Gündem
Haftanın konusu
Bizi takip edin
Ayrıntı
Öneriler

AVM yerine Döngüsel Merkezler

Daha çok değil, daha az tüketmek için Döngüsel Merkezleri tartışıyoruz
AVM yerine Döngüsel Merkezler

Herkese merhaba,

Döngüsel ekonomi alanında farkındalık yaratmak ve daha anlaşılır, sade bilgilerle içinde bulunduğumuz dönüşüm sürecinde tüm paydaşların yer almasını sağlamak için hazırladığımız Döngüsel Ekonomi 101 bültenine hoş geldiniz!

Bu hafta bültenimizin;
-Gündem bölümünde devam eden yangınlar ve BM'den gelen petrol güncellemesi var,
-Haftanın konusu bölümünde, ekibimizi çok heyecanlandıran bir konuyu tartışıyoruz; Döngüsel Merkezler,
-Ayrıntı bölümümüzde şehirlerimizin en büyük problemlerinden olan e-atıklara bakıyoruz,
-Öneriler bölümü için ise evinizde veya ofisinizde tamir edilmeyi bekleyen ürünleri çok mutlu edecek bir önerimiz var😊

Yorum ve önerilerinizi bizimle paylaşmayı unutmayın!
İletişim: [email protected]
Hadi başlayalım!

Gündem

Gündemimize Temmuz ayında ülkemizde Ege kıyılarında başlayan yangınlardan sonra yaklaşık iki haftadır Dersim’de süren yangınlar ile başlıyoruz. Yangın sebebiyle ne yazık ki 150 hektarlık alanın etkilendiği tahmin ediliyor. Alanlara müdahalenin havadan gerektiği ve süreç boyunca geç kalınan aksiyonlar sebebiyle önlenebilecek yangının yayıldığı belirtiliyor.

Döngüsel Ekonomi 101 olarak, orman yangınlarının önlenmesi ve yangın anında neler yapılması gerektiğini anlatan AFAD tarafından hazırlanmış içeriği sizlerle paylaşmak isteriz.

Belki de daha nicelerine şahit olacağımız doğa olaylarına karşı hep birlikte alınacak aksiyonları tartışmak adına oluşturduğumuz platformumuzda bu hafta Birleşmiş Milletler’den gelen yeni bir haberle devam ediyoruz.

30 Ağustos 2021’de gerçekleşen Birleşmiş Milletler konferansında farklı paydaşların katılımı ile petrolden kurşunun tamamen çıkarılması kararı alındı.1922’den bu yana petrol içerisinde kullanılan kurşunun çok büyük sağlık problemlerine sebep olmasıyla bu aksiyonu ilk alan ülke 1972’de Japonya olmuştu. Sonrasında 86 ülke tarafından uygulamaya konulmuş olan bu aksiyon, düşük gelirli ülkelerde ne yazık ki kurşunun petrol içerisinde kullanılması ile devam etti. Güzel haber ise, bu aksiyon artık tüm dünya tarafından “küresel bir çaba” olarak adlandırılarak yürürlüğe geçti.

Petrolün içerisinde toz halinde havaya, suya ve toprağa karışan kurşun, en çok hamileleri ve yeni doğanları etkiliyor. Tamamen ortadan kaldırılması ile 1 milyon prematüre bebeğin ölümünün durdurulabileceği konuşulurken, böylesi bir aksiyonun fosil yakıtların küresel olarak durdurabilmesi adına örnek olarak gösteriliyor.

Haftanın konusu

AVM yerine Döngüsel Merkezler

Daha çok değil, daha az tüketmek için Döngüsel Merkezleri tartışıyoruz

AVM yerine Döngüsel Merkezler

Döngüsel ekonomi dönüşüm sürecinde herkese büyük sorumluluk düştüğünü her yazımızda anlatıyoruz. Döngüsel Ekonomi 101’in kuruluş amacı olan bireylerin ve bu sayede de toplumların bilinçlendirilmesi de bu sürece hizmet etmekte. Toplumların ve dolayısı ile sistemlerin dönüşümü için, öncelikle bireylerin bilinçlenmesi ve değişimi kabul etmesi gerektiğine inanarak 35 haftadır sizlerleyiz! Her geçen gün büyüyen ailemizin bir üyesi olduğunuz için de çok mutluyuz😊

