Eski Köye Yeni Adet / Av. Cem Şanap & Stj. Av. Öykü Subaşı
Herkese selamlar!
“Eski Köye Yeni Adet” bülteninin 18. sayısına hoş geldiniz! Önceki sayımızda patent tarihine ve yapay zekânın ortaya koyduğu buluşlara değindik. Bu sayımızda ise her mülteci eşit midir sorusunun üzerinde durarak dünyanın çeşitli yerlerinden gelen mültecilerin karşılaştığı farklı muamelelerden bahsedeceğiz.
Avrupa’nın Mültecilere Bakışında Ne Değişti?
Tarafsız (!) medya

Dünyanın bir ucunda bir bebek doğar, diğer ucunda biri son nefesini alır. Bir çift evlenirken bir başkası ayrılır. Başarılı geçen her iş mülakatına karşılık işinden kovulan birisi vardır. Başımıza gelene kadar ciddiyetini anlamadığımız, iyi ya da kötü, zor ya da kolay hiç beklemediğimiz olayların ortasında bulabiliriz birkaç saniyelik bir zaman dilimi içinde kendimizi.
Aynı bu şekilde, şubat ayının bir perşembe günü, Ukrayna’daki insanların hayatı saniyeler içerisinde değişti. Milyonlarca insan ailelerine veda edip savaşa hazırlanmak için geride kalırken beş buçuk milyona yakın kişi de sığınacak güvenli bir yer bulma umuduyla Ukrayna’yı terk etti.
Bu hamlesiyle dünyanın dört bir yanından tepkiler alan Rusya’ya ekonomik yaptırımlar uygulandı, Rus sanatçı ve sporcular da birtakım yaptırımlara maruz bırakıldı. Münih Filarmoni Orkestrası’nın Rus şefinin görevinden alınması, Formula 1’in Rusya Grand Prix ile olan sözleşmesini feshetmesi ve Uluslararası Paralimpik Komitesi’nin Rusya ve Belarus'tan gelen sporcuların yarışmasını yasaklaması bu yaptırımlardan yalnızca birkaçıydı. Ayrıca bu süreçte McDonald’s, Spotify, PayPal, Gucci ve Prada gibi büyük şirketler de Rusya'daki hizmetlerini durdurduklarını açıkladı.
Elbette, ünlü isimlerden de Ukrayna’ya destek gecikmedi. Sherlock Holmes ve Doctor Strange gibi yapıtlardaki başrolleriyle tanınan ünlü oyuncu Benedict Cumberbatch, Ukraynalı bir aileyi evinde misafir ettiğini duyurdu. Birçok sanatçı da Ukrayna'daki mülteciler için maddi yardımda bulunacağını açıkladı. Ukrayna'ya destek sürerken muhabirlerin, siyasetçilerin ve kraliyet ailesi mensuplarının basına yansıyan bazı söylemleri ise kafalarda soru işaretleri yarattı:
- “Mavi gözlü ve sarı saçlı insanlar ölüyor.”,
- “Burası Irak veya Afganistan gibi on yıllardır çatışmanın sürdüğü bir yer değil, burası görece uygar, görece Avrupalı bir yer.”,
- “Bunlar alıştığımız mülteciler değil. Bunlar Avrupalı insanlar, bu yüzden biz ve diğer tüm AB ülkeleri onları karşılamaya hazırız. …Bunlar zeki insanlar, eğitimli insanlar.”.
Ukrayna’da yaşananların bu kadar büyük tepki toplamasının sebebi acaba gerçekten mültecilerin önemsenmesi mi yoksa bahsi geçen mültecilerin sarı saçlı, mavi gözlü ve Avrupalı olması mıydı?
Elbette, sığınacak bir yer arayan insanların güvenliğinin sağlanması ve Ukraynalı mültecilere Avrupa'nın bu şekilde kucak açması çok sevindirici. Lakin insan düşünmüyor değil; aynı yaklaşım, aynı kucaklama geçmişte benzer olaylar yaşamış farklı milletlerden kişiler söz konusu olduğunda neredeydi? Ukrayna’da savaştan kaçanlar mülteciyse, “diğer”leri neydi?
Irkçı söylemler; rol modeli olması gereken başbakanın, adaleti sağlaması gereken başsavcı yardımcısının ve önyargılardan arınmış habercilik yapması gereken basın mensuplarının dillerine pelesenk olmuşken bütün mültecileri eşit görmeleri halktan beklenebilir mi? Maalesef ki 2022 yılında hâlâ evini, ailesini, her şeyini geride bırakmış mülteciler bile ten rengine ve geldiği ülkeye göre muamele görüyor.
Bu noktada unutmamak gerekir ki din, dil, ırk, statü fark etmeksizin her birimiz potansiyel bir mülteciyiz.
Günah Keçisi Mülteciler
Yabancı düşmanlığı

