsetmek çok anlamlı olmayabilir :)2. İklim krizini anlatmak için yola çıktık, tamam buraya kadar güzel. Peki iklim krizinin ne kadar beter bir şey olduğunu anlatırken bizim amacımız ne? Neye ulaşmak istiyoruz? Ne elde etmek istiyoruz ya da anlattığımız gruptan beklentimiz ne? Bu sorular iklim krizi iletişiminde -özellikle bilim insanlarının bireysel olarak kendi durdukları yeri ve rolü belirlemeleri için çok önemli bir nokta. Yani; bir bilim insanının ya da iklim kriziyle dertlenen sıradan insanın kendine biçtiği &nbsp;ve rahat olduğu rol, kuracağı iletişim tarzına etki ediyor.Ne yapmalı: Hitap edeceğimiz kitle kadar kendimizin hitap etmekte rahat olduğu konumu bilmek ve bu alanda çalışmak. Ne diyoruz; &nbsp;önce kendini tanı. Şaka şaka. Ama tanırsak da fena olmaz hani.3. İklim değişikliği iletişiminde her zaman farkında olunması gereken bir diğer nokta ise, geleceğe yönelik farklı iklim senaryoları hakkında konuşurken kesinliği ifade etmenin güçlüğü. İklim krizinden bahsederken bilim insanları da konuyla ilgisi olan diğer kişiler de net ve direkt tarihler, sonuçlar dile getirmekten kaçınıyorlar. Sonuçta bunları aktaran insanlar, sihirli kürelerinden geleceği gördüklerini iddia eden falcılar değil, verilere göre en muhtemel senaryoları anlatan kişiler. Üstüne üstlük sadece ülkemizde değil dünyanın da pek çok yerinde insanlar bilimsel bilginin işleyiş şeklini pek bilmiyor ya da hatırlamıyorlar. Bilim yaşayan bir sistem ve her an yeni araştırmalarla aynı alandaki farklı noktalar aydınlatılmaya devam ediyor. Ve evet, dün ifade edilen bir gerçeklik bizi bugünkü teknoloji ve imkanlarla aynı sonuca ulaştırmıyor olabilir. Covid-19 salgınını düşünelim mesela, en başta WHO bile sağlık personeli dışında maske takmanın gerekli olmadığını ifade etmişti. Çünkü o günkü koşullarda, virüsün nasıl yayıldığı bile tam bilinmez ve maskeler yetersizken, şimdiden bakınca hatalı bir karar gibi görünse de, o gün için alınması gereken bir karardı. Hal böyle olunca da sanki, bilimsel olarak iklim kriziyle ilgili bir fikir birliği yokmuş ya da bu kriz pek de öyle gerçek değilmiş gibi bir algı oluşuyor. Ki aslında bu çok normal. Yani düşünsenize, 6. yok oluşa gittiğimizi söyleyen birine inanmamak için her açık kapıyı kullanmak isteriz sonuçta. Bu sebeple, bilmediklerimiz üzerinden değil bildiklerimiz üzerinden konuyu anlatmak ikna için çok daha efektif bir yol.&nbsp;Ne yapmalı: Bilinmeyenlerden değil bilinenlerden bahsetmek. Yani şunu “iklim krizinin buraya tam olarak nasıl bir etki yapacağı bilinmese de daha fazla kuraklık yaşanması ihtimali yüksek.” demek yerine;&nbsp;“bu bölgedeki hayatı aksatacak şekilde kuraklık yaşanması riski, iklim değişikliği nedeniyle artık daha yüksek.” demeyi tercih etmeli.4. İklim krizini adım adım anlatmak, artan küresel ısınmanın etkilerinden, sera gazlarından bahsetmek halkın büyük çoğunluğu için çok da bir şey ifade etmiyor maalesef. Hatta küresel ısınma falan dediğimiz zaman, bu bazı sıcak severler tarafından ‘hoş’ bile görülebiliyor. Ya da şöyle anlatalım mesela lisedesiniz ve fizik dersinde eğik atıştan falan bahsediyor hocanız. Sizin aklınızda da tek bir soru var; “yani şimdi bu gerçek hayatta ne işime yarayacak?” Halen eğik atış formüllerinin hayatıma direkt etkisinin ne olduğuna karar verememiş olsam da, topçu birliğinde olsaydım çok işime yarayacağına eminim. Şaka bir yana, uzak gibi görünen bir gelecekteki etkileri anlamak pek çok insan için zor ve karmaşık bir süreç olduğundan dolayı, iklim krizini anlatırken dinleyiciyi ‘bilinmeyen bir geleceğe’ götürmek yerine onlara ‘şu andan ve buradan’ örneklerle anlatım yapmak gerekiyor.&nbsp;Ne yapmalı: Gereksiz kullanımlardan kaçınmanın yararlarından ya da kısa mesafede araç kullanmak yerine yürümek, bisiklete binmek gibi alternatiflerin sağlığa olumlu etkine vurgu yapmak. Ve bu yolla da dinleyiciyi bugüne getirmek.5. İklim krizi iletişimi ya da herhangi bir kitlesel hitap için belki de en önemli noktalardan biri de; hikaye anlatımı. Pek çok insan istatistiklerden, sayılardan, verilerden, grafiklerden anlamayabilir ama gerçek bir insanın hikayesine kolay kolay kayıtsız kalamaz. Bu sebeple aşağıda bu kısmı biraz daha açacağız.

Bir yerden başlamak gerek. İletişim -adından da anlaşılacağı üzere- işteş bir eylem. Özellikle iklim iletişimi dediğimiz şey ise bir kanadı bilim diğer kanadı insan olan bir kuş. Bu nedenle iklim iletişiminden bahsederken anlattıklarımız, alıcı, anlatıcı, her şey tek tek ve birlikte çok çok önemli. Hadi şimdi bu meselenin detaylarına inelim.

Naz Yaman

Gezip görmeyi bizim için özel ve farklı kılan şey ne?