Bu haftaki yazımızda, bireylerin döngüsel dönüşüm sürecinde daha aktif yer almasını sağlayacak farklı kamusal alan önerilerine odaklanmak istedik. Özel şirketlerin, vakıf ve derneklerin, ya da hükümetlerin döngüsel ekonomideki sorumluluklarına bireyler olarak katkı sağlamamız gerekiyor ise, bunun için elle tutulur adımlar atılması da gerekmekte. Bu nedenle, bireylerle beraber diğer paydaşların birlikte bu dönüşüm sürecinde yer alması için yaratılacak ‘pratik’ kamusal alanlara hep birlikte göz atalım istiyoruz. Bu alanlar alışık olduğumuz kamusal alanlardan biraz farklı ama. Üretici ile tüketiciyi bir araya getirerek üretim ve atık yönetim süreçlerini bağlamaya çalışan bu alanlar için yorum ve önerilerinizi, yazının en sonundaki ankette bizimle paylaşmayı unutmayın. Hadi başlayalım!

Döngüsel merkezler
Bulunduğunuz şehrin birkaç noktasında ‘döngüsel merkezler’ olduğunu düşünün. Artık kullanmadığınız ya da bakım&onarım gerektiren tüm ürünlerinizi (kıyafetler, elektronik aletler, kaplar, paketler gibi) buraya götürerek, uzmanlar tarafından yeniden değerlendirilmesi amacına dayalı bir modelle çalışıyor hem de. Peki bunu nasıl yapıyor? Bu alanda özellikle farklı sektörlerden deneyimli kişiler, sizlerden gelen ürünleri yine sizlerin tercihine göre döngüsel ekonominin teknik süreçlerine dahil ediyor. Örnek olarak;
-yırtık bir kıyafetinizi tamir edip yeniden kullanılabilir hale getirebilir, bozulmuş ev aletlerinizi tamir edebilir
-yırtık kıyafetiniz tamir edilemez durumda ise farklı şekilde değerlendirmenize olanak sağlayabilir (paçası yırtılmış bir pantolonunuzu belki bir şort haline getirmek gibi),
-artık kullanmayacağınız kıyafetleri ya da yeni modelini aldığınız için bir köşede boş duran elektronik aletlerinizi ihtiyaç sahiplerine iletebilir
-cam şişeleri, elektronik aletleri ya da kullanılamaz durumdaki kıyafetlerinizi farklı üretim süreçlerinde kullanılmak adına ileri veya geri dönüşüm süreçlerine alabilirler.

İlk maddeler zaten terzilerin işi dediğinizi duyar gibiyiz😊 aslında amaç tam da bu. Bu ‘pratik’ kamusal üretim alanında hem terziler hem tasarımcılar hem ihtiyaç sahipleri ile çalışan vakıf veya dernekler, hem de teknik dönüşüm süreçlerine hâkim uzmanlar yer alacak. Bu sayede, bireyler döngüsel bir sistem içerisinde bir materyalin nasıl kullanılabileceğine dair farkındalık kazanırken, ürünlerin veya materyallerin döngüsel yolculuklarına bizzat uzmanlarla karar verip, sürece aktif olarak dahil olabilecekler.

Özellikle Türkiye’de, şehirlerimizin belki de en büyük problemlerinden biri evsel atıklarımızı ayrıştırabileceğimiz geri dönüşüm toplama noktalarının yetersizliği. Fakat yukarıda bahsettiğimiz döngüsel merkezler sayesinde bireylerin evlerinde yapmaları gereken ayrıştırma süreçlerinde yaşanacak problemleri de sıfırlamış olabiliriz. Elinizdeki tüm ‘değerlendirilebilir’ materyalleri bu merkezlere götürerek, uzmanlar tarafından değerlendirme alabilir ve belki de sizin ‘bu çalışmaz artık’ dediğiniz bir ürünün çalışabilir olduğunu öğrenebilirsiniz. Ya da biriktirdiğiniz onlarca cam şişeyi yine bu merkezlerdeki tasarımcılarla görüşerek orijinal ev aksesuarlarına çevirebilir ve ileri dönüşüm süreçlerini öğrenebilirsiniz.