Medyaya da yansıdığı üzere Avrupa, Ukraynalı mültecilere karşı oldukça sıcak bir tavır sergiliyor. Ukraynalı mültecilerin sığındıkları ülkelere uyum sürecini kolaylaştıran bu durum, bu kişilerin ayrımcılık, ırkçılık ve “zenofobi” ile karşı karşıya gelme olasılığını da en aza indirgiyor.
Fobilerin birçoğu gibi “zenofobi” kelimesi de korkuyu tanımlayan Yunanca bir ön ekin, -fobi son eki ile birleşmesiyle oluşuyor. Yunancada “yabancı” anlamına gelen xenos ve “korku” anlamına gelen phobos kelimeleri bir araya getirilerek oluşturulan bu kelime, 2016’da Dictionary.com tarafından “Yılın Kelimesi” seçiliyor. Kavramın kendisi uzun zamandır var olsa da zenofobi ismi ancak 19. yüzyılın sonlarına doğru ortaya atılıyor.
Farklı kültürlerden gelen insanlardan veya yabancılardan korkma veya nefret etme anlamına gelen “zenofobi” (xenophobia) terimi, Türkçede “yabancı düşmanlığı” olarak kullanılıyor. Diğer fobilere kıyasla pek sık karşımıza çıkmayan “zenofobi”, aslında birçok kişinin aşina olduğu bir durumu ifade ediyor. Covid-19’un yayılmasından sonra Asyalılara yapılan saldırılardaki artışın, yabancıların toplumdaki sosyo-ekonomik değişiklikler ve işsizlik oranları nedeniyle suçlanarak kötü muamele görmesinin temelinde zenofobi ve ırkçılık yatıyor.
Sığınma Başvurularının Otomasyonu
Mülteciler için erişilebilir adalet

Hayatta kalmak için ülkesini terk eden mültecileri, zenofobi ve ırkçılık dışında da birçok sıkıntı bekliyor. Çoğu zaman sığındıkları ülkenin dilini ve kültürünü bilmeyen mülteciler hukuki problemlerle karşılaşabiliyor. Hukuki süreçler ise genellikle maliyetli ve zahmetli olduğundan hukuk büroları, mültecilerin sorunlarının çözümü için her zaman en iyi seçenek olmayabiliyor. Bu noktada hukuk teknolojileri, özellikle de otomasyonun sağladığı avantaj sayesinde günü kurtarabiliyor.
Wilson Sonsini hukuk bürosu tarafından kurulan SixFifty girişimi, hukuki uzmanlığı teknoloji ile birleştirerek hukuki süreçleri daha zahmetsiz ve uygun maliyetli bir hâle getirmeyi amaçlıyor. Rusya'nın işgali sırasında Ukrayna'dan kaçanların geçici koruma statüsü için ABD’ye başvurabileceğinin açıklanmasının ardından SixFifty, bu başvuru süreçlerini kolaylaştırmak için harekete geçiyor. SixFifty, başvuru süreçlerini İngilizce ve Ukraynaca dillerinde otomatikleştirerek kişinin geçici korumaya mı sığınmaya mı başvurması gerektiğini tespit ediyor.
SixFifty, bu otomasyon sayesinde çok sayıda mülteciye kısa sürede hizmet verebiliyor. Böylece, Ukraynalı mültecilerin başvuru sürecine ışık tutarak bu kişilerin omuzlarından büyük bir yük kaldırıyor!
Bu sayımızda mültecilerin yaşadığı sorunlara değinerek bu sorunlara çözüm sunan bir hukuk teknolojisi girişiminden bahsettik. Bir sonraki sayımızda ise genetik testleri ve bu testlerin hukuki boyutunu ele alacağız.
Yeni sayımızdan anında haberdar olmak için abone olmayı unutmayın!

