Etimoloji
Yapay Zekâ
Hukuk Teknolojisi

Patentlemek ya da Patentlememek? İşte Bütün Mesele Bu!

Yapay zekâ buluşları, patent hakkı, USPTO ve daha fazlası...
Patentlemek ya da Patentlememek? İşte Bütün Mesele Bu!

Eski Köye Yeni Adet / Av. Cem Şanap & Stj. Av. Öykü Subaşı

Herkese selamlar!

“Eski Köye Yeni Adet” bülteninin 17. sayısına hoş geldiniz! Önceki sayımızda kadınların iş hayatında uğradıkları eşitsizliklerin yeni teknolojilerle azaltılmasından sağlık sektöründeki fikrî mülkiyet haklarına uzanan konuları ele aldık. Bu sayımızda ise yaratıcılık nedir ve yalnızca insanlara mı özgüdür sorularından yola çıkarak yapay zekânın günümüzde patent hukukunda sebep olduğu bir tartışmaya değineceğiz.

Konumuza geçmeden önce, bu sayıda ilk defa bir konuk yazar ağırlıyor olacağız. Konuğumuz, yüksek lisans tezini “yapay zekâ teknolojilerinin ortaya koyduğu buluşların patentlenebilirliği” hakkında yazan Av. Anıl Sena Bayındır. Bu sayımızda yer verdiğimiz konuya, bir de kelimenin tam anlamıyla bu konunun kitabını yazmış birinin gözünden bakın istedik!

Etimoloji

Thomas Edison’dan Alexander Graham Bell’e: Patentlerin Hikâyesi

Patere legem quam ipse fecisti!

Thomas Edison’dan Alexander Graham Bell’e: Patentlerin Hikâyesi

Önceki sayımızda, aşıların üzerindeki fikrî mülkiyet ve özellikle patent haklarının zaman zaman ne gibi sorunlar teşkil edebileceğinden bahsetmiştik. Halk sağlığı veya durdurulması gereken bir pandemi söz konusu olmadığı durumlarda ise patentlerin, yeniliğin sürdürülebilir kılınması açısından topluma sunduğu birçok avantaj olduğunu söylemek mümkündür.

Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütü’ne (WIPO) göre, patent alabilmek için buluşla ilgili teknik bilgilerin patent başvurusunda kamuya açıklanması gerekmektedir. Bu sayede patentler; kişileri ortaya koyduğu buluşlar için ödüllendirip araştırma ve geliştirmeyi teşvik ederken, söz konusu buluşun toplumun bilgisine sunulmasını sağlamaktadır. Böylece, ekonomik ve teknolojik gelişmeleri de hızlandırmak amaçlanmaktadır.

“Patent” kelimesi, Latincede “açık olmak” (lie open, be open) anlamına gelen “patere” kökünden geliyor. Daha sonra ise İngilizceye ve sonra da dilimize “patent” olarak geçiyor. Günümüzde, “bir buluşun ya da böyle bir buluşu uygulama alanında kullanma hakkının kime ait olduğunu gösteren resmî belge” anlamında kullanılan “patent”i alabilmek için, başvuranın buluşunun belli kriterlere sahip olması gerekiyor. Örneğin, Amerika Birleşik Devleri Yüksek Mahkemesi’nin bir kararına göre, DNA'nın doğanın bir ürünü olması sebebiyle insan genleri patentlenememektedir.

“Patent” kelimesi hem kişiye, buluşu için verilen münhasır bir hakkı hem de bu hakkı ispata yarayan belgeyi ifade eder. Sahibine, buluşunu başkalarının izinsiz bir şekilde ticari olarak üretmesini, kullanmasını, çoğaltmasını, satmasını ve ithal etmesini önleme olanağı tanıyan patent hakkı, 1420’li yıllardan beri Venedik’ten Avustralya’ya kadar birçok yerde milyonlarca “insan”a tanınıyor. Peki, yapay zekâya böyle bir hak tanınabilir mi ve/veya yapay zekânın ortaya koyduğu buluşların patentlenmesi mümkün müdür?

