Spektrum Kuş Bakışı’ndan herkese merhaba!
Bu hafta Rusya işgali altındaki Ukrayna'daki gelişmeleri izledik. Rusya'da ve dünyanın birçok ülkesinde işgale yönelik protestolar düzenlendi.
Türkiye'de Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem mutabakat metni açıklanırken TÜİK enflasyonu %54,44 olarak duyurdu.
İyi okumalar.
İlkim
• Ukrayna ve Rusya arasındaki ateşkes görüşmelerinin ikinci turu gerçekleşti. Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Mykhaylo Podolyak, görüşmeye ilişkin "Ne yazık ki Ukrayna'nın ihtiyaç duyduğu sonuca henüz varamadık. Anlaşabildiğimiz tek konu vatandaşların çıkarılması için insani koridorların oluşturulması oldu." ifadelerini kullandı. Üçüncü bir görüşme yapılması bekleniyor.
- Nükleer santralde çatışma: Ukraynalı yetkililer, Avrupa’nın en büyük nükleer santrali olan Zaporizhzhia’da bombardımanın ardından yangın çıktığını, çatışmanın ardından santralin Rusya kontrolüne geçtiğini açıkladı.
- Çernigiv kentindeki sivil yerleşim alanında meydana gelen hava saldırısında hayatını kaybedenlerin sayısı 47'ye yükseldi.

BBC
- Lukoil'den çağrı: Rusya’nın en büyük ikinci petrol üreticisi olan Lukoil şirketi, internet sitesinden yaptığı bir açıklamayla Ukrayna’daki savaşa son verilmesi çağrısında bulundu.
- Savaş uçağı: Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Batı ülkelerinden savaş uçağı talep etti. Zelenski, "Eğer gökyüzünü kapamak gibi bir gücünüz yoksa bana uçak verin." ifadelerini kullanırken sırada Letonya, Litvanya ve Estonya'nın olabileceği uyarısını yaptı. Zelenski, Rusya halkına işgali protesto etmeleri çağrısını yineledi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Dimitro Kuleba, Rusya'nın Ukrayna'dan kendi köylerini vurarak Ukrayna'yı suçlu gösterebileceğini iddia etti.
- Putin'in mesajı: Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, "Rusya'nın Ukrayna'yı silahsızlaştıracağını ve tarafsız hâle getireceğini" söyledi. Putin, Rusya karşıtlığını ortadan kaldıracağını belirtti.
- İnsani koridor: Rusya, Kiev'i terk etmek isteyenler için insani koridor oluşturulacağını açıkladı. Metro istasyonlarına sığınanların sayısının 15 bini geçtiği bildirildi. Rusya, Ukrayna'nın Herson şehrinde hükümet binasını ele geçirdi. Yerel yönetim göreve devam edeceğini duyurdu. Mariupol şehrinin belediye başkanı da "Bombalar durmadığı için sokaklardan, apartmanlardan yaralılarımızı alamıyoruz." açıklamasını paylaştı.
- Savaş suçu: Birleşmiş Milletler (BM), ülkeden kaçanların sayısının 1 milyonu aştığını duyurdu. BM, "Rusya'nın bir hafta önce Ukrayna'ya başlattığı askerî saldırı, dünya tarihinde yeni ve tehlikeli bir sayfa açtı." dedi. Uluslararası Ceza Mahkemesi, Ukrayna'da savaş suçları işlenip işlenmediğine yönelik iddialar hakkında soruşturma başlattı.
• ABD, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği ülkeleri ortak hareket ederek Ukrayna'yı işgal eden Rusya'ya yönelik pek çok yaptırım açıkladı.

