Merhaba!
Bu hafta bağ bağ dolaşıp, salkım salkım üzüm arıyoruz. Asmanın yıllık yaşam döngüsünün en büyülü dönemindeyiz: véraison (“ver-ra-zon”diye okunur). Her canlının olduğu gibi asmanın da bir yaşam döngüsü var. Biraz rüzgar esen, biraz yağmur yağan; güneşin cömertçe kendini gösterdiği, gölgenin de kaybolmadığı yıllık bir döngü bu. Asma doğanın havasından suyudan faydalanıyor. Güneş desen tepede, toprak desen hep yerinde. Çıkan yapraklar dünden razı güneşe; kökler her zaman sıkı sıkıya bağlı toprağa. Bir bütün halinde, bir olan bir döngü bu. İşte bu döngünün en büyülü dönemine gidiyoruz bu hafta. Bu yayına da adını veren döneme. Dışarıda renkli bir cümbüş, içeride ekşiler, tatlılar. Salkım salkım renklere hazırsan başlayalım!
Dikkat! Bu yayın alkollü içeceklerden fermente üzüm suyu olan şaraptan bahsediyor. 18 yaşından küçük okurlara fermente olmayan üzüm suyu daha uygun olabilir.
Şerefe,
🧠 Zihnin için taze bir başlangıç: Aposto 2 Haziran'da yeni mobil uygulamasını duyurdu. Artık Veraison'u ve diğer Aposto yayınlarını güvenilir, doyurucu ve kullanışlı bir dijital medya servisi sunan uygulamada takip edebilir, iOS uygulamasına buradan ulaşabilirsin.
Véraison Fransızca bir bağcılık terimi, oradan başlayalım. Hikâye uzun, oldukça da romantik. Bu yayına adını vermesinin bir sebebi var, bana sorarsan pek manidar. Ama önce bağa gidelim, asmaların arasına karışalım ve bu bağcılık terimini bir anlayalım. Hikâye kendiliğinden örülecek.
Bahar habercisi
Tarih Kuzey yarım kürede mart-nisan aralığını gösterince, başlıyor bir tomurcuklanma. Tam tarihler bağdan bağa değişkenlik gösterse de en çok görülen ve en genele vurabileceğimiz aralıklar bunlar. O yüzden ben diyeceğim mart başı, sen diyeceksin mart ortası. Ama paylaşacağım ortalama tarihler etrafında dönecek döngü. İlerleyen satırları bunu göz önünde bulundurarak okuyalım, aman dikkat.
Evet, mevsimlerden bahar. İlk haber ve ilk renk baharda geliyor. Genellikle günlük ortalama sıcaklık 10°C'yi aştığında, bahar habercisi gibi tomurcuklanma başlıyor, tomurcuklar patır patır patlıyor. Bu süreci büyüme döneminin başlangıcı olarak düşünebiliriz. Hatta kışın uyuyorlar, baharda uyanıyorlar gibi de kalabilir aklımızda. Tomurcuklar ortaya çıkıyor, yeşil yeşil renkler beliriyor. Sonra bu tomurcuklar şişiyor, şişiyor. Sonra boom! patlıyor. Aşağıdaki illüstrasyonlarda patlamadan önce ve patlamadan sonraki durumu paylaştım. Değişken zamanı “Mevsim Bahar Olunca” sayısında paylaşmıştım, o dönemin detayları için seni oraya alalım.
Bu patlayan tomurcuklar yeni ve genç sürgünlere dönüşüyor. Mayıs hazirana göz kırpana kadar, yaz kendini gösterene kadar bu genç sürgünler büyümeye devam ediyor. Yapraklar gelişiyor, bağda yeşil renk artıyor. Ve haziran gibi çiçek oluşumu (çiçeklenme) başlıyor. Bahardan yaza geçiş, yani tomurcuklanmadan çiçek oluşumuna giden dönem asmanın en hızlı büyüdüğü dönem. Süreç o bağdan bu bağa, asmanın o ucundan bu ucuna değişse de büyüme hep hızlı. Çiçeklenmeyi aşağıdaki illüstrasyonlarda yine önce ve sonra olarak paylaşıyorum.
