Küresel iklim değişikliği ve onun etkilerinin yarattığı iklim krizi de 53.700 parçalı değil, 8 milyar parçalı bir yapboz. Bin kez söyledik, herkes söyledi ‘karmaşık’ bir konu. Ama bir tofu yumuşaklığındaki ve ortalama 1.3 kilo ağırlığındaki beyinlerimize iyice yerleşsin diye bu yapbozu bir zemine oturtmamız lazım.
İşte bu Esmiyor Post! sayısı bu zemin arayışımız hakkında.
İnsanları fikren bölmenin binlerce yolu var.
Menemenini soğanlı mı soğansız mı yiyeceği, çayını şekerli mi şekersiz mi içeceğinden başlayıp; felsefi tartışmalara, suni sosyolojik çıkarımlara, yapay psikolojik sonuçlara ulaşan yüzlerce, binlerce yöntem...
İnsanları, “yastığa kafasını koyduğu gibi uyuyanlar" ve "uyumadan önce çok fazla düşünenler” olarak ikiye ayırırsak, ben ikinci kısımdayım. Bu ara düşüncelerimi susturmak ve rahat uyumak için podcast dinleyerek uykuya dalmaya çalışıyorum. En azından düşüncelerimin zihnimde tepinip, beni uyanık tutmasını böyle engelleyebiliyorum.
Ama bu çareyi denemeden önce, yıllarca “küresel iklim değişikliği nasıl bir problem? İklim krizi nasıl çözülür?” gibi düşüncelerle saatlerce boğuştuğum oldu. Bundan şikayet etmiyorum. Dünyanın yarısından fazlası, bir sonraki gün temiz suyu nasıl bulacağını düşünüyorsa ya da bir sonraki gün karnı doyacak mı, diye düşünüyorsa bu düşüncelere sahip olmak bir lüks. Ama bu düşünceler de işin içinden çıkılmaz bir problem yaratıyor.
Mesela enerji meselesi. “Termik santraller kapatılsın”. Topu topu üç kelimelik bir talep, evet basit. “Arkadaşlar hadi çıkıyoruz” dersin, ceketini alır, çıkar, kapıyı kitler gidersin. Tamam, bitti gitti. Peki, tüm ülkede her gün 2 saatlik elektrik kesintisi olursa, buna da tamam mıyız? Bu konuda, aşağıda daha detaylı birkaç kelam edeceğim. Ama iklim krizine çözümler için söylediğimiz beylik sözleri tek tek ele alınca, insan biraz daha kapsamlı düşünüyor.
Havada uçuşan bu çılgın fikirleri toparlamak için bazen bir “temel” gerekiyor. Bir düzlem, bir alan. Küresel iklim değişikliğinin karmaşıklığını, non-linear yapısını, hayatımızın her alanına nasıl sızdığını açıklayabilecek, çözüm yolları için bize ışık tutabilecek bir düzlem.
Biz bu düzlemi “hipernesneler” (hyperobjects) kavramında bulduk. Bir yapboz yapmaya çalışıyorduk ama birleştirmek istediğimiz tüm parçalar havada uçuyordu. Hiçbir şey, hiçbir parça yerinde kalamıyor ve birleşir birleşmez ayrılıyordu. Hipernesneler kavramı ve bu kavram altında yatan ekolojik felsefe bizim için yapbozu oturtabileceğimiz bir zemin oldu.
Esmiyor Post!’un üçüncü bölümünde sizinle bu kavramı ve iklim krizinin oturabileği felsefi temelleri paylaşmak istedik.
Esmiyor Podcast’te belki yüzlerce kez “iklim krizi çok karmaşık”, yok efendim “çözümü zor” gibi sözler ettik.
Şimdi de bu karmaşıklığı anlayabilmek için bir konsept öneriyoruz.
Ben bir hipernesne miyim?
Senaryoyu az çok biliyorsunuz. Her şey, iklim krizinin gerçekten var olduğunu iddia eden biriyle başlar. Her zaman, oralarda bir yerlerde bu anı bekleyen bir kişi ise kendinden emin bir şekilde; “Bana iklim krizi denen şeyi gösterin; tam olarak nerede?" der. Bir çanta dolusu grafik, bilimsel makale, yakın geçmişe dair yüzlerce örnek iklim krizini işaret eder fakat doğrudan, somut hâliyle onu gösteremez.