Bu merkezler, özellikle bireylerin bilinçlenmesi adına teorik ve pratik eğitimler, uygulama atölyeleri gibi etkinlikler düzenleyerek, sürdürülebilir ve döngüsel bir yaşam için gerekli olan bilgi ve tecrübeyi kazanmamıza yardımcı olabilir.

Bazı okurlarımızın, bu ‘döngüsel merkezlerin’ küçük bir ütopya olduğunu düşündüğüne eminiz. Fakat bir şehirde 30’dan fazla AVM olması yerine (özellikle ülkemizde yan yana 5 AVM gördüğümüz de oluyor ne yazık ki), bu döngüsel merkezlerin olması bizlere çok da ütopya gelmiyor. Bu merkezlerde yer alan uzmanlar özellikle üretici firmalardan gelen kişiler olabilir ve bu sayede ekonomik değerlendirme süreçleri tüm paydaşlar için aktif şekilde devam eder. Üretici firmaların aktif katılımı ile uzmanlık sağlamaları, toplumun bu farkındalığa sahip olarak bu alanlara ilgi göstermesi ve iklim krizi konusunda duyarlı olan hükümetlerin desteği ile Döngüsel Merkezler, global bir etki yaratabilir düşüncesindeyiz.

Daha fazla tüketimi destekleyen, çok fazla kaynak harcayan ve olağanüstü büyük alanlar kaplayan AVM’lerin yerine, bilinçli tüketici yaratabilecek, atıkların anlık olarak değerlendirilebileceği, döngüsel süreçler hakkında bireyleri bilinçlendirirken, üreticiler için ekstra hammadde kaynağı yaratabilecek Döngüsel Merkezler hakkında ne düşündüğünüzü merak ediyoruz. Aşağıdaki anketimiz üzerinden Döngüsel Merkezler fikrimizi oylayabilir ve olumlu/olumsuz görüşleriniz ile önerilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz. Döngüsel Ekonomi 101 ekibi olarak, döngüsel ekonomideki en sevdiğimiz özellik olan sınırsız yaratıcılık özelliğinize güveniyor ve sizlerin fikirlerini duymak için sabırsızlanıyoruz!

Döngüsel Merkezler anketi için tıklayın.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Bizi takip edin

Benzer içerikler için Döngüsel Ekonomi 101 Instagram ve Linkedin hesaplarını takip etmeyi unutmayın! Destekleriniz, yorum ve önerileriniz bizim için çok değerli😊

Ayrıntı

Döngüsel merkezlerden bahsetmiş ve hayallere dalmışken bir düşünelim, sizce bu oluşumlara en çok hangi ürün çeşitlerinin yolculuğu gerçekleşir? Bizce listenin başlarında elektronik ürünler yer alacaktır. Kimimiz tarafından ütopik sayılacak bu döneme geçene kadar farkında olmamız gereken bir şey vardır ki o da elektronik ürün atıklarımızın oranının ciddiyeti.  Son yıllarda, elektrikli ve elektronik ürünler (e-ürünler); artan talepleri, kritik kaynakların kullanımı ve ortaya çıkan atık akışının (e-atık) yönetimindeki zorluklar nedeniyle kaynakların sürdürülebilirliği tartışmasının merkezinde yer almaktadır. Bu nedenle, daha iyi ürünler, uygulamalar ve iş modelleri ile atıkları "ortadan kaldırmayı" amaçlayan döngüsel ekonomi kavramının e-ürünler için çok uygun olduğu kabul edilmektedir.

Elektrikli ve elektronik ürünler (e-ürünler), temel olarak
-artan talepleri,
- kritik kaynakların kullanımı
-kullanım ömrünü tamamlayan e-ürünlerin, uygun şekilde atık yönetimi süreçlerindeki zorluklar nedeniyle kaynak sürdürülebilirliği tartışmasının odak alanlarından biri olmuştur.

