İklim krizi, doğal olmayan birçok felaketi beraberinde getiren ve getirecek bir kriz. Aşırı sıcaklar bu sıra adını daha sık duyduğumuz bu sonuçlardan yalnızca biri. Dünyanın farklı bölgelerinde Haziran ayı boyunca sıcaklık rekorları kaydedildi. Kanada’da sıcaklıklar 50 dereceye dek yükselirken, Finlandiya 1844’ten bu yana en sıcak Haziran’ı bu yıl yaşadı.
İklim şu anda değişmeye devam ediyor. Dünyamız bizi ayakta tutmak için çaba verirken bizim üstümüze düşen, bireysel mücadelemiz ile başlayacak değişimin farkına varmak.
Keyifli okumalar!
DünyahaliDünyahali bültenine hoşgeldiniz! Burada sadece iklim krizinden değil; havadan sudan da konuşuyoruz. Yuvamız dünyamızdan bahsediyoruz. O zaman, haydi başlıyoruz!
Karbon salımı ya da karbon emisyonu nedir?

Atmosferde biriken sera gazları (karbondioksit, metan, diazot monoksit, hidroflorokarbonlar, perflorokarbonlar, sülfür hekzaflorid, su buharı gibi) yeryüzünün sıcaklık seviyesini artırır. İnsan kaynaklı aktiviteler sonucu ciddi miktarda artış gösteren karbondioksit, sıcaklık seviyesinin artışında en etkili sera gazı olması nedeniyle sıkça karbondioksit eşdeğeri olarak hesaplanır ve “karbon salımı” ya da “karbon emisyonu” olarak adlandırılır.
Yeni duyanlar için iklim modellemesi
Gelecek 100 yılda göreceklerimiz geçmiş 100 yılda gördüklerimizden çok farklı olacak.

Uzun yıllar fizikten biyolojiye değişik sistemlerin modellemesi alanında çalıştıktan sonra, son 15 senedir neredeyse tamamen iklim modellemesi alanında bilimsel veri üretmeye çalışıyorum. Bu modellerin çıktılarını ilk elime aldığımda genellikle birkaç gece uyumam mümkün olmuyor çünkü geleceğimiz hiç de güzel durmuyor. Gene de bu çıktıları insanlarla paylaştığımızda aldığımız tepki çoğunlukla “abartıyorsunuz, bu kadar da kötü olmaz” cümlesiyle ifade edilebiliyor. Oysa durum tam tersi ve gerçeğin modellerden daha da kötü olabileceğini yavaş yavaş algılamaya başlıyoruz.
Geçtiğimiz hafta Kuzey Amerika’nın batısında sıcaklıklar normallerin çok üzerinde seyretti. Hatta bunu daha da açık olarak ortaya koymak için şunu söylemek gerekir: Pek çok yerde sıcaklık rekorlarından 4-5 derece yüksek sıcaklıklar ölçüldü. Yani daha önce ölçülen en yüksek sıcaklık 44.6 derece iken, 49.6 derecelik bir sıcaklığın ölçüldüğü yerler oldu. Kanada’nın batı kıyısında ise neredeyse 50 derecelik sıcaklıklar görüldü. Buna kuraklık da eklendiğinde, çoğu bölgede söndürülmesi kolay olmayan yangınlar görülmeye başlandı.
Sadece Kuzey Amerika değil, aynı dönemde Rusya, İran ve Pakistan’da da sıcaklık rekorları kırıldı. Pakistan'da, İndus Nehri deltasında ıslak termometre sıcaklığı 33 dereceyi buldu. Islak termometre sıcaklığının 35 derece olması ciddi bir sağlık sorunudur, milyonlarca insanın ölümüne yol açabilir. Bu noktaya çok yakınız. Madagaskar’daki kuraklık milyonlarca insanın aç kalmasına yol açacak boyutlara ulaştı.
Tüm bu olayları iklim modelleri öngörebildi mi? Ne yazık ki hayır. Bu olayların tümü, modellerin öngörülerinden çok daha kötü sonuçları olan bir durumu beraberinde getirdi. Peki iklim modelleri neden iyimser kalmaya başladı? Size bunu elimden geldiğince basit biçimde anlatmaya çalışacağım.