İklim krizinin başlıca örneği olduğu hipernesneler, karşımızdaki kişinin suratına, bir şeylerin kanıtı olarak kolayca çarpabileceğimiz bir kavram değil.
Ekolojik teorisyen ve çevre filozofu (çok havalı title değil mi?) Timothy Morton, bu fikri ilk olarak ortaya koyduğu “Hipernesneler - Dünyanın Sonundan Sonra Felsefe ve Ekoloji” adlı kitabında, hipernesnelerin “insanlara göre zaman ve mekânda çok büyük miktarlarda dağılmış nesneler” olduğunu söylüyor.
İnsan algısını aşıyorlar fakat etkilerinin sürekli olarak içinde yaşıyoruz . Onları bir portakal gibi kolayca ağaçtan toplayamıyoruz. Tıpkı Bob Dylan'ın Bay Jones'u gibi.. Bir şeyler olduğunu hissediyoruz ama ne olduğunu bilmiyoruz.
Dünyadaki tüm plastikler, doğal petrol rezervleri, kuraklık, evrim, internet, görelilik ve iklim değişikliği hipernesnelere birer örnek olarak gösterilirken “Aaa” dediğinizi duyar gibiyiz. Evet. Dilimizin ucundaki bir şey, göremediğimiz, dokunamadığımız bir şey.
Ve şimdi biz, içinde mi, dışında mı olduğumuzdan emin olamadığımız hipernesneler tarafından yutuluyoruz.
Metaforlar içinde boğulmaya hazırsak ve kemerlerimizi bağladıysak şimdi de Morton’ın sıraladığı, hipernesnelerin 5 özelliğine bir göz gezdirelim:
Viscous (viskoz): Bir hipernesne hakkında ne kadar çok şey bilirseniz, onunla o kadar “içli dışlı” olduğunuzu fark edersiniz diyor yazar. Bunu, her zaman hissedebileceğiniz, her yere yayılmış bir etkiler zinciri gibi düşünebiliriz. Daha çok şey bildikçe, daha çok farkederiz.
Non-local (yerel olmayan): Daha önce de bahsettiğimiz gibi hipernesneler, zaman ve mekânda kitlesel olarak dağılır, tek bir yerde bulunmazlar. Örneğin; ABD tarafından bugüne kadar salınan karbondioksit, tüm atmosfere dağılmıştır ve dağılmaya devam eder. Ülkenin hemen üstünde, sınırlar içindeki bir bulut şeklinde kalmaz. Eninde sonunda, gezegenin diğer ucunu da etkiler. Ya da, iklim değişikliğini geniş çapta yayılmış bir fiziksel fenomen olduğu için göremeyiz. Belirtileri, burada sel, başka bir yerde yangın, dünyanın diğer ucunda ise sıcak hava dalgası olarak karşımıza çıkabilir .
Temporally Undulate (zamansal dalgalanma): Hipernesnelerin büyük ölçekli olması, onların zamansallıkla özel bir ilişkisi olduğu anlamına gelir. Beynimizin bir türlü kavrayamadığı bir zamansallığın içerdiği onca mesafede kaybolurlar. Bu bir ölçek ve aynı zamanda perspektif sorunudur. Özne, varlığı binlerce yılı kapsayabilecek devasa bir nesnenin önünde veya içinde ne kadar küçük olursa, onu o kadar az gözlemleyebilir, analiz edebilir ve inceleyebilir.
Örneğin, bir hipernesne olarak plastiği ve çevremizdeki her yerde (cidden her yerde) bulunmasını bir düşünün. Umuyoruz ki artık kullanmayı bıraktığımız plastik poşetlerde, ambalajlarda, ofis koltuklarımızın bazı kısımlarında, spor ayakkabılarımızın tabanında, ne yazık ki içtiğimiz suda bile plastikle karşı karşıyayız. Şimdi öldürücü o darbeyi vurma zamanı. Ürettiğimiz tüm plastiğin büyük bir bölümünün dünyadaki son insandan daha uzun süre dayanacağı gerçeği, onu korkunç bir hipernesne yapıyor; zamansallığında çoktan kaybolduğumuz bir hipernesne.