Hikâyeyi paylaşmak için:
Yapay Zekâ

Patent Hukukunda Cevapsız Sorular

Yapay zekânın (!) ortaya koyduğu buluşların patentlenmesi mümkün müdür?

Patent Hukukunda Cevapsız Sorular

Yapay zekâ, önceki bültenlerde de ele aldığımız gibi kişisel verilerin korunması hukuku, hukuki ve cezai sorumluluk gibi konularda cevaplanması gereken sorular doğurmakta. Yapay zekânın hukuk dünyasında cevapsız bıraktığı sorular ise yalnızca bu alanlarla sınırlı değil. Bu cevapsız sorulardan biri de yapay zekâ teknolojileri tarafından geliştirilen (ya da bir diğer ifadeyle geliştirildiği iddia edilen) buluşların patentlenebilirliği.

İlk bakışta yalnızca teorik bir tartışma gibi görünen bu konu son yıllarda “Yapay Buluşçu Projesi” olarak tercüme edilebilecek “Artificial Inventor Project” liderliğinde patent ofislerine yapılan başvurularla teorik olmaktan çıkmış durumda. Özellikle geçtiğimiz yılın temmuz ayında, Avustralya Patent Ofisi’nin yapay zekânın ortaya koyduğu buluşların patentlenemeyeceğine ilişkin kararının, Avustralya Federal Mahkemesi tarafından hukuka uygun olmadığına hükmedilmesiyle, âdeta bu konuda kartlar yeniden dağıtıldı. Zira, 2020 yılından beri söz konusu başvurular Avrupa Patent Ofisi (EPO), Amerikan Patent ve Marka Ofisi (USPTO) ve Birleşik Krallık Patent Ofisi (UK IPO) tarafından reddedilmişti.

Peki, bu başvuruların konusu ve bu başvurularda talep edilen nedir?

Bu başvurularda, acil durumlarda dikkat çekmek amacıyla kullanılabilecek bir ışık mekanizması ve bir yiyecek kabının yapay zekâ tarafından icat edildiği iddia ediliyor. Söz konusu patent başvurularına konu buluşları ortaya koyan (ya da koyduğu iddia edilen) yapay zekânın adı: DABUS (Device for Autonomous Bootstrapping of Unified Sentience). Stephan Thaler tarafından geliştirilen ve günümüzdeki en popüler buluşçu yapay zekâ olarak anılan DABUS, türünün bu konudaki ilk ve tek örneği değil.

Zira, John Koza ve arkadaşları tarafından geliştirilen ve Türkçeye “İcat Makinesi” olarak tercüme edilebilecek “Invention Machine”, buluş ortaya koyabilen ilk yapay zekâ teknolojilerinden biri. Hatta, bu yapay zekânın ortaya koyduğu buluşlar Amerikan Patent Ofisi USPTO tarafından patentlenmiştir. O hâlde, yapay zekânın ortaya koyduğu buluşların patentlenebilirliğiyle ilgili soru işareti nerede diye düşündüğünüzü duyar gibiyiz. Evet, söz konusu buluşlar patentlendi; fakat arada önemli bir fark var! USPTO’ya yapılan başvurularda, söz konusu buluşları ortaya koyanın bir yapay zekâ olduğu patent ofisine bildirilmemiş, John Koza ve arkadaşları başvuruya konu buluşların patentlenmesini kendilerini buluşçu olarak göstererek sağlamış!