FT
- Ulaşım ve finans: Rusya uçaklarına bu ülkelerin hava sahası kapatılırken Rusya bankaları küresel finans sisteminden dışlandı. Ülke, SWIFT sisteminden çıkarıldı. Rusya Merkez Bankası dahil pek çok bankanın varlıkları donduruldu. Rusya'nın bu ülkelerden borç almasının önü kesildi.
- Şahsi yaptırımlar: Devlet Başkanı Vladimir Putin dahil siyasetçilerin ve oligarkların Avrupa'da bulunan mal varlıkları donduruldu.
- Teknoloji: Rusya'nın mikroçip ve lazer teknolojilerine, kripto paralara erişimi kesildi. Facebook, Apple, Spotify, Audi, Amazon, BMW, Lenovo, Boeing, H&M, Burberry, Disney ve Netflix gibi pek çok firma Rusya'dan çekildi.
- Spor: FIFA, UEFA, Euroleague, Uluslararası Paralimpik Komitesi ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi Rusya takımlarına ve sporcularına karşı yaptırımlar açıkladı.
- Yaptırımların etkisi: ABD, yaptırımlarının Rusya'daki banka varlıklarını %80, AB isi %70 oranında etkilediğini açıkladı. Rus rublesi diğer para birimleri karşısında ciddi oranda değer kaybetti. Rusya Merkez Bankası rublenin değerini koruyabilmek adına politika faizini %9,5'ten %20'ye çıkardı.
- Enerjiye: Avrupa'nın kullandığı doğal gazın %40'ını, petrolün %30'unu karşılayan Rusya'ya enerji sektöründe yaptırım açıklanmadı. Almanya, Kuzey Akım 2 projesini dondurdu. Shell, BP gibi enerji şirketleri Rusya devlet iştirakleriyle ortak girişimlerini sonlandırdı.
- Tahmin: Capital Economy adlı danışmanlık şirketi, yaptırımların Rusya ekonomisini bu yıl içinde %15 oranında küçültebileceğini öngördü.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Ukrayna’nın verdiği mücadeleyi takdir ediyoruz. Kendi millî çıkarlarımızdan elbette ödün vermeyeceğiz ama bölgesel ve küresel dengeleri de ihmal etmeyeceğiz. Bunun için ne Ukrayna'dan ne Rusya'dan vazgeçmeyeceğimizi söylüyoruz" diye konuştu.
- CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, “Nükleer güç sahibi olan bir devletin nükleer güce sahip olmayan bir ülkeye tanklarıyla girmiş olması insani olarak da kabul edilemez, uluslararası hukuk açısından da kabul edilemez. Dünyanın barışa ihtiyacı var. Nükleer güce sahip olmak başka ülkelerin üzerine baskı kurmak anlamına gelmemeli." ifadelerini kullandı.
- MHP lideri Devlet Bahçeli, "Ukrayna'yı işgal eden Putin haksızdır. Bu haksızlığın cezasız kalması mümkün değildir. Donbas'ı Ukrayna'dan koparma hamlesi bölücülüktür." açıklamasında bulundu.
- İYİ Parti lideri Meral Akşener, "Ukrayna’nın vermiş olduğu mücadeleyi, belki de en iyi biz anlıyoruz. Bu vesileyle, Ukrayna’nın cesur evlatlarını saygıyla selamlıyorum. Ülkelerinin özgürlüğü ve egemenliği için vermiş oldukları savaşta, onlarla birlikteyiz." ifadelerini kullandı.
- HDP'den yapılan yazılı açıklamada "Rusya’nın uluslararası hukuku ihlal ederek başlattığı askeri müdahaleyi kesin bir şekilde reddediyoruz. Rusya'yı, Minsk Anlaşmasına sadık kalarak askeri operasyonları durdurmaya ve müzakere kanallarını yeniden açmaya çağırıyoruz. Ukrayna'yı, iki blok arasında gerilimi artıracak tutumdan vazgeçmeye çağırıyor, Rusya ile diyalog kurma girişimlerini destekliyoruz." cümleleri yer aldı.
- Vatan Partisi lideri Doğu Perinçek, parti heyetinin Rusya'ya gittiğini ve üst düzey görüşme gerçekleştirdiğini söyledi. Perinçek, "Rusya'nın Sayın Tayyip Erdoğan'ın tutumlarını vefalı bulmadığını söyleyebilirim." dedi.
• Rusya başta olmak üzere çok sayıda ülkede Rusya'nın Ukrayna'yı işgal faaliyetine karşı eylem düzenlendi. Rusya'nın St. Petersburg ve Moskova başta olmak üzere birçok şehirde düzenlenen protestolarda halk barış talebinde bulundu, "Savaşa karşıyız" sloganı attı. Rusya polisi ülke genelinde 24 Şubat'tan bu yana düzenlenen eylemlerde 7 bin 500'den fazla kişiyi gözaltına aldı.
- Öte yandan: Düzenlenen eylemlerin "izinsiz" olduğu gerekçesiyle gözaltıların yapıldığı belirtilirken Petersburg'da Ukrayna Büyükelçiliği'nin önüne anneleriyle birlikte çiçek bırakan çocukların da gözaltına alındığı iddia edildi.
- Ülkeler: Kanada, Meksika, Almanya, İtalya, Peru, İsrail, İran, Japonya, Romanya, Şili, Bulgaristan, Lübnan ve Güney Kore'de binlerce kişi Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini protesto etti.
- Türkiye'de eylemler: İstanbul başta olmak üzere Ankara, Antalya ve birçok şehirde de Rusya'ya yönelik protesto gösterileri düzenlendi. Eylemlere Ukrayna vatandaşları da katıldı.

• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), şubat ayı enflasyonun yıllık %54,44'e yükseldiğini, aylık %4,81'e çıktığını açıkladı. Üretici fiyat endeksiyse şubatta aylık %7,22 artarken, yıllık %105,01'e çıktı. Enflasyon, Reuters'ın ve Bloomberg HT'nin anketlerindeki beklentileri aştı.
- En çok artış: En çok artış %75,75'le ulaşım, %64,83'le ev eşyası, %64,47'yle gıda ve alkolsüz içecekler gruplarında oldu.
- ENAG verileri: Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) şubat ayındaki yıllık enflasyonu %123,80 olarak açıkladı.
- Değerlendirme: Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, enflasyonla mücadeleyi sürdürmekte kararlı olduklarını dile getirerek "Döviz kurunu kapsamlı ve yenilikçi metotlarla düşürdüğümüz gibi enflasyonu da önümüzdeki dönemde düşüreceğiz. 2023 Haziran seçimlerine de tek haneli bir enflasyon rakamıyla gireceğiz." dedi.

Deniz Sabuncu
• CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi, Demokrat Parti, DEVA Partisi ve Gelecek Partisi liderleri, uzlaştıkları 23 maddelik Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem metnini imzaladı. Mutabakat metni kamuoyuna açıklandı.
- Ne içeriyor? Muhalefetin vadettiği sistemde "tarafsız" Cumhurbaşkanı'nın sadece yedi yıl süreyle bir dönemlik seçilmesi, sonrasında siyasete dönememesi, veto hakkının da olmaması öngörülüyor. Milletvekili seçimininse beş yılda bir yapılması planlanıyor.
- Baraj: Siyasi Etik Yasası ve yeni bir seçim yasası hazırlanması, şu an %10 olan seçim barajının %3'e indirilmesi hedefleniyor. Siyasi partilerin hazine yardımından faydalanması için gereken oy oranı %1 olarak belirleniyor.
- Kuvvetler ayrılığı: "Kuvvetler ayrılığına dayanan demokratik hukuk devleti" vurgusu yapılan metne göre, yargı kurumlarında yapısal değişiklikler yapılarak yargı bağımsızlığının tesis edilmesi amaçlanıyor. Çoklu baro uygulamasına son verilirken hâkimleri idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığı'na bağlayan Anayasa hükmü kaldırılıyor. Anayasa Mahkemesi de yeniden yapılandırılıyor.
- TBMM yetkileri: Metinde TBMM'nin yetkileri artırılıyor. TBMM'deki gensoru sistemiyle etkin denetim mekanizması kurulması hedefleniyor. TBMM, yürütme görevini üstlenecek Bakanlar Kurulu'nun önderi Başbakanı belirliyor. Cumhurbaşkanı, TBMM'de çoğunluğun belirlediği kişiyi Başbakan olarak atamak zorunda oluyor.
- Yasa düzenlemeleri & haklar: Düşünce ve ifade, din ve vicdan, toplantı ve gösteri yürüyüşü ve örgütlenme özgürlükleri, basın hürriyeti, cinsiyet eşitliği ile çocuk ve kadın haklarının yasalarla düzenlenmesi planlanıyor. YÖK'ün lağvedilmesiyle ve rektörlerin öğretim üyeleri tarafından seçilmesiyle üniversitelerin özerkleştirilmesi amaçlanıyor. Çevre problemlerini görüşmek üzere çevre mahkemelerinin kurulmasından söz ediliyor.
- Yönetim değişiklikleri: Yerel yönetimlerin güçlendirilmesinden söz edilen metinde belediyelere kayyum atanması uygulamasına son verilmesi vadediliyor. Merkez Bankası Başkanı'nın değiştirilmesi, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu'nun, Sermaye Piyasası Kurulu'nun ve Rekabet Kurulu'nun yapılarının ve üyelerinin değiştirilmesinin yanı sıra kurumun bağımsızlaştırılması öngörülüyor. Benzer şekilde Radyo Televizyon Üst Kurulu, Basın İlan Kurumu, TRT ve Anadolu Ajansı'nın da yapı ve yönetimlerinde değişiklikler planlanıyor.

• Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Yönetmeliği'nde "elektrik ihtiyacını karşılamak üzere yürütülen madencilik faaliyetlerinin zeytinlik alanlarına denk gelmesi durumunda zeytin sahasının madencilik faaliyeti yürütülecek kısmının taşınmasına" Bakanlık tarafından izin verilmesine yönelik değişiklik yaptı.
- "Kesilmeyecek" vurgusu: Bakanlık konuyla ilgili açıklamasında kamuoyunun tepkisinin ardından zeytin ağaçlarının kesilmesinin söz konusu olmadığını vurguladı.
- Dava: Avukat Hakları Grubu, zeytinlikleri madencilik faaliyetine açan yönetmeliğe karşı dava açtı. İYİ Parti de yönetmeliğin iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle dava açtı.
- Tepkiler: CHP milletvekili Süleyman Bülbül "yağmacılığın resmiyete dökülmüş hâli" olarak tanımladığı değişikliğin 14 Anayasa maddesini ihlal ettiğini söyledi. Prof. Dr. İlber Ortaylı "Yayınlanan yönetmelik mutlaka gözden geçirilmeli, yoksa çok geç olacak" ifadelerini kullandı. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) "Bu hukuksuzluğa ve çevre katliamına engel olmak için tüm olanaklarımızı kullanacağız." açıklamasını yaptı.

Cumhuriyet
• Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yeni Covid-19 düzenlemelerini paylaştı. Buna göre:
- Açık alanlarda maske zorunluluğu kaldırıldı, kapalı alanlardaysa mesafe kuralına uyulması ve havalandırma yapılması hâlinde maske kullanmanın zorunlu olmadığı bildirildi.
- HES kodu sorgulama uygulaması kaldırıldı.
- Hastalık belirtisi olmayan kişilerden test istenmeyecek.
- Okullarda iki kişinin Covid-19'a yakalanması hâlinde sınıf kapatılması uygulamasına son verildi.
- Müzik yasağı: Sağlık Bakanı Fahrettin Koca "Müzik yasağıyla ilgili bilim kurulunun aldığı bir karar yok. Yakın dönemde kalkacağı kanaatindeyim" ifadelerini kullandı. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, "Saat 00.00'dan sonra müzik yasağının kaldırılmasına ilişkin Kültür Bakanlığımız ve Sağlık Bakanlığımızla konuyu değerlendireceğiz" dedi.

• HDP Diyarbakır Milletvekili Semra Güzel'in dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin Karma Komisyon raporu, Meclis Genel Kurulu'nda görüşüldü. Oy çokluğuyla Güzel'in dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verildi.
- Bir adım geriden: Güzel'in, PKK üyesi olduğu belirtilen Volkan Bora'yla fotoğrafları kamuoyuna yansımış; Güzel fotoğrafın çekildiği dönemde "hiçbir siyasi partiyle ilişkisinin bulunmadığını, fotoğrafın çözüm sürecinde çekildiğini ve kumpas amaçlı kullanıldığını" belirtmişti. Güzel'in dokunulmazlığının kaldırılması istemiyle fezleke hazırlanmıştı.

Diken
• Danıştay Cumhuriyet Başsavcılığı, TBMM kararı olmadan Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla İstanbul Sözleşmesi'nin feshedilmesinin "hukuka aykırı olduğunu" belirterek, kararın iptalini istedi.
- Detaylar: Başsavcılık Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla sözleşmeden çıkılmasına ilişkin kararın iptali istemiyle açılan davada mütalaasında, sözleşmeden ancak TBMM'de kabul edilecek yeni bir yasayla çıkılabileceğini kaydederek, "Kanun hükmünde sayılan ve usulüne göre yürürlüğe girmiş temel hak ve özgürlüklerle ilgili İstanbul Sözleşmesi korunmalıdır" ifadelerine yer verdi.