E-atık, küresel olarak büyük hızla büyüyen atık çeşitlerinden biridir ve mevcut eğilimle 2045 yılına kadar iki katına çıkması beklenmektedir. E-ürünler, gelişen teknolojilerin bir sonucu olarak günlük yaşantımızda her yerde karşımıza çıkmaktadır. Fakat bu ürünlerin yaşam sonu yönetimi, yani e-atık toplanması ve uygun şekilde işlenmesi süreçleri aynı hızda gelişmiyor. E-atıkların aynı zamanda değerli kaynakların ve dikkatli kullanım gerektiren toksik maddelerin bir karışımı olduğunu düşündüğümüzde bu durum, potansiyel kaynak kaybı risklerini, insan ve çevre sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri de beraberinde getirmekte. İş böyle olunca da hükümet ve diğer karar alıcılar, büyüyen e-atık sorunuyla mücadele etmek için harekete geçmeye başladı. Örneğin Avrupa'da, Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipman (WEEE) Direktifi, malzeme geri kazanımı için e-atıkların toplanması ve ardından işlenmesi için hedefler belirler (European Parliament, 2003). Yönerge, Avrupa Birliği'nin tüm üye devletlerini e-atıkların ayrı toplanmasını ve e-atıklardan kaynak geri kazanımını kolaylaştırmakla görevlendirir. Daha da önemlisi, Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR) ilkesine dayalı sistem, geri dönüştürülebilirliği iyileştirmek ve ürün tasarımı sırasında ürünün kullanım sonrası atık yönetim süreçlerine entegrasyonunu teşvik etmek amacıyla üreticileri e-ürünlerinden sorumlu hale getirir.

Karmaşık malzeme bileşimi ve tasarımı nedeniyle birçok e-ürün, malzeme geri dönüşüm süreçleriyle uyumlu değil ve bu da kaynak kayıplarına neden olmakta. Geri dönüşüm teknikleri sürekli gelişen ürün tasarımını yakalamaya çalışırken, 'EoL (yaşam sonu) için Tasarım' maalesef bir öncelik olarak görülmüyor. Döngüsel ekonomi özellikle ‘kelebek diyagramında’ yer alan teknik döngüler sayesinde, e-atık sorununa doğru çözümler sunmakta. Döngüsel ekonomi, ürünleri ve malzeme döngülerini en yüksek fayda ve değerde tutup (Ellen MacArthur Foundation, 2019), süreç optimizasyonu yoluyla atıkları daha temiz ve yenilenebilir teknolojiler, yenilikçi iş modelleri ve destekleyici politikalar yardımıyla "ortadan kaldırmayı" amaçlar. Böyle bir optimizasyon,
-ürün ömrünün uzamasına,
-ürünlerin ve bileşenlerin yeniden kullanılmasına ve
-EoL ürünlerinden verimli malzeme geri kazanımına olanak tanıyan daha iyi tasarlanmış ürünler ve iş modelleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.

Başlangıç olarak sistem içerisinde, EPR (üretici) tabanlı e-atık yönetim metodu izlenmekteydi ve bu sistem döngüsel ekonominin vizyonuyla uyumlu kabul ediliyordu. Çünkü bu yöntem ile üreticileri EoL toplama ve işlemeden sorumlu kılarak iş modellerini ve ürünleri yeniden organize etmeye ve EoL maliyetlerini azaltmak için tasarımlar yapmaya teşvik edeceklerine inanıyorlardı. Bununla birlikte, uygulama, bireysel aktörlerin kaynak geri kazanımını iyileştirmeleri için hiçbir teşvik sunmayan malzeme geri dönüşüm süreçleriyle sınırlandırılmıştı. Çevresel sürdürülebilirlik ile ilgili yapılan araştırmalarda, ürün yaşam döngüsünün tüketim tarafı, üretim tarafı kadar her zaman eşit ilgi görmediği defalarca vurgulanmaya başladığından sistem yeniden gündeme getirildi. En yaygın karbon yönetimi çerçeveleri, tüketime dayalı muhasebe yerine üretime dayalı muhasebe kullanırken, döngüsel ekonomi vizyonu yeniden değerlendirildi (Sudmant ve diğerleri, 2018). Döngüsel bir ekonomide amaç, kaynakların faydasını en üst düzeye çıkartmak olduğundan, yapay ürünlerin tüketimine (veya kullanımına) en az üretimi kadar odaklanmaktadır. Sürdürülebilirlik tartışmalarında olduğu gibi, döngüsel bir sistemdeki son kullanıcıların davranışlarının rolü, motivasyonları ve itici güçleri eşit olarak incelenmesi oldukça önemlidir. Tüketimle bağlantılı sosyal ve davranışsal unsurlar ve bunların döngüsel bir sistemin başarısını kolaylaştıracak şekilde nasıl uygulanması gerektiğinin araştırılması, döngüsel sistemde işleyen toplumların oluşturulması için oldukça önemlidir.