Günümüzde ise bu konuda yapılan çalışmalarda aşağıdaki soruların cevaplanmaya çalışıldığı görülmekte:

  • Yapay zekânın ortaya koyduğu buluşlar, patentlenebilirlik şartlarını taşıyorsa patentlenebilir mi?
  • Eğer söz konusu buluşlar patentlenebilecekse bu buluşlar için patent başvurusu yapmaya kimler yetkili?
  • Başvurularda buluşçu olarak yapay zekâ yazılmalı mı?
  • Söz konusu buluşların patent sahibi kim olmalı?
  • Eğer söz konusu buluşlar, insan bir buluşçu gösterilerek patentlenirse bu patentlere karşı herhangi bir hukuki mekanizmaya başvurulabilir mi?

Peki, siz ne düşünüyorsunuz?

Hikâyeyi paylaşmak için:
Hukuk Teknolojisi

Patent Başvuru Sürecinin Zahmetsizleştirilmesi

Tekrar tekrar başvuruya son!

Patent Başvuru Sürecinin Zahmetsizleştirilmesi

Aramızdaki avukatlar iyi bilecektir ki, özellikle de mesleğin ilk yıllarında, yapılan işin yanlış veya eksik olması sebebiyle başvurulan merci tarafından reddedilmesi oldukça stresli olabiliyor. Yetkisiz mahkemeye dava dilekçesi yazmak, eksik belge sunmak gibi hatalar yalnızca vakit kaybına neden olmakla kalmıyor, aynı zamanda kişiyi müvekkile karşı mahcup da ediyor.

Buna benzer olarak, patent başvurularının eksik veya yanlış dilekçeler sebebiyle reddedilmesi ele alınabilir. 2020 yılında, dünyada üç buçuk milyona yakın patent başvurusunda bulunulmuştur. Aynı yılda Amerika’da yapılan toplam 646.244 patent başvurusundan yalnızca 388.900’ü başarılı olmuştur. Her geçen yıl başvuruların sayısı artsa da bunların önemli bir kısmı gereken koşulları sağlamamaktadır.

Patent başvurularının daha başarılı olabilmesi için alınabilecek önlemlerden biri ise bu süreci kolaylaştıran hukuk teknolojisi platformlarından yararlanmak olabilir. Bu platformlardan biri olan Petition.ai; avukatlar için kurulmuş, USPTO’ya yapılan patent başvurularının başarı oranını artırmayı amaçlayan bir hukuk teknolojisi girişimi. Petition.ai kurucusu Michael Spector, avukatların ABD’de yapılan patent başvuruları için ilk denemede kabul edilme olasılığı yüksek dilekçeler hazırlamasını kolaylaştırmayı ve bu başvuruların reddedilme olasılığının düşürülmesini hedefliyor.

Bunun akabinde ise USPTO patent başvuru dilekçelerinin ilk kapsamlı aranabilir veri tabanı olan bu platform ortaya çıkıyor.

Petition.ai ile, USPTO’ya sunulan kamuya açık patent dilekçelerini inceleyerek daha önce kabul edilmiş ve aynı konuda yazılmış bir dilekçe örneği bulabilir, belirli sorunlar için onay oranları ve geri dönüş süresi gibi bilgileri kullanarak müvekkil beklentilerini yönetebilirsiniz.

Amerika’da patent başvurusu yapacaksanız, Petition.ai ile müvekkillerinize karşı mahcup olmaktan veya hiç değilse başvurunuzun reddedileceğinden endişe etmekten bir nebze kurtulabilirsiniz!

Bu sayımızda patent hakkına, yapay zekânın ortaya koyduğu buluşların patentlenebilirliğine ve patent başvurularını avukatlar için kolaylaştıran bir girişime değindik. Bir sonraki sayımızda ise yaklaşık bir aydır devam eden Ukrayna savaşından ve Ukraynalı mültecilerden bahsedeceğiz.

Bültenimizin yayım programında minik bir değişiklik yaparak artık sayılarımızı her ayın 1’inde yayımlamaya karar verdik. Bir sonraki sayımızla 1 Mayıs Pazar günü saat 10.30’da sizlerleyiz!

Yeni sayımızdan anında haberdar olmak için abone olmayı unutmayın!

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir