17 Eylül Salı sabahından herkese günaydın.
Yurt içi piyasalarda oldukça kalabalık, yurt dışı tarafında ise ziyadesiyle sakin bir haber akışını gerimizde bıraktık. Bugün ise devran dönüyor ve ABD'de iki gün sürecek olan FOMC maratonu başlıyor. Toplantı sonucunda çıkacak karara ilişkin hâlâ bir mutabakat sağlanamamış olsa da, beklentilerin önemli kısmı 50 baz puanlık indirime işaret ediyor.
Günün Hikayesi'nde borsadaki düşüşlerin sebeplerini irdelediğimiz yazımızı bulabilirsiniz.
- O sırada Aposto'da: Yeni bültenler, uzman kalemlerden makaleler ve podcast serileriyle zenginleştirmeye devam ettiğimiz Aposto Premium’u yıllık aboneliklerde geçerli %30 indirimle denemek için Backtoschool2024 kodunu kullanabilirsiniz.
Günlük ruh gıdası dozunuz ise burada: Yacht Rock
İyi okumalar.
Emircan
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Küresel piyasalarda son durum ve haftalık değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi, günü 64,6 milyar TL hacim ve %1,12 kayıpla 9.577 puan seviyesinden tamamladı. Güne pozitif bir açılışla başlayan ve sabah saatlerinde 9.711 puan seviyesine kadar yükselen endeks, gün içinde kademe kademe gelen satışlarla kazançlarını geri verdi ve kapanışa doğru gelen sert satışlarla günü kayıpla tamamladı.
- Endekste haftalık kayıp %1,26 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kayıp %2,49, yılbaşından bu yana kazanç ise %28,21 seviyesinde.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %7,36 kazanç yaşayan Koza Anadolu Metal (KOZAA), %7,21 kazanç yaşayan Tümosan (TMSN) ile %3,34 kazanç yaşayan Gübre Fabrikaları AŞ (GUBRF) payları oldu.
- Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %3,03 artış gösteren BIST Madencilik Endeksi (XMADN) oldu. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %0,47 kayıp yaşadığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %0,87 kayba uğradı.
- Time dergisi ve Statista tarafından hazırlanan Dünyanın En İyi Şirketleri - 2024 listesinde Türkiye’den dört şirket yer aldı. Toplamda 1000 şirketin yer aldığı listede Sabancı Holding (SAHOL) 405.sırada, Koç Holding (KCHOL) 499.sırada, Akbank (AKBNK) 820.sırada, Enka İnşaat (ENKAI) ise 887.sırada kendine yer buldu.
- Borsa İstanbul, fabrikada yaşanan patlama nedeniyle Oba Makarna’nın (OBAMS) tahtasının geçici olarak işleme kapatıldığını duyurdu. Hisseler, şirketin talep edilen özel durum açıklamasını Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımlamasının ardından tekrardan işleme açılacak.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı merkezî yönetim bütçe dengesinin Ağustos ayında 129,6 milyar TL açık verdiğini duyurdu. Böylece 12 aylık yıllıklandırılmış bütçe açığı 1,97 trilyon TL'ye çıkarak rekor seviyeye ulaştı. Bakanlık verilerine göre Ağustos ayında bütçe gelirleri yıllık bazda %12,5 artışla 690,7 milyar TL'ye yükselirken, giderleri ise %45,8 artışla 820,3 milyar TL'ye çıktı.
- ➕ Ayrıca: Ağustos ayında bütçenin faiz giderleri %7,7 artışla 97,0 milyar TL'ye yükselirken, faiz dışı açık ise 32,6 milyar TL olarak hesaplandı.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Temmuz ayında sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısının aylık bazda %0,7; yıllık bazda ise %3,4 arttığını duyurdu. Böylece ücretli çalışan sayısı 15,9 milyon kişiye ulaşarak rekor kırdı.
- 📖 Ayrıntılar: TÜİK verilerine göre söz konusu dönemde sanayi sektörünün çalışan sayısı yıllık bazda değişim göstermezken; ticaret ve hizmet sektörünün çalışan sayısı %4,3, inşaat sektörünün çalışan sayısı ise %8,6 arttı.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) hizmet üretim endeksinin Temmuz ayında aylık bazda %0,1; yıllık bazda ise %0,2 gerilediğini açıkladı. Böylece hizmet üretimi, 3,5 yıl sonra ilk kez yıllık bazda azalış kaydetmiş oldu.
- 📖 Ayrıntılar: TÜİK verilerine göre Temmuz ayında hizmet üretimini aylık bazda en çok artıran sektör %3,5 ile gayrimenkul sektörü olurken, yıllık bazda en çok artıran sektör %5,7 ile bilgi ve iletişim oldu. Bu dönemde konaklama ve yiyecek sektörünün hizmet üretimi ise yıllık bazda %1,1 daraldı.
• Ekonomi yönetiminin yılbaşı öncesinde emeklilik başvurularında yaşanacak patlamanın önüne geçebilmek için yeni formül üzerinde çalıştığı bildirildi. Düzenleme ile yılbaşından önce emekliliğe hak kazanan sigortalılara ait maaşların, yılbaşından sonra emekli olsalar bile yüksek güncelleme katsayısına göre hesaplanması öngörülüyor.
- 💉 Hatırlatma dozu: Ekonomim'den Hüseyin Gökçe, 1 Ocak 2025 tarihinden sonra emekli olan sigortalıların, 31 Aralık 2024 tarihinden önce emekli olanlara kıyasla %30 daha düşük emekli aylığı alacağını haberleştirmişti.
• Deutsche Bank ekonomistleri tarafından Türkiye'ye ilişkin yayımlanan yatırımcı notunda, Türk tahvillerinin son haftalarda uyku modundaymış gibi göründüğünü ancak bunun ne kadar devam edeceğinin soru işareti olduğu ifade edildi.
- 👉 Yorumlar: Tahvillerde ralli beklentisini koruduklarını ifade eden kurum ekonomistleri, mevcut görünümün dezenflasyon sürecinin pürüzsüz olmaması ve parasal gevşeme sürecinin ertelenmesi gibi gelişmelerden kaynaklanmış olabileceğini belirtti.
• Hazine, dün düzenlediği iki tahvil ihracı ile toplamda 54,8 milyar TL borçlandı.
- İlk düzenlenen ihale olan 2 yıl vadeli sabit kuponlu devlet tahvili ihalesinde toplam borçlanma 38,4 milyar TL, yıllık ortalama bileşik faiz ise %40,93 düzeyinde gerçekleşti.
- İkinci ihale olan 3 yıl vadeli TÜFE'ye endeksli devlet tahvili ihalesinde borçlanma 16,4 milyar TL, ortalama yıllık bileşik reel faiz ise %4,98 düzeyinde belirlendi.
• Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Yönetim Kurulu üyeleriyle Bakanlık binasında bir araya geldi. Böylece EBRD Yönetim Kurulu 7 yıl sonra ilk kez Türkiye'yi ziyaret etmiş oldu.
- 📖 Ayrıntılar: Görüşmede Türkiye'nin reform ajandası, makroekonomik programı, EBRD'nin Türkiye stratejisi ve deprem bölgesine yönelik finansman çalışmaları gibi konuların görüşüldüğü öğrenildi.
• Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre toplam otomotiv üretimi Ağustos'ta geçen yılın aynı dönemine göre %26,7, otomobil üretimi ise %40,4 geriledi. Aynı dönemde toplam otomotiv ihracatı adet bazında %17,3 gerilerken otomobil ihracatı ise %37 düştü. Toplam otomotiv pazarında satışlar %0,4 azalırken otomobil pazarı ise %3 büyüdü.
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimcilerin Türkiye'ye çekilmesi amacıyla hazırlanan Türkiye TechVisa programını duyurdu.
- 🔍 Ayrıntılar: Program kapsamında katma değeri yüksek alanlarda faaliyet gösteren şirketlerin Türkiye'de kurulması halinde girişimcilere ve şirket çalışanlarına üç yıllık çalışma izni, ayrıca şirketlerin teknoparklarda kurulması halinde kurumlar vergisi ve çalışanlar gelir vergisi muafiyeti sağlanması hedefleniyor.
• Bloomberg HT tarafından 24 kurumun katılımıyla düzenlenen anketin sonuçlarına göre piyasa katılımcıları TCMB'nin Eylül ayı toplantısında politika faizini %50,0 seviyesinde sabit bırakmasını bekliyor. Katılımcıların yıl sonu politika faizi beklentisi ise %47,5 seviyesinde.
• Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Kurulu Üyesi ve Slovakya Merkez Bankası Başkanı Peter Kazimir, ECB'nin Eylül ayı toplantısında indirime gitmesinin her toplantıda indirime gideceği anlamına gelmediğini söyleyerek, "Aralık ayına kadar bekleyip bir sonraki hamlemiz için net resmi görmemiz gerekecek. Ekim ayında indirimi desteklemem için ekonomik görünümde büyük bir dönüş, güçlü bir sinyal olması gerekiyor. Ancak o tarihe kadar çok fazla bilgi edinemeyebiliriz" ifadelerini kullandı.