Öncelikle iklim modelleri çok detaylı olsalar da basit iki düşünceye dayanırlar:
- İlki, Dünya sistemlerinin gelecekte de geçmişte olduğu gibi çalışacağıdır. Yani karalar ve denizler oldukları yerlerde duracak, bitki örtüsü fazla değişmeyecek, okyanuslar gene de atmosferdeki sera gazlarının önemli kısmını emmeye devam edecek gibi.
- İkincisi, modellerin içinde en önemli bilinmeyenin, insanların atmosfere ne kadar sera gazı salacakları olduğudur. Dolayısıyla yapılan tüm iklim modelleri çevremizin fazla değişmeyeceği ve ana değişkenin insanların vereceği kararlar olduğu kabulüne dayanır.
İnsanlar çeşitli anlaşmalarla iklim krizine “dur” diyor gibi yaptıkları için, politikacılar halkı ürkütmemek adına hepimizin mükemmel davrandığı ve fazla sera gazı salmadığımız modelleri öne çıkarırlar. Bunun da üzerine şimdiye kadar atmosfere saldığımız karbondioksidi de emebileceğimiz teknolojilerin ileride var olabileceğini düşünerek davranır ve iklim modeli çalıştıranları bu yönde modeller üretmeye zorlarlar.
Sonuç olarak, şu anda elimizdeki modeller, doğanın karşımıza çıkarabileceği müsilaj gibi sürprizleri hesaba katmazlar, öte yandan da insanların doğaya hep cici davranacağını kabul ederler. Bildiğiniz gibi bu iki öngörü de doğru değildir.
Doğadaki sistemlerde birçok kırılma noktası vardır. Mesela sıcaklık düşükken ormanlar atmosferden karbondioksit emerler, ancak sıcaklık belirli bir seviyenin üzerine çıktığında ormanlar karbondioksit emmeyi bırakıp aksine karbondioksit salmaya başlarlar. Buna benzer durumları modellerin içine katabilmek çok zordur ve bilim insanları hazırladıkları her yeni modelde doğanın karşımıza çıkardığı yeni sürprizleri de hesaba katarak modelleri geliştirmeye çalışırlar. Ancak en önemli problemimiz, karşımıza çıkan bu sürprizlerin hiçbirinin olumlu yönde olmamasıdır. Milyonlarca yıldır bir denge kurmuş olan doğanın dengesini bozdukça, doğa da buna kendi sınırları içerisinde tepki veriyor. Bizler ise hayatımızı sanki doğa hiç tepki vermeyecekmiş gibi sürdürüyoruz.
Artık insanlık doğanın öngörülemez olduğu bir çağa girdi. Özellikle gelecek 100 yılda göreceklerimiz geçmiş 100 yılda gördüklerimizden çok farklı olacak. Bu nedenle de “buralar hiç o kadar sıcak olmaz” ya da “buralarda her mevsim yağış olur” demeyi bırakarak tüm bu değişikliklere uyum sağlayacak bir yaşam biçimine evrilmemiz gerekiyor. ACİLEN.

Doğanın bize sunduğu bitkilerden, ağaç kabuklarından doğal boya elde edilmesi insanlik tarihi kadar eski. Özellikle ülkemiz bu bitkilerin çoğunun anavatanı durumunda.
İlk doğal boyalar kamuflaj, ritüeller, doğanın gücünü üstünde taşımak gibi nedenlerle sonrasında ise mağara duvarlarını resimlemekte, giysileri boyamakta kullanılmış. Eski Sümer tabletleri sayesinde Mezopotamya’da MÖ 4000 yıllarında boyamanın gelişmiş olduğu anlaşılmış. Doğal boyalar 19. yüzyılın ortalarına kadar kullanılmış sonrasında sentetik boya maddeleri geliştirilmiş. 80’li yıllar ise sentetik boyar maddelerin toksik ve kanserojen olduğu, doğaya zarar verdiğinin anlaşıldığı ve doğal boyaların tekrar önem kazanmaya başladığı yıllar.
Türk, Japon, Çin, Maya, Aztek, Mısır, Afrika gibi pek çok medeniyetin doğal boyama geçmişi ve teknikleri çok güçlü, sanatlarına etkisi çok büyük. Özellikle Türk kilim ve halı dokuma sanatında doğal boyaların yeri çok değerli. Günümüzde yavaş ve sürdürülebilir moda doğal boya ve doğal kumaşlarla sektörü dönüştürüyor ve bilinçli tüketiciler oluşturuyor. Yakın gelecekte kumaşların şifalı bitkilerle boyanması ile doğanın şifalı elini giysilerimiz sayesinde üzerimizde taşıyabileceğimiz yönünde çalışmalar da yapılıyor.
Doğal boyama ile ilgili ülkemizde ustalar azalmış, formüller çoğunlukla unutulmuş durumda. Ancak gerek ülkemizde gerek dünya genelinde kadim bilgileri daha sürdürülebilir daha ekolojik hale getirmek için çalışmalar yapılıyor. Atalarımızdan kalan doğal teknikler giderek daha çok ilgi görüyor ve bu tekniklerin gelişmesi, kullanılması ve yeni nesillere öğretilmesi gezegen için duyarlı sorumluluk sahibi sanatçılar ile daha da hızlanıyor.
Doğal boyalar hazırlayarak doğal kağıtlara resim ve baskı yapmak, özellikle çocuklarımızı bitki, sebze ve meyvelerle hazırlanmış doğal malzemelerle hem sanatla hem doğa ile tanıştırmak ve bu amaçla düzenlenen atölyelere katılmak mümkün. Doğa tüm renkleri ile bir bütün olarak hep yanıbaşımızda...
Dünyahali, Yuvam Dünya ve Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Araştırma Merkezi iş birliğinde, BMWi’nin desteğiyle yayınlanmaktadır.
BMWi sürdürülebilir mobilite için kapsamlı çözümler sunar.
İklim krizine son verebilecek belki de son nesiliz!
Yarattığımız tüm bu felaketler kendiliğinden çözülmeyecek, biz çözmek zorundayız.

Aylin Alagöz
Gezegene verdiğimiz zararın tüm dünyada en önemli gündem maddesi haline geldiği, “Küresel Liderlik” kavramının son yıllarda “İklim Liderliği” olarak tanımlandığı ve Dünya Meteoroloji Örgütü’nün yayımladığı Küresel İklim Raporu’na göre de dünyanın en sıcak yıllarını yaşadığımız tarihi bir döneme tanıklık ediyoruz.
Dünya genelinde yakın zamanda yaşanan afetler, çevre felaketleri, can kayıpları, ekonomik krizler, toprak, gıda ve su kayıpları dolayısı ile farklı platformlarda en çok tartışılan konu başlıklarının, atık yönetimi, iklim krizi, sürdürülebilirlik, sıfır atık ve düşük karbon yaklaşımları olması, konunun ciddiyetini açıkça gözler önüne seriyor. İklim meselesi, günümüzde geldiği noktada hayatımızın her alanında varlığını ve etkisini göstermeye başladı.
Dünya genelinde, "al-kullan-at" ekonomisi olarak da tanımlanan doğrusal ekonomi modellerinin hayatlarımıza çok ağır bedellerle dönüşünü deneyimleyerek gördük. Atığı azaltacak, üretim süreçlerini karbonsuzlaştıracak, kaynak ve enerji verimliliğini önceliklendirecek ve ürün ömrünü uzatacak Döngüsel Ekonomi Modeli’ne geçilmesi şimdi her zamankinden daha da kritik.
Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Panel'nin 8 Ekim'de açıkladığı raporu; “gelecek 20 yıl içinde küresel ısınma, sanayi öncesi dönemin ortalama sıcaklık derecesine göre 1.5 derecelik bir artışta durdurulamadığı takdirde, iklim krizinin insanlık ve gezegen için geri döndürülemez bir sürece gireceğini” açıkça belirtiyor. Mevcut küresel iklim eylemleri ise, küresel sıcaklık artışını 2 derecenin altında tutma hedefini dahi yerine getirmek için yeterli değil.