Phasing (aşamalı): Morton’a göre, hipernesneler diğer varlıkların normalde algılayabileceğinden daha yüksek boyutlu bir alanı kaplıyor. Onları bir bütün olarak deneyimleyemiyoruz; yalnızca anlık bakışlar atabildiğimiz süreçleri yaşıyoruz. Binlerce türün zamanla yok olması veya bir gölün kuruması da hipernesnelerin aşamalı olma özelliğine üzücü birer örnek.
Interobjective (Nesneler Arasılık): Son metaforumuza geldik. Söylenene göre; hipernesneler, doğaları gereği yalnızca diğer nesneler arasındaki ilişkilerde saptanabiliyor. Yani nesneler yalnızca, ortaya çıkan bir hipernesnenin diğer nesneler üzerindeki "ayak izini" algılayabiliyor. Kafaların yavaştan alev almaya başladığını hissederek bu tanıma uygun bir örnek verip konuyu kapatıyoruz. İklim krizi, diğer nesnelerin yanı sıra Güneş, fosil yakıtlar ve karbondioksit arasındaki etkileşimlerden de oluşur. Ama, emisyon seviyeleri, sıcaklık değişimleri ve okyanus seviyeleri aracılığıyla görünür hâle gelir.
İklim krizi, hipernesneler arasında en tehlikeli olanı, çünkü genelde hipernesneler gezegendeki her bir türün varlığını tehdit etmezken, iklim krizi tam da bunu yapıyor. Kavramın soyut doğası, bazılarına onun gerçekliğini tamamen reddetme fırsatı sunuyor ve bu, durumu daha da tehlikeli kılıyor.
Sahi, tam olarak anlayamadığımız bir şeyi nasıl düzelteceğiz? Görmeyen birinden, gözle görülemeyen bir şeyi hayal etmesini nasıl isteriz?
Felsefe yapma
İklim krizi konuşmuyor muyduk, konu ne ara felsefeye geldi diyebilirsiniz, belki de haklısınızdır. Cidden konu ne ara buralara geldi? Ancak, biz yine de sizi peşin hükümlü olmamaya davet ediyoruz. Yeni editörümüz Merve Apaydın sizler için yazdı!

Felsefe, ne alaka?
Hadi gelin sizinle geçmişe doğru bir yolculuk yapalım ve DeLorean’ımıza atlayıp felsefe öncesi döneme gidelim... 2.500 yıllık bir yolculuk yapalım.
O dönemde bize biri gelip, “duydun mu iklim krizi diye bir şey varmış” dese ilk tepkimiz ne olurdu? Veya biz gidip, o dönemden birine iklim krizini sorsak?
Elbette, “ne diyorsun kardeşim”, falan derdik ama aklımızı kurcalamaya da devam ederse dönemin ‘bir bileni’ne gidip bize açıklamasını isterdik. O da sağ olsun bizi kırmaz ve olayı anlatmak için en güçlü silahlarını çıkarır ve mitler, mitolojiler, ilkel dinsel ögelerle dolu bir bulamacı kafamıza boca ederdi. Biz de karşı çıkacak bir argümana sahip olmadığımızdan, el mahkûm kabul eder, giderdik.
[Meme'de typo var, ancak ana fikri anlatıyor!]
Peki felsefeyle ne değişti?
Özgür, kuramsal, tutarlı, kanıtlanabilir veya yanlışlanabilir bilgi edinme dönemine geçildi. Çünkü - felsefeciler lütfen beni linç etmesin, istirham ederim- felsefe ile “doğru ve tutarlı akıl yürütme” dönemine giriş yapılmış oldu.
“Eeee, tamam iyi hoş da bunun hâlâ iklim kriziyle ne alakası var” diyenleri duyar gibiyim. Genelden aldık, yavaş yavaş konuyu asıl meselemize getiriyoruz.
Şöyle bir ilişkisi var; felsefe ve en yakın dostu mantık, bizi hatalı ve/veya çarpıtılmış akıl yürütmelere karşı koruyan temel kalkan görevini görüyorlar. Her ne kadar günümüzde mitler, mitolojik efsaneler veya ilkel dinler geçerliliğini sürdürmüyorsa da, başka bolca engel “doğru ve tutarlı akıl yürütmenin” önüne çıkmaya devam ediyor.
Örneğin; safsatalar, komplo teorileri, troller ve ilk etapta farkına varamadığımız her tür manipülasyon. Veya vaktinizi, ilginizi ve alakanızı tabir-i caizse ‘çalmak’ için can atan 280 karakterli Twitter kahramanları, haber bültenleri, gazeteler, dergiler, yayınlar… Bu konuda güzel bir Washington Post makalesi vardı. 2014 yılında ABD’de yayınlanan bir rapora ilişkin gazetelerde yer verilen 30 başlığı sıralamışlar. Aynı rapordan bahsettiklerini kavramak bile imkânsız. Meraklısı için makalenin linkini buraya bırakalım. Bir de “post-truth” meselesi var ki, o konuya hiç girmeyelim.
Konuya ve günümüze geri dönecek olursak 21. yüzyılda felsefe mevzusuna; “Bilim varken felsefeye ne gerek var. Onun modası geçeli çok oluyor” diyenler olabilir, gayet makul. Nitekim Stephan Hawking de “felsefe öldü” diyerek, felsefenin önceki dönemlerde olduğu hâliyle bilime öncülük eden yapısının aşındığını kast ederek, onu ışıklar içine yolcu etmiştir.
İklim kriziyle felsefeyi bağlayacakken araya bilimi sokup işleri iyice karıştırdığımın farkındayım. Biraz daha sabır istiyorum bu noktada sizden. Evet günümüzde bilimsel bilgi ile pek çok alanı anlamak, sorular sormak, teoriler üretmek, doğrulamak ve yanlışlamak mümkün. Öte yandan, farklı farklı bilim dallarından beslenen iklim krizinin bütünsel olarak anlaşılması için tüm bu bilimlerin bir temelde birleşmesi gerekiyor. Bu temeli de felsefe oluşturuyor. Çünkü tek boyutlu düşünmenin imkânsız ve yetersiz olduğu bu konuda, felsefeyi aradan çıkarmaya kalkarsak, binanın temelini oturttuğumuz zemini de yok etmiş oluruz.
Ya da şöyle diyelim; tanımlanması ve anlaşılması için pek çok alandan desteklenen ve pek çok farklı alana biz farkına bile varmadan etki eden bu olguyu felsefe tutkalından mahrum bırakırsak, bütünsel bir çözüm elde etmenin de balonu uçurmuş oluruz.
Ya da olur muyuz?
Bilemiyorum, benimki bir akıl yürütme. Bu konuda sizin fikirleriniz neler onları duymayı ve üstüne tartışmayı da çok isteriz.
Karmaşık o değil, budur
“İklim krizi çok karmaşık bir mesele” diye diye dilimizde tüy bitti. Gelin biraz da kendi bakış açımızı paylaşalım da felsefi temel arayışımızın amacı daha iyi anlaşılsın.

Bu cümleyi çok fazla duyduk. Hatta Esmiyor Post!’un üçüncü sayısına konu olarak hipernesneleri seçmemizin temel sebebi de, iklim krizinin karmaşık yapısını zihnimizde bir düzleme oturtma çabamızın ancak hipernesne kavramı ile nihayete ermesiydi. Bunu herkesle paylaşmak istedik.
Ama bu noktaya gelinceye kadar iklim krizini, ekolojik yıkımı, biyoçeşitlilik kaybını kafamızda nasıl oturtacağımızı çok düşündük. Bir konuya çözüm ararken, başka sorunlar ortaya çıktı. Hadi o sorunları da entellektüel bir çabayla çözelim, dedik bu sefer de ZIRT diye başka konular hortladı.
Size aşağıda düşünmek için birkaç konu veriyoruz. Hadi bakalım, işin içinden çıkmaya çalışın.
Oyun Teorisi
Soğuk Savaş döneminde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri arasında artan gerilim ve nükleer silahlanma yarışında oyun teorisi bazı stratejik hamlelerin açıklanmasında, öngörülmesinde büyük rol oynamıştı.
Aynı teori pekala iklim krizinin önlenmesi için de uygulanabilir.
Tam olarak burada da işin içine karmaşık stratejiler giriyor. Şimdilik, sera gazı salımlarının uzak bir gelecekte sonlandırılmasına ilişkin taahhütler ihtiyacı karşılıyor. Somut adımlar atılmasa da ‘sürdürülebilirlik’ ve ‘yeşil’ sözcüklerinin enerji, politika, şehirleşme, moda gibi alanlarda kendine yer bulması; bununla birlikte ülkelerin 30 (hatta Çin Halk Cumhuriyetinin tarafında, 40) yıl sonrası için hedeflerini koyması yeterli.
Ancak bir noktada bu sona ermeli. Taahhüt ile karın doymuyor. Ancak bu noktada yine o Soğuk Savaş dönemindeki oyun teorisi stratejileri ortaya çıkacak: enerji üretimi, ekonomik sistem, su kullanımı, tarım uygulamaları… Bu tarz, yüzlerce yılda gelişmiş sistemlerin kökten değişimi konusunda ilk kim veya kimler adım atacak? Bu adımları ilk atmaya başlayan Avrupa Birliği’nin dünya politika sahnesinde gerilere düşmesi oldukça sesli bir şekilde konuşuluyor. ABD, Çin, Rusya, Avrupa Birliği ülkeleri, Birleşik Krallık, Japonya ve seslerini çok daha fazla duyurabilen gelişmekte olan ekonomiler. Artık oyuncuların adedi çok daha fazla.
30-40 yıl sonrası için taahhüt vermek çok kolay. Biz de verelim size. Bir kere 30-40 sene sonra o sözü veren kişiler veya hatta belki ülkeler bile olmayacak. Ama iş adım atmaya gelince, işte o zaman yerel, ulusal ve uluslararası aktörlerin işbirliği yapması gerekince, işte oyun teorisi o zaman çalışmaya başlayacak.
Sistem
Peki sistemi değiştirmeden bir şeyler yapmak mümkün mü?
Gelişmişliğin, kalkınmanın, istenen ve özlenenin ekonomik büyüme olduğu bir dünyadayız. Politikacılar çıkar “Yüzde 4 büyüdük” diye bağırır, gazeteler çıkar başka ülkelerin daha fazla büyümesini anlatır, insanlar kıskanır. Şirketler bütçelerine her sene büyüme hedefleri koyar, onu tutturmak için akıl almaz şeyler yaparlar. Hadi itiraz edin, bazılarınız bunun parçasıdır. “Bu sene yüzde 5 büyüdük, seneye yüzde 6 büyüyelim” diye konulan bütçe hedeflerinin yarattığı psikolojik baskının resmini yapabilir misin Abidin? Çalışanlar maaşlarını veya varlıklarını, işverenler gelirlerini veya kârlarını, bütün bunların yaşandığı ülkeler ise gayrisafi yurtiçi hasılasını arttırmaya, büyütmeye çalışıyor. Büyümenin olduğu dönemler coşku ile, büyümenin durduğu dönemler “resesyon” ile, küçülme dönemleri ise “krizzzzzzzzz” naraları ile anılıyor.
Sistem bu. En azından ekonomik olan.
Oldukça basit, oldukça eksik, ama en azından bir resim veriyordur.
Ekonomik büyümenin, nüfus artışından ve paranın zamansal değer kaybından hızlı olması gerekliliklerini de denkleme ekledik ve elimizde nur topu gibi bir sorun oldu: tüketimcilik ile pompalanan bir büyüme çılgınlığının sebep olduğu sorunlar.
Büyüme hemen hemen her zaman yanında daha fazla enerji tüketimi, daha fazla atık üretimi ve daha fazla sera gazı salımı getiriyor. Bunun aksini iddia eden decoupling gibi iddialar var. Ama bu iddialar daha çok Karl Marx’ın komünizmi gibi. Uygulamada tutmuyor. Uzmanı değilim ama tüketicilik insan doğasına da uygun gibi.Yeni bir ürün alıyorsunuz, bu ürünün yarattığı mutluluk çok kısa sürede geçiyor ve bu boşluğu yepyeni başka bir ürünle, yine, kısa süre için doldurabiliyorsunuz. Sosyal medya ile de artık koskocaman bir billboard cebimizde, her an önümüzde. Bunu okuduğunuz için “Say No to Consumerism” yazılı bir kazak reklamı akşam önünüze çıkarsa şaşırmayın.
Bu arada mevcut sistemi değiştirmeden bunu durdurmak da mümkün değil! Dedik ya, sorun mevcut sistemde.
Biraz da spesifik meseleler; mesela elektrik
Ve grafik vakti! İklim krizi hakkında üçüncü bülten ve ilk defa grafik paylaşacağız. Grafikler, tablolar, şekiller, şüküller size bayık geliyorsa, kusura bakmayın. Çünkü bütün bu sayıda dil döktüğümüz karmaşıklığı anlayabilmek için bazen bu renkli şeylere ihtiyaç duyuyoruz.
Hepimiz elektriğimizin yenilenebilir kaynaklardan üretilmesini istiyoruz, değil mi? Mesela bu satırları okuyan kişilere sorsak, ‘elektriğiniz hangi kaynaklardan gelsin istersiniz?’ desek, ille de kömür olsun, aman efendim, illa da petrol olsun diyen olur mu?
Peki, kaç kişi günde 2 saat elektriğinin kesilmesini ister? Veya başka türlü soralım, 15 dakika elektrik kesintisinde bile huysuzlanan, kaşınan kaç kişi var? Utanmayın, biz de onlardanız.
Kömür, doğalgaz ve petrol için onca laf ettik, ancak gördüğünüz gibi bu kaynaklar hala dünyadaki elektrik üretiminin çoğunluğunun kaynağı. Hatta ve hatta şu kömür var ya, o dünyadaki en büyük elektrik üretim kaynağı.
Şimdi bizim 2050 yılına kadar kömür, petrol ve doğalgazı sıfır yapmamız lazım. Bir değil, sıfır. Şimdi size ÖSS sorusu geliyor, bu grafiği alalım, ve şu parçaları bir şekilde birleştirelim.
- Turuncu olan güneş, geceleri çalışmıyor.
- Pembe olan rüzgârın çalışması hava şartlarına bağlı. Bazen evdeki hesap çarşıya uymuyor.
- “Bu ikisinden üretilen enerjiyi depolayalım, pillere koyup sonra kullanalım” kağıt üstünde güzel fikir. Teknolojik çalışmalar devam ediyor. Ancak o bataryaların üretilmesi, taşınması ve değiştirilmesi de ekolojik bir yük.
- Mavi olan hidro tarafının yenilenebilir veya sürdürülebilir olduğu bile tartışmalı. Sınırlı olan su kaynaklarının kullanımı, su havzalarının yer değiştirilmesi ve bunun biyoçeşitliliğe etkisi gibi konular artık daha çok tartışılmaya başlandı. Ayrıca hidroelektrik santrallerinin önünde kuraklık gibi bir engel de var.
- Mor olan nükleer tarafı ise malumunuz. İklim krizi açısından dost, ekoloji açısından düşman. Zaten 2000’lerden beri artmamasının bir sebebi var.
- Tüm bunlar devam ederken, küresel elektrik tüketimi artıyor. Nüfus da artıyor.
- Son yıllarda yenilenebilir enerjinin ne kadar revaçta, ne kadar artışta olduğunu konuşuyoruz. Hadi hidro’yu da yenilenebilir saydık diyelim, yine de küresel elektrik talebinin artışı bile sadece yenilenebilirlerden karşılanmıyor.
- Zaman zaman bazı kaynaklara talep azalabiliyor. Mesela petrol fiyatları düştüğü zaman belli kuyuların işletilmesi mantıklı olmayabiliyor veya kömür fiyatı çok arttığı zaman, elektrik üretiminde kömür kullanmaktan vazgeçilebiliyor. Yani düşünürken aklınızda tutmanız gereken bir şey de petrol, doğalgaz ve kömürün birer emtia olarak piyasa şartlarına göre fiyatlarının belirlendiği.
- Son olarak, elektrik tüketimi hemen hemen tüm ürünlerde, ama TÜM her şeyde bir gider. Kafanıza göre takılıp, “iklim için iyi ama ekonomi için kötü” yönünde hareket ettiğinizde; bu size enflasyon, küçülme, adaletsiz gelir dağılımı sebebiyle dezavantajlı grupların mağdur olması gibi durumlarla geri dönüyor.
- Bir de, dipsiz kuyuya ipsiz inmeye devam etmemek için 2050 yılında gri (kömür), kırmızı (gaz) ve açık kahverengi (petrol) kısımların sıfırlanması gerekiyor.
Fikirleri alalım?
Gündemde Kalsın: Paris Sözleşmesi
Bu sayımız için “Paris Sözleşmesi”ne gündemde kalsın demeyi taaaaaaaa 1 ay önceden planlamıştık. 21 Eylül 2021’de Birleşmiş Milletler’de yapılan açıklama ile Türkiye’nin de Paris Sözleşmesini onaylanayacağını öğrendik. Bu pozitif gelişme ile “Paris Sözleşmesi” gündemde kalsın diyoruz.

Esmiyor Post!’un üçüncü bülteninde gündemde kalsın konusunu Paris Sözleşmesi olarak seçmiştik. Bir süredir çok duymuyorduk Paris Sözleşmesi’ni. Bültenin yayın tarihinde Paris Sözleşmesi’ni iç hukuk yolları ile tamamıyla onaylamayan ülkeler şöyle:
- Eritrea
- İran
- Irak
- Libya
- Türkiye
- Yemen
2019 yılında Oman, Rusya, Suriname, 2020 yılında Angola, Kırgizistan ve Lübnan, 2021 yılında ise Güney Sudan anlaşmayı onayladı (bir de Kasım 2020’de sözleşmeden çekilen Amerika Birleşik Devletleri).
Türkiye, aynı zamanda Paris Anlaşması'nı onaylamayan tek G20 ülkesi konumunda. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 21 Eylül'de New York'ta düzenlenen BM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, Paris İklim Anlaşması'nı onaylayarak anlaşmaya taraf olacağını duyurdu.
Yıllardır, Paris Sözleşmesi’ni Türkiye’nin neden kabul etmemesi gerektiğini anlatan bürokratlar, gazeteciler, politikacılar bir anda Paris Sözleşmesini savunur; kabul edilmesi haberini müjdeli bir şekilde açıklar oldu. Diğer tarafta yıllardır ‘Paris Sözleşmesi’ne Taraf ol!’ diyenler ise bir anda ‘Paris Sözleşmesi’ne taraf olmak yetmez’ demeye başladı.
Biz ise, ‘bakıp görelim’ diyoruz. Swahili dilinde bir terim var “pole pole”. Kabaca çevirisi “yavaşça, adım adım” demek. Önce bir sağ adımı atalım, sonra sola bakarız gibilerinden.
Paris Sözleşmesi’nin, iklim krizinin önüne geçilmesi konusunda ne kadar etkili olduğu konusu tartışılıyor, çok da haklı bir tartışma. İklim krizini önlemek için artık farklı yollara gidilirken, sembolik niteliğe sahip bir küresel sözleşmeye, imzadan 6 yıl sonra taraf olmak başlı başına ilginç bir vaka.
Yine de bu konu gündemde kalsın. 21 Eylül 2021 tarihinde Birleşmiş Milletler’deki konuşmadan sonra Türkiye’nin iklim politikaları yeni bir dönemece girecek mi; hep birlikte görelim.
Ama unutmayalım bunu, bu gündemde kalsın.
Takipteyiz.
Biz "taraf olmayı" tartışaduralım, bazı ülkeler yaşam alanlarını kaybetmeye devam ediyor.
Duyuru!
Teşekkürler Zeynep, hoş geldin Merve!

Sevgili editörümüz sevgili Zeynep Şeniş’i hayatında yeni bir maceraya uğurluyoruz. Esmiyor bir editör kaybetti, Kanada bir çevre mühendisi kazandı :) Yolun açık olsun! Esmiyor Post!’un yeni editörü sevgili Merve Apaydın’a da hoşgeldin!