- 👉🏻 Öte yandan: Kazimir faiz indirimlerinin sihirli bir düzelme anlamına gelmediğini ve bölge ekonomisindeki toparlanmanın hâlâ çok zayıf olduğunu söyleyerek, "İndirimler ekonomiyi bir nebze ivmelendirecek ancak Avrupa'nın daha zorlu sorunları var" dedi.
• "Merkez bankalarının bankası" olarak da bilinen Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), küresel finans piyasalarında aşırı dalgalanmaların daha sık görülebileceği konusunda uyarıda bulundu. Aşırı volatil hareketleri düşük faiz döneminden çıkışın bir semptomu olarak değerlendiren BIS yöneticileri, merkez bankalarını faizleri hızlı bir şekilde düşürmekten kaçınmaya ve gelecekteki olası krizlere karşı güvenlik marjlarını korumaya çağırdı.
• Çin ekonomisi beklenenden çok daha hızlı soğuyor. Ülkede fabrika üretimi, tüketim ve yatırım verileri Ağustos ayında beklenenden daha fazla yavaşladı, işsizlik oranı ise 6 ayın en yüksek seviyesine çıktı. Beklenti altı gelen verilerin ardından Goldman Sachs, Citigroup ve Morgan Stanley ülke ekonomisine ilişkin büyüme tahminlerini resmî hedef olan %5,0'in altına indirdi.
- 🗣️ Açıklama: Konuya ilişkin yorum yapan Australia & New Zealand Banking Group Çin Başekonomisti Raymond Yeung, “Ağustos verileri, üst yönetim büyük bir teşvik paketi başlatmaya istekli olmadığı sürece, 2024 yılında %5 civarında olan resmi büyüme hedefine ulaşma şansını temelde ortadan kaldırıyor” ifadelerini kullanıyor.
Pluxee okula dönüş döneminde de çalışanların yanında
Çalışanlarının hayatına her alanda dokunan şirketler için fırsatlar sunan Pluxee, şimdi de okul ihtiyaçlarında kolaylık sağlıyor. Pluxee’nin kurumsal dijital hediye platformu Pluxee Hediye, sevilen markalarla yaptığı işbirlikleriyle okula dönüş alışverişine yeni bir alternatif sunuyor.
Kırtasiyeden teknolojiye, giyimden markete birçok kalemde ihtiyacın ortaya çıktığı okula dönüş dönemimde çalışanlarının okula dönüş heyecanını paylaşan firmalar ihtiyaçlarını Pluxee Hediye aracılığıyla %100 dijital olarak karşılayabiliyor.
Dahası; Pluxee Hediye işverenlere de %44’e varan vergi avantajı sunuyor. Çalışanlar ise bakiyelerini birçok prestijli markada, ihtiyaç duydukları ürünlerde diledikleri gibi kullanabilmenin özgürlüğünü yaşıyor.
Pluxee Hediye platformunda, okul giyimi için Boyner Mavi, Ayakkabı Dünyası, Defacto, Mudo gibi markalar yer alırken çalışma alanları için Ikea, teknolojik çözümler için Teknosa ve kırtasiye malzemeleri için Ofix, Carrefour, A101 gibi markalar bulunuyor. Okul alışverişini tamamen online platformlardan yapmak isteyenler için ise Pazarama ve Hepsiburada gibi e-ticaret siteleri seçenekler arasında.
Pluxee Hediye ile yeni okul dönemine hazırlanmak için burayı ziyaret edebilirsiniz.
Borsadaki düşüşün gerçek sebepleri neler?
Borsa İstanbul ana endeksleri 5 Ağustos günü küresel piyasalardaki krizin etkisiyle keskin bir düşüş yaşadı ve aradan 1,5 aylık bir süre geçmesine rağmen hâlâ düştüğü seviyenin üzerine çıkabilmiş değil.
Borsa İstanbul ana endeksleri 5 Ağustos günü küresel piyasalardaki krizin etkisiyle keskin bir düşüş yaşadı ve aradan 1,5 aylık bir süre geçmesine rağmen hâlâ düştüğü seviyenin üzerine çıkabilmiş değil.
Tam aksine, endeksler ‘Kara Pazartesi’ olarak da ifade edilen 5 Ağustos günü düştüğü seviyenin altında bir noktada fiyatlanmaya devam ediyor. Borsa İstanbul verilerine göre 5 Ağustos – 16 Eylül arasındaki dönemde ana endeks olan BIST 100 endeksi, TL bazında %3,2, USD bazında ise %4,8 kayba uğradı. Bu sırada aynı dönemde düşüşlerden en çok etkilenen endekslerden Nikkei 225 %16,8, TOPIX %15,4, S&P 500 %8,3, Nasdaq Composite ise %8,1 kazanç yaşadı.
Bu dönemde sektörel endeksler de çoğunlukla ana endeksleri takip etti. Borsa İstanbul’un en büyük sektörel endekslerinden biri olan BIST Mali Endeksi Ağustos başından bu yana toplam %11,7 kayıp yaşarken, BIST Sınai Endeksi %10,6, BIST Bankacılık Endeksi %12,4, BIST Holding Endeksi %12,9, BIST Metal Ana Endeksi %14,8, BIST Sigortacılık Endeksi ise %16,5 kayba uğradı.
Beklenti altı bilançolar
Türk borsasında Temmuz ayından bu yana kaydedilen düşüşlerin ana sebeplerinden biri olarak beklenenin çok altında gelen şirket bilançoları gösteriliyor. Ülkemizde enflasyonla mücadele programı kapsamında uygulanan sıkılaştırıcı politikalar talebi kısıtlamaya yönelik olduğu için doğal olarak şirketlerin satışları düşüyor ve finansman maliyetleri yükseliyor.
Bu durum hiç beklenmedik şirketlerin, konjonktür gereği hiç beklenmedik kâr düşüşleri veya zararlar açıklamasına yol açabiliyor. Örneğin 2024 yılının ilk yarısında Türkiye’nin en büyük şirketlerinden;
- Koç Holding net kârının bir önceki yıla kıyasla %95 azalarak 1,6 milyar TL seviyesinde gerçekleştiğini açıkladı.
- Sabancı Holding ilk yarıda 7,6 milyar TL net zarar ettiğini duyurdu.
- Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu Tüpraş, net kârının %57 azalışla 5,4 milyar TL’ye indiğini açıkladı.
- Alarko Holding 2024’ün ilk yarısında 1,2 milyar TL net zarara uğradığını açıkladı.
- Pegasus Hava Yolları net kârının %63 azalışla 496 milyon TL’ye indiğini duyurdu.
- Anadolu Grubu Holding’in ilk yarı kârı, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %58 azalışla 4 milyar TL’ye indi.
Yabancı yılbaşından bu yana borsadan uzak
Ekonomik soğuma belirtileri yabancı yatırımcıların da Türkiye’ye yatırım yaparken borsa yerine farklı alternatifler aramasına yol açıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayımlanan menkul kıymet verilerine göre yabancı yatırımcılar 2024 yılının başından bu yana 11,1 milyar USD’lik net DİBS, 383 milyon USD’lik net ÖST alımı yaparken, 1,9 milyar USD’lik net hisse senedi satışı gerçekleştirdi.
Yüksek faiz ve düşük kur riskinin bulunduğu ve ekonomik çarkların yavaşladığı bir ortamda, yabancı yatırımcıların devlet tahvili alması veya farklı araçlar yoluyla carry trade yaparak TL yatırımı gerçekleştirmesi, pek çok sektör profesyoneli tarafından ‘beklenen’ ya da ‘normal’ olarak karşılanıyor.
“Borsanın hikayesine olan inanç zayıfladı”
Konuyla ilgili görüşlerini Aposto’ya aktaran Strateji Portföy Genel Müdürü ve Fon Yöneticisi Burak İhsan Çetinçeker, “2008 Mortgage Krizi sonrası 2009 yılı itibariyle geçilen ‘ultra gevşek para politikası’ döneminin hisse senedi yatırımcıları için en akılda kalan ve meşhur söylemlerinden biridir, ‘paranın gidebileceği başka yer yok’. On yılı aşkın bir süre, arada iniş çıkışlı dönemler olduysa da, yatırımcıların tercihlerini belirleyen bu söylem oldu” ifadelerini kullandı. Çetinçeker, sözlerine şöyle devam etti:
“Pandemi sonrası yaşanan enflasyonist süreç ise bu söylemi küreselde perçinlerken, Türkiye'de her şeye rağmen devam eden düşük faiz politikası nedeniyle adeta bir kanuna dönüştürdü. Ta ki geçtiğimiz yıl uygulanmaya başlanan ortodoks politikalara kadar. Faiz temelli enstrümanlar enflasyondan korunma gayretine yardımcı olan birer alternatif olmaya başladığı andan itibaren, borsanın hikâyesine olan inanç zayıfladı.”
“Tabii borsanın eski seviyelerine ulaşmakta zorlanmasını yalnızca yatırımcının hikâyeye olan inancının zayıflaması ile açıklamak doğru olmaz” diyen Çetinçeker, “Zira hikâye, gerçek olduğu kadar kurgu da olabilir ve alternatif getirinin olmadığı zamanlarda çok kez kurgu hikâyeler yazılmış, okunmuş ve satın alınmıştır” diye de ekledi.
Ekonominin soğuduğu, şirket kârlarının azaldığı ve alternatif getiri araçlarının öne çıktığı bir dönemde ortaya çıkan tablonun çok da şaşırtıcı olmadığına dikkat çeken Çetinçeker, “Ekonomimizin soğuduğu ve buna bağlı olarak şirket kârlarının zayıfladığı bir ortamda, tasarruf sahiplerinin hisse senetlerine yatırım yapma iştahının azalması, üzerinde pek de düşünmeyi gerektirmeyecek bir durum. Hele de kuvvetli bir alternatif getiri varken” dedi.
“Dolayısıyla, bazıları için ilk kez görülen ve hayrete düşüren bu durum, esasında basit bir döngünün tekrar eden tezahürü. Tıpkı enflasyon sakinleşip büyüme normal patikasına oturduktan sonra başlayacak faiz indirimi döneminde ‘borsanın hikâyesi’nin yeniden dilden dile dolaşacak olması gibi.”
“Teknik resesyon yaşanacağı ortada”
Konuyla ilgili Aposto’ya konuşan Uludağ Üniversitesi Öğretim Üyesi ve ALB Yatırım Başekonomisti Doç. Dr. Filiz Eryılmaz ise borsanın üzerinde bir baskı bulunduğuna vurgu yaparak, "Bu baskının pek çok sebebi var, ancak bana sorarsanız ana sebebi gelen bilançolar” dedi.
"Özellikle ikinci çeyrek bilançolarına baktığımzıda yaklaşık %80’inin beklenti altında olduğunu görüyoruz. Aslında yılın bu zamanları için hedefler daha yüksekti ve piyasa bu kadar diplere inmeyi beklemiyordu. Piyasanın beklentisi, bilançolarda kötüleşmenin üçüncü çeyrekte başlayacağı yönündeydi. Şu anda piyasalarda ‘Üçüncü çeyrekte daha kötüsünü görür müyüz, en kötüsü geride kaldı mı?’ soruları tartışılıyor."
Son dönemde gelen verilerin ve öncü göstergelerin ekonomik soğumayı çok net bir biçimde yansıttığını söyleyen Eryılmaz, “Bir teknik resesyon yaşayacağımız ortada, 2025’teki büyümemiz de daha düşük olacak. Bu da direkt olarak bilançoları etkiliyor” ifadelerini kullandı.
“Yabancı, bilançoların netleşmesini bekleyecektir”
Yabancı yatırımcının borsaya gelmiyor olmasıyla ilgili “Yabancı, bilançoların netleşmesini ve gerçek hisse değerlerinin ortaya çıkmasını istiyor” ifadelerini kullanan Eryılmaz, “Büyüme endişeleri onlarda da ağır basıyor. Yabancı, bir süre daha geride durup hangi hisse gerçek değerinde, hangisi değerinin altında fiyatlanıyor bunu anlamaya çalışacaktır. Endekste üçüncü çeyrek bilançoları görünmeden yabancının Türkiye’ye ilgi duyacağından pek emin değilim” diye de ekledi.
“Mayıs’tan beri yabancı satıyor. Yurt içi yatırımcılar bunu belirli bir süre karşıladı ama artık onlar da karşılamıyor çünkü hiç beklenmedik gelişmeler oldu. 5 Ağustos’ta yaşanan olayın ardından 10.000 seviyesinin altına inildi bir daha çıkamadık, dönem dönem Mehmet Şimşek istifa etti haberleri gelip endeksi 9.700’ün altına itti, bir yandan İran-İsrail gerilimi patladı endeks daha da geriledi. Üst üste olumsuz gelişmeler ve baskılar üzerine yerli de artık yabancının satışını karşılamıyor.
Ayrıca yerli büyük oyuncular pek çok şeyden endişe duyuyor; bunlardan biri vergi meselesi. Bakan Şimşek Eylül-Ekim aylarında gelecek yeni vergi paketinde borsa kazançlarının vergilendirilmesi meselesinin olabileceğini söylemişti. Erken seçim tartışmaları, endeks mühendisliği, VİOP tarafında açılan yüklü kısa pozisyonlar ve spot tarafta yaşanan dengesizlik gibi etmenler orta-uzun vadede pozisyon almak isteyen yatırımcıları etkiliyor.”