Son haftalarda ülkemizin önemli gündem maddesi olan, Marmara Bölgesi’nden başlayarak yayılan müsilaj probleminin her gün şiddetini arttırarak nasıl büyük ölçekli bir probleme dönüştüğünü, kirlenen alanın hızla büyüdüğünü ve denizdeki canlı yaşamına zarar verdiğini görüyoruz. Müsilaj problemi, beklenmeyecek yerlerde son bulan atık zincirlerinin sebep olduğu, küçük bir alanda başlayarak hızla bölgesel probleme dönüşen ve endişe veren çevresel problemlerden sadece biri. Ülkemizden kilometrelerce uzakta ortaya çıkan Covid virüsünün hızla yayılarak tüm ülkeleri nasıl etkilediğini hepimiz üzücü sonuçları eşliğinde yaşıyoruz. Benzer ve daha tehlikeli bir şekilde, iklim değişikliğinin de hızla tüm dünyayı etkileyecek büyük bir tehdite dönüşmesi kaçınılmaz.
“Paris Anlaşması” ve “Avrupa Yeşil Mutabakatı” ile AB’ye ihraç edilen ürünlerin karbon içerik ve salımlarına bağlı olarak uygulamaya geçmesi beklenen sınırda karbon vergileri, ülkelerin büyük bir dönüşüm içinde olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Dünyanın en güçlü ekonomilerini yöneten devlet liderlerinden 2050 yılı sıfır emisyon hedeflerine ilişkin ardı ardına gelen açıklamalar; akıllı/sürdürülebilir şehirler, elektrikli araçlar, enerji verimli binalar, yenilenebilir enerji yatırımları gibi bir dizi strateji ve dönüşüm planını ve trilyonlarca dolarlık ek yatırım ihtiyacını gerektiriyor.
Avrupa Yeşil Mutabakatının en çok etkileyeceği ülkelerden biri olan Türkiye’nin,
- Tüm dünya ülkeleri ile ortak hareket etmek,
- Gerçekleştirilecek eylemler ve alınacak karar mekanizmalarının içerisinde aktif olarak yer almak,
- Oluşabilecek riskleri fırsata çevirmek için, Paris Anlaşması’nı bir an önce imzalaması ise öncelikli hedefler arasında.
Kamu kurumları ve şirketler, varlıklarını devam ettirebilmek için yeni düzenlemeleri ve sürdürülebilir iş modellerini mevcut modellerine entegre etmeye başlamış durumda. Şirketler, “Sınırda Karbon Düzenlemesi” ile karşı karşıya kalacak. Bu nedenle, faaliyetlerini sürdürülebilir büyüme stratejisi için önemli bir araç olarak kabul edilen ve finansal, çevresel, sosyal ve yönetim konularında yarattıkları değer ve verileri içeren “Entegre Faaliyet Raporu” çerçevesinde açıklamaları, uluslararası platformlarda kendilerine önemli bir rekabet avantajı sağlayacak.
Hiç bir paydaşın geride bırakılamayacağı adil, kapsayıcı, kalkınmayı destekleyici bir dönüşümle, uzun dönemli stratejik yol haritalarının ve eylem planlarının belirlenmesi her zamankinden çok daha önemli. Sıfır karbon hedeflerini yakalayacak tedbir ve teşviklerin geliştirilmesinde ve ilgili çalışmaların yürütülmesinde kamu, özel sektöre, akademi ve sivil toplum kuruluşlarına ve bireysel olarak ise hepimize büyük sorumluluklar düşüyor.
Unutmamalıyız ki; dünya kirlenmiyor, biz kirletiyoruz. Denizleri biz kirletiyoruz. İklim kendiliğinden değişmiyor, biz değiştiriyoruz. Yarattığımız tüm bu felaketler kendiliğinden çözülmeyecek, biz çözmek zorundayız. İklim krizine son verebilecek belki de son nesiliz. Bu nedenle acilen, şu andan itibaren değişmek ve farklı bir bakış açısı ile yarattığımız problemlerin sorumluluğunu üstlenmek zorundayız. Aksi takdirde; dünyayı bu hızla tüketmeye ve kirletmeye devam ettiğimiz sürece, sadece çocuklarımızın değil; bizim dahi sağlıklı bir geleceğe ulaşabilmesi mümkün olamayacak.
Dünyahali’ne dair gelişmeler, Yuvam Dünya & İklimBU'dan haberler ve projelerimizin devamı için Dünyahali, Yuvam Dünya ve İklimBU Instagram hesaplarını takip edebilirsin.