E-ürünler için de daha döngüsel bir ekonomiyi kolaylaştırmak bağlamında, gelecekteki araştırmaların özellikle tüketici davranışının aşağıdaki yönlerine odaklanılması gerekli görülmektedir.

-Daha döngüsel iş modellerinin benimsenmesine, onarım/yeniden kullanım uygulamalarına ve e-atıkların uygun şekilde toplanmasına katılımlarını teşvik etmek için zorlukları (tüketici davranışının içsel ve dışsal nitelikleri) ampirik olarak anlamak.

-Arzu edilen tüketici uygulamalarını teşvik etmek için etkili davranışsal müdahale araçlarını tasarlamak ve test etmek için sistematik ve metodolojik bir yaklaşım oluşturmak. 'Dürtme' stratejisinin umut verici beklentileri göz önüne alındığında, daha iyi seçim mimarisinin tasarımı ve test edilmesi odak noktası olabilir.

-Davranışsal unsurları e-atıkla ilgili ulusal/bölgesel politikalara entegre etmek ve EoL yönetim altyapısının (örneğin toplama sistemleri) ve e-ürünlerin yeniden kullanımını ve onarımını kolaylaştırmayı amaçlayan iş modellerinin tasarımında davranış stratejilerini kullanmak.

Öneriler

Bu hafta bültenimizin ana konusu olan Döngüsel Merkezler, bir şekilde hayatımıza girecek ve belki de şehirlerimizin vazgeçilmezi bir konuma gelecek. Bu konuda ekip olarak çok ümitliyiz. Fakat biliyoruz ki, bu tarz bir merkezin ortaya çıkışı uzun ve zorlu bir süreç gerektiriyor. Peki bu süreci beklerken döngüsel ekonomiye yönelik başka adımlar atamaz mıyız? İşte bu haftanın önerisi tam da bu soruya cevap niteliğinde.

Bilmediğiniz bir konuda internette araştırma yapıp hızlı sonuçlar elde etmek uzun zamandır hayatımızın büyük bir parçası. Özellikle basit sorulara cevaplar bulduğumuz en bilindik site ise şüphesiz Wikipedia. Peki size tamir edilecek her türlü ürünle ilgili bilginin bulunduğu, kısaca tamirin Wikipedia'sından bahsetsek?

Dileyen herkesin, istediği bir ürünle ilgili tamir kılavuzu hazırlayabildiği ve herkesle paylaştığı bu site, temelde kişilerin tamir süreçlerini kendi başlarına yürütebilecekleri bilgiler içeriyor. Dizüstü bilgisayarınız mı bozuldu? Yoksa saatiniz mi çalışmıyor? Ya da mutfak robotunuzda sıkıntı var. İşte tüm bunların cevabı için iFixit sitesini ziyaret edebilirsiniz. Farklı kullanıcıların adım adım tamir süreçlerini anlattığı bu site sayesinde evinizde veya ofisinizde tamir edilmeyi bekleyen her türlü ürünü nasıl tamir edeceğinizi kolayca bulabilirsiniz.

Döngüsel ekonominin en temel adımlarından olan tamir ve bakım süreçlerini kendi başınıza yürütmek isterseniz iFixit sitesini ziyaret etmenizi öneririz. Hazır havalar da serinlemeye başlamışken, evimizdeki eşyaları tamir etmek güzel bir hafta sonu etkinliği olabilir!

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi Hakkında Her Şey!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir