9 Kasım Çarşamba sabahından herkese günaydın! Galata'daki ofisimizde bir grup montuyla otururken bazılarımız da "Camları açın!" isyanı içinde. Havanın herkesi ikiye ayırdığı bu kutuplaşmanın sonunda tabii ki kazanan bir taraf olmadı… Üşüyenler üşümeye, terleyenler de terlemeye devam ediyor; yine de beyaz taş duvarlarımız arasında hep birlikte çalışmaya devam ediyoruz.
- Günün izleme önerisi: Kristoffer Borgli'nin yönettiği "İlgi Manyağı". Kültür sanat yayınımız Duende'de sinema editörümüz Emre Eminoğlu'nun filme ilişkin değerlendirmesine buradan ulaşabilirsiniz.
- Günün çalma listesi: Haftanın neredeyse ortasında, biraz rahatlayalım, Calm
Mutlu günler, keyifli bültenler!
-İlkim
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
• İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye İmalat Sektörü İhracat İklimi Endeksinin ekim ayında 0,9 puan azalışla 47,9 seviyesine gerileyerek 2020 Haziran'dan bu yana en düşük seviyeyi kaydettiğini duyurdu. İSO tarafından yayımlanan raporda 18 ana ihracat pazarı arasında yalnızca Birleşik Arap Emirlikleri'nde ekonomik aktivite artışı gözlemlendiği ifade edildi.
- Nedir? Endekste 50 puan üzerinde yer alan değerler imalat sektörünün ihracat ikliminde iyileşmeye işaret ederken 50'nin altında yer alan değerlerse kötüleşmeye işaret ediyor.
• Birleşik Krallık merkezli banka Barclays, reel efektif döviz kurundaki yükselişin sürdürülebilir olmadığını, Türk lirasının tarihî trendlerde seyredebilmesi için yıl sonuna kadar en az %11 değer kaybetmesi gerektiğini belirtti.
- Bir adım geriden: Türk lirasının enflasyondan arındırılmış değeri olarak da adlandırılan reel efektif döviz kuru (REDK), ekim ayında TÜFE bazında 1,4 puan artışla 55,70 seviyesine yükseldi. ÜFE bazında REDK ise aynı ayda 99,44 olarak 2017'den bu yana en yüksek seviyesini kaydetti.
• Reuters tarafından aktarılana göre, banka yöneticileri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ile mevcut sistemle ilgili yaşadıkları sorunları dile getirdikleri görüşmeler yürütüyor. Haberde TCMB tarafının bankalar tarafından eleştirilen mevcut uygulamalara devam edeceği bilgisini verdiği ifade ediliyor.
• BloombergHT yayınına katılan Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Başkanı Nikolaus Meyer-Landrut, Rusya'ya uygulanan yaptırımlarla ilgili Türk iş örgütleri ve yetkililerle görüştüklerini belirterek, "Türk yetkililer ve iş örgütleriyle çalışarak Türkiye'de yaptırımların çiğnenmemesini sağlamak istiyoruz" ifadelerini kullandı.
• Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Türkiye'nin Rusya'ya yaptığı doğal gaz ödemelerinin bir kısmının rubleyle yapılmaya başlandığını duyurdu. Dönmez, ileride yerel para birimleriyle ödeme payının artacağını da belirtti.
- Bir adım geriden: Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile eylül ayında gerçekleştirdiği görüşmenin ardından doğal gaz ödemelerinin %25'inin rubleyle yapılması konusunda mutabakata vardıklarını ifade etmişti.
• Ekonomi Araştırma Enstitüsü (Ifo), yükselen enerji faturaları nedeniyle bu yıl Almanya ekonomisinde 64 milyar avroluk reel gelir kaybı oluşacağı öngörüsünde bulundu. Konuya ilişkin raporda, geçtiğimiz yıl bu nedenle ekonomide 35 milyar avro reel gelir kaybı oluştuğu ifadelerine yer verildi.
• Petkim'in net kârı yılın ilk 9 ayında, 2021'in aynı dönemine göre %48 artarak 5,8 milyar liraya yükseldi. SOCAR Türkiye'nin grup şirketlerinden olan firmanın aynı dönemdeki net satış geliriyse yıllık bazda %109 artışla 19,2 milyar liradan 40 milyar liraya çıktı.
• Tesla, 2017-2021 model S ve X araçlarının tümsekten veya zorlu yollardan geçtiğinde güçten kesilerek stop ettiğini bildirerek ABD'de yaklaşık 40 bin aracını geri çağırdığını duyurdu.
• Danışmanlık firması Challenger, Gray & Christmas'ın verilerine göre, teknoloji sektöründeki işten çıkarmalar, pandemi dönemindeki seviyelere yaklaştı. Bloomberg'ün atıfta bulunduğu araştırmaya göre, ekim ayında sektörde 9 bin 587 kişi işten çıkarıldı. Bu, Kasım 2020'den bu yana görülen en yüksek seviyeydi.
- Startup'lar: Araştırmaya göre 2022'de şu ana kadar 104 binden fazla startup çalışanı işini kaybetti. 2020'de bu sayı 81 bindi.
• Renault, kârlılığa odaklanmak için stratejik değişiklikler yapacağını açıkladı. Şirket elektrikli araç birimini ayırıp ayrı bir şirket hâline getirecek, içten yanmalı motor operasyonlarını Çin merkezli Geely ile %50-50 ortak olduğu girişimle devam ettirecek ve bunun gibi değişikliklerle operasyonlarını 5'e ayıracak.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan ile İsveç Başbakanı Ulf Kristersson arasında gerçekleşen ikili görüşmenin ardından ortak basın toplantısı düzenlendi. "İsveç kendi güvenliği için NATO üyeliğini istiyor, biz de kendi güvenlik kaygılarımızın giderilmesine destek olan bir İsveç görmek istiyoruz" diyen Erdoğan, üçlü muhtıranın eksiksiz uygulanması durumunda İsveç'in NATO üyeliğinin gerçekleşmesini temenni ettiğini ifade etti.
- Kristersson'un açıklamaları: İsveç Başbakanı Ulf Kristersson "İsveç, Türkiye'ye yapmış olduğu tüm taahhütlere riayet edecektir." diyerek üçlü muhtıranın şartlarını tam olarak yerine getireceklerini belirtti. Kristersson ayrıca PKK'yı terör örgütü olarak tanıdıklarını da ifade etti.
• CHP lideri Kılıçdaroğlu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'na "siyasi yasak getirileceği" iddialarına ilişkin "Polislerimizi intihara sürükleyen kirli yapı şimdi de İBB başkanımızı siyasi yasaklı yapmaya çalışıyor. Açık ve net söylüyorum. Ekrem İmamoğlu büyük lokmadır, boğazınıza takılır ve kalır. Biz Ekrem İmamoğlu'nu kimseye yedirmeyiz" ifadelerini kullandı.
- Avukatından açıklama: İmamoğlu'nun avukatı Kemal Polat, Cumhuriyet yazarı Barış Terkoğlu'nun "İmamoğlu'nun davasına bakacak olan hâkime siyasi yasak kararı çıkarması yönünde telkinde bulunulduğu" iddiasına ilişkin "Böyle bir şeyin gerçek olmamasını diliyorum. Hukuki olarak ne yapacağımıza karar vereceğiz" dedi.
• CHP'nin seçimlerde parmak boyası kullanılmasını öngören kanun teklifinin görüşülmesi önerisi TBMM'de AK Parti ve MHP'nin oylarıyla reddedildi.
• Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Türkiye'de Rusya tarafından yapılması planlanan 3. nükleer santral için çalışmalara başladıklarını belirterek, "Türkiye'nin enerji talebini planlama çalışması yapıyoruz. Trakya'da yer tespiti çalışmaları devam ediyor." açıklamasında bulundu.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), HDP'li 13 eski milletvekilinin dokunulmazlıklarının kaldırılmasının ardından 2016'da tutuklanmalarına ilişkin kararını açıkladı. AİHM, Türkiye'yi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin demokratik ve siyasi hakların kullanımının yargı yoluyla engellenmesine ilişkin 18. maddesi uyarınca mahkum etti.
- Kararın gerekçesi: Söz konusu kararda, HDP'li vekillerin çoğulculuğu ortadan kaldırmak ve siyasi hayatın serbestliğini sınırlamak için tutuklanarak yargınlandığının tespit edildiği belirtildi.
- Üçüncü kez mahkumiyet: AİHM, Türkiye'yi daha önce de Gezi Davası'nda müebbet hapse mahkum edilen iş insanı Osman Kavala ve tutuklu bulunan eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş davalarında iki kez mahkum etmişti.
• Avrupa Konseyi, Doğu Akdeniz'deki sondaj faaliyetlerini gerekçe göstererek Türkiye'ye uyguladığı yaptırımları 1 yıl daha uzatma kararı aldı.
- Nedir? Yaptırımlar kapsamında Avrupa Birliği, Doğu Akdeniz'deki hidrokarbon sondaj faaliyetlerinde yer almış ya da sorumluluğu bulunan kişi ve kuruluşlar için kısıtlayıcı tedbirler uyguluyor. Yaptırımlar bu kişilerin AB'ye seyahatinin engellenmesini ve varlıklarının dondurulmasını da kapsıyor. Şimdiye kadar yaptırımlar iki kişiye uygulandı.
• Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna'nın taleplerine bağlı kalmak koşuluyla Rusya ile barış görüşmelerini başlatmaya açık olduklarını ifade etti.
- Arka plan: Zelenski, bugüne kadarki süreçte Vladimir Putin devlet başkanı olduğu sürece Rusya ile müzakereye oturmayacaklarını ifade ediyordu; ancak, ABD ve AB ülkelerinin Zelenski'ye "barış görüşmelerine bir önce başlaması yönünde" baskı yaptığı iddia ediliyor.
• İtalya, Akdeniz'de düzensiz göçmenlerin kurtarıldığı Almanya merkezli "Mission Lifeline International" isimli sivil toplum kuruluşuna (STK) ait "Rise Above" gemisindeki 40'ı çocuk 89 göçmenin tahliyesine izin verdi.
- Ne olmuştu? İtalya'da düzensiz göçe ilişkin çıkarılan kararnamenin ardından "Humanity-1" isimli gemide yer alan göçmenlerden yetişkin erkeklerin tahliyesine izin verilmemişti.
- Ya sonra? Humanity-1 gemisi yetkililerinin İtalya'nın kararını yargıya taşıdığı bildirildi.
Öncü olmaktan dönüştürmeye: Allianz Türkiye

Allianz Türkiye’nin yıllık olarak yayımlanan Entegre Raporları, Allianz’ın finansal ve finansal olmayan sermaye ögelerini kullanarak, sürdürülebilir ve paylaşılabilir değer yaratma hedefiyle yürüttüğü çalışmalar hakkında güncel bilgi sunmayı amaçlıyor.
Allianz Türkiye 2021 Entegre Raporu: Sürdürülebilirlik yolculuğu kapsamında bütünsel değer yaratmak üzere ekosisteminin dönüşümüne de katkı sağlayan Allianz, dış denetimden geçen üçüncü entegre raporunda Paydaş Kapitalizmi Göstergeleri ve İklimle Bağlantılı Finansal Beyan Görev Gücü (TCFD) raporlamasına da yer veriyor.
Allianz Türkiye 2021 Entegre Raporu’na ulaşmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
• Macellan tarafından geliştirilen, farklı işletmelerin dijital cüzdanlarını tek bir çatı altında toplayarak işlem yapma sürecini kolaylaştıran yeni nesil sadakat kartı girişimi Alternatif SuperApp, kitle fonlama turunda 17 milyon lira yatırım aldı.
• Twitter alternatifi merkeziyetsiz sosyal medya platformu Mastodon'a, Musk'ın Twitter'ı satın almasıyla 27 Ekim'den bu yana 500 binden fazla yeni kullanıcı katıldığı ve platformdaki aylık aktif kullanıcı sayısının 1 milyonu geçtiği bildirildi. 27 Ekim'den önce Mastodan'a saat başı 60 ila 80 yeni kullanıcı katıldığı, şimdiyse platforma saatte binlerce yeni kullanıcının kaydolduğu belirtiliyor.
• Nvidia, ABD'nin teknolojik ve askerî ilerlemenin önüne geçmek amacıyla Çin'e getirdiği ihracat kısıtlamalarına uygun "A800" isimli yeni çip geliştirdi. Şirket, Çin'deki bilgisayar firmalarının, ABD merkezli bir şirket tarafından üretilen ve kısıtlamalar sonrası ülkede satılabilecek ilk çip olan A800'ü içeren cihazların reklamını yapmaya başladığını belirtti.
- Ne olmuştu? ABD Ticaret Bakanlığı, Çin'in askerî gücü için ihtiyaç duyulan kritik teknolojilere erişimini engellemek amacıyla gelişmiş çiplerin ülkeye ihracatına kısıtlama getirdiğini duyurmuştu.
• Instagram, işletme ve içerik oluşturucuların gönderilerini ne zaman paylaşacaklarını önceden planlamalarını sağlayan uygulama içi yeni özelliğini kullanıma sundu.
“Doğal ve doğru bir adım”
MHP lideri Bahçeli, AK Parti'nin HDP ziyaretini bu sözlerle yorumladı.

MHP lideri Devlet Bahçeli, belki de uzun zamandır en çok beklenen grup toplantısı konuşmasında AK Parti heyetinin anayasa değişikliği konulu HDP ziyareti için "doğal ve doğru bir adım" değerlendirmesinde bulundu. Bahçeli konuşmasının konuya ilişkin bölümünde şunları söyledi:
“HDP ile niye görüşülmüş? Biz buna ne diyecek, nasıl tepki gösterecekmişiz? Günlerdir cevabı aranan farazi sorular bunlardır. HDP'ye nasıl baktığımızı tekrar etmeye lüzum bile duymuyorum. AK Parti heyetinin CHP ile kuruduğu temasa ses çıkarmayanların bizim sırtımızdan HDP'yi dillerine dolamaları müflis ve müfsid bir tavırdır. Bizim gözümüzde HDP neyse CHP de odur. Biz görüşüldüğüne değil, makul ve demokratik çözümün nasıl olacağına bakıyoruz.”
Tartışma yaratan ziyaret
Anayasa değişikliğini referanduma götürmek için 360, referandumsuz kabul ettirmek için 400 oya ihtiyaç duyan 286 sandalyeli AK Parti, TBMM'de grubu bulunan tüm partilere ziyarette bulunmuştu. Adalet Bakanı Bekir Bozdağ, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Ali İhsan Yavuz ve AK Parti Grup Başkanvekili Mustafa Elitaş, 2 Kasım'da AK Parti'nin aile ve din hürriyeti konusunda hazırladığı anayasa değişikliği teklifi için HDP heyetini ziyaret etmişti.
Ziyaretin ardından AK Parti Şanlıurfa Milletvekili Mehmet Ali Cevheri "Gidilmesi değil, gidilmemesi abestir. Legal bir parti, kanunlara göre kurulmuş. TBMM çatısı altında faaliyet yapıyor, grubu var. Onların da desteğine ihtiyacımız var." diye konuşmuştu.
Eski AK Parti Milletvekili Mehmet Metiner "HDP ile diyalog-işbirliği içine girmek şayet Türkiye Yüzyılı vizyonunun bir gereğiyse o vakit HDP'yi PKK ile bir tutup eleştirmek, dahası HDP ile diyalog -işbirliği hâlinde olan başkalarını suçlamak doğru olur mu? Bir şeyi biz yapınca mı doğru olur sadece?" mesajını paylaşmıştı. Metiner, "Bundan sonra HDP'ye dair söylenecek her sözün bu fotoğrafa çarpıp geri döneceğini" savunmuştu.
AK Parti yöneticisi Şamil Tayyar "AK Parti, HDP'ye nasıl bakıyorsa o düzlemde ilişkisini yürütmelidir. PKK'nın siyasi uzantısı ve kapatılması gereken bir partiyse onlarla niye Anayasayı konuşuyoruz? PKK ayrı HDP ayrıysa aynılaştıran dil ve üsluba niye ihtiyaç duyduk?" sorularını sormuştu.
İYİ Parti Sözcüsü Kürşad Zorlu da "Gerçekten partiler, değer yargılarını seçim kazanmak için kullanmamalı. Seçim kazanmak için her şeyin meşru olduğu bir anlayış, aslında toplumsal ve siyasetin de tam odağında yer aldığı bir meşruiyet sorununa taşıyacaktır. Bu, kabul edilemez bir yaklaşımdır." cümleleriyle ziyarete tepki göstermişti.
CHP Sözcüsü Faik Öztrak, ziyaretine ilişkin, "Eğer siz değer ve ilkeler siyaseti yapıyorsanız soyunduğunuz yerde giyineceksiniz. Bundan önce ne söylediniz, şimdi ne yapıyorsunuz, bunu ben milletimizin takdirine bırakıyorum." ifadelerini kullanmıştı.
Eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ise "Muhalefet, bu görüşmeden kendine pay çıkarıp meşru siyasetin temsilcisi HDP ile hızlı bir görüşme trafiği başlatacağına, bunu AK Parti'yi yıpratma ve üstü kapalı şekilde yine HDP'yi kriminalize etme furyasına dönüştürmeyi tercih etti. Gerçekten akıl alır gibi değil." cümleleriyle muhalefete tepki gösterdi. "HDP'yi hiç kimsenin yok sayamayacağını" söyleyen Demirtaş, muhalefete "yoksulluğu, açlığı, savaşı, umutsuzluğu bitirecek gerçekçi bir programı oluşturmak üzere bir araya gelme" çağrısı yaptı.
MHP'den neden tepki bekleniyordu?
Geçtiğimiz haftalarda dil devrimini sert sözlerle eleştiren AK Parti Grup Başkanvekili Mahir Ünal, Bahçeli'nin ağır eleştirilerinin ardından görevinden istifa etmişti. Bu gelişmenin Cumhur İttifakı içinde bir anlaşmazlığın göstergesi olabileceği yorumları yapılmıştı.
Hakkındaki kapatma davası süren HDP, uzun bir süredir Cumhur İttifakı tarafından terör örgütü PKK'nın siyasi temsilcisi olmakla suçlanıyordu. Muhalefet partilerinin HDP ile temas kurması ayıplanıyordu. CHP ile HDP'nin görüşmesi nedeniyle CHP, PKK ile ilişkilendiriliyor, sosyalist partilerle ayrı bir ittifak kurmasına rağmen HDP'nin altılı masanın "gizli ortağı" olduğu tezi işleniyordu. Hatta CHP'nin HDP ile temas etmeyen ittifak ortağı İYİ Parti de "PKK destekçisi" olarak yaftalanıyordu. İYİ Parti'nin milliyetçi hassasiyetleri üzerinden altılı masada bir çatlak yaratılmasına gayret ediliyordu.
HDP'yi meşru siyaset zemininden dışlayan bu anlayış, muhalefetin hareket alanını daraltıyordu. İki turlu seçim sisteminde ikinci turun belirleyici seçmen gruplarından birinin HDP seçmenleri olacağı aşikâr olsa da bu gerçeğe yönelik politika üretil(e)miyordu.
Gazeteci İsmail Saymaz da pazartesi günü bir MHP yetkilisinin kendisine AK Parti'nin HDP ziyaretini basından öğrendiklerini söylediğini yazmıştı. Ziyaret, yeni bir açılım sürecinin yolda olduğu iddialarını da beraberinde getirince Bahçeli'nin erken seçim talep edebileceği ya da AK Parti'ye "balans ayarı" niteliğinde sert bir tepki gösterebileceği beklentileri doğmuştu.
Genişleyen siyaset zemini
Gazeteci Hande Fırat'ın MHP kulislerinden aktardığına göre "HDP'ye bakışında bir değişiklik olmayan" parti, AK Parti'nin HDP'ye bakışının değişemeyeceğini, "yeni bir açılım zaten yapamayacağını" düşünüyor. "CHP ile HDP'nin bir olduğunu düşünen MHP, CHP'ye giden AK Parti'nin HDP'ye gitmesini de yadırgamıyor." Yani son dönemde aynılaşan AK Parti ve MHP'nin ittifak hâlindeki iki ayrı siyasi parti olduğunun belirginleştiği bir dönem bizi bekliyor olabilir.
CHP'nin başörtüsüne yasal güvence önerisinin üzerine AK Parti'nin anayasal değişiklik yapma teklifi siyaseti daha da karıştıracağa benziyor. AK Parti'nin başörtüsüne güvencenin yanı sıra eşcinsel evliliklerin önünün anayasayla tıkanmasını sağlayacak şekilde aile tanımının değiştirilmesi önerisi, CHP'yi istemediği bir açmaza sıkıştırıyor. Anayasa değişikliklerinde kapalı oy kullanılması da partilerin birbirilerine "tuzak kurabilmesinin", beklenmeyen partilerin aynı doğrultuda oy kullanmasının ya da milletvekillerinin parti disiplinine uymamasının önünü açıyor.
Şimdilik muhalefet partilerinin "HDP ile temas eden terör sempatizanıdır" suçlamasına karşı elinin oldukça kuvvetlendiği, iktidarın millî güvenlik ve beka söyleminin zayıfladığı yorumları da yapılabilir. Spektrum'da yayımlanan "Muhalefetin dikenli yolu: OHAL'de muhalefet yapmak" başlıklı yazıda değinildiği gibi, muhalefet partilerinin yeni bir Türkiye kurma vaadi, "İktidarın izin verdiği ölçüde muhalefet yapmayı reddetmekten" geçiyor.
SPONSORLU
Yeni bir Finca El Gobiado: Coffee Department’ın kahve seçkisinde iki yıldır gün kurusu işlenmiş hâliyle yer alan Finca El Gobiado, bu yıl Anaerobik Gün Kurusu hâliyle fincanlarımızı şenlendiriyor. El Salvador’un en batısındaki volkanik alanda yer alan Finca El Gobiado’da yetişen turuncu bourbon türü meyveler, toplandıktan sonra 72 saat oksijensiz ortamda fermente ediliyor ve 30 gün boyunca kurutuluyor. Fincanımızda ise sangriayı andıran meyvemsi ve canlı hissiyata; kan portakalı ve kırmızı erik tatları eşlik ediyor. Finca El Gobiado / Anaerobic Natural ile tanışmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.