Üzüm salkımını andırıyor değil mi? Zaten kendileri ileride büyüyüp üzüm salkımı olacak. Çiçekler üzüme dönüşecek, taneler tane tane sayılacak. Her yiğidin yoğurt yiyişi nasıl farklıysa her üzümün oluşum ve dönüşüm süreci de farklı. Dolayısıyla öyle deadline falan vermek yok; herkesin takvimi kendine diyor ve genel bir anlatım ile devam ediyorum.
Çiçekler üzüme dönüştü, üzüm taneleri oluştu, artık salkımı seçebiliyoruz. Hatta “koruk” kelimesini atıyorum ortaya, tanıdık gelen olacaktır, eminim. Koruk oluşuyor. Tatmaya kalksak acımtırak, ekşi mi ekşi, mayhoş bir tat! Şeker çıkmamış çünkü henüz sahneye, üzüme çok yüksek bir asidite hakim.
Sonra yaz geliyor, sonbahara pek az kala başlıyor sihirli dönem: véraison. Kelime Fransızca, bağcılıkta bir dönemin adı. Üzüm tanelerinin renk değiştirdiği ve benek benek olduğu dönem. Bir salkıma baktığında benek benek bir desen görüyorsun sanki. Bu sebeple de véraison Türkçe’ye ben düşme ve beneklenme olarak çevrilmiş. Aşağıdaki illüstrasyondaki gibi benekler hayal edebilirsin.
Hikâyemiz renk değişimi ile sınırlı değil. Dışarıda renkli bir cümbüş, içeride ekşiler, tatlılar. Peki bu dönüşüm esnasında üzümün içinde neler oluyor? Hangi fırtınalar kopuyor?
Yazın uzayan günleri ve gelen güneş ışığı ile bir enerji çıkıyor ortaya. Bu enerji ile üzümün içerisindeki asit parçalanırken şeker çıkıyor sahneye. Üzümlerin o ekşi-acı-mayhoş hali yerini daha karmaşık tat bileşenlerine ve şekere bırakıyor. Kimyasal reaksiyonlar büyüsünü yapıyor ve olgunlaşma başlıyor. Üzüm kendi tadını, kokusunu, rengini buluyor. Kendine dönüyor, dönüşüyor. Öküzgözü'nü Öküzgözü yapan o rengi, Tokat’ın medarı iftiharı Narince’nin o beyaz çiçeksi notları, Shiraz’ın o baharatları işte tam olarak da bu dönemde yerini almaya başlıyor!
Biraz da gerçek görseller paylaşacağım. Geçen sene véraison döneminden, Selçuk Uzanır’ın gözünden.
Biraz romantizm
Gelelim bende uyandırdığı hisse. Véraison’a asmanın yıllık hayat döngüsünün en büyüleyici zamanı dememin sebebi bu değişim ve dönüşüm. Diğer taraftan Türkçeye çevirisi de o kadar anlamlı ki. Ben düşme ve beneklenme olarak çevrilmiş. Evet, benekleniyor, benler düşüyor üzerine. Ve aslında o üzümler "ben" oluyor. Kişinin kendini bulması, keşfetmesi gibi “ben olma” dönemi olarak anlıyorum ben. Bu yüzden asmanın yaşam döngüsünün en büyüleyici dönemi olduğunu düşünüyorum.
Véraison kelimesinin bendeki anlamı da kendi yaşam döngümde kocaman, zira kolumda dövmesini taşıyorum. Ben olduğum dönemi temsil ediyor benim için ve dönüşümün hep var olduğunu hatırlatıyor. Bu yayının adı da hem bağdaki bu büyülü dönemden, hem de kendi yolculuğundan geliyor. Dönüşüm hâlinde bir yolculuk, etrafı ile birlikte büyüyen, bir bütün olan. Aynı asma gibi. Logosu da aslında biraz zaman, biraz dönüşüm, biraz "ben" içeriyor. Logo Ester’in elinden çıkmıştı, iyi ki.
Bu dönem bana hep Turgut Uyar’ın “Bir Yazı Anlamak” şiirini anımsatır:
“umutlar sarıya bırakır kendini
gül uzar karanfil kokar
o zaman sorarım
şimdi mi
ve biz
bir yazı o zaman anlarız belki”
Bu sayının kapağı bir döngüyü anlatsın istedim. Yaşam döngüsünü, değişimi ve dönüşümü. Ben kelimeleri paylaştım, Ester de aşağıdaki çizimi ile renkleri döktü sofraya. İnişleri çıkışları olan, sürekli, bütün, dönüşen ve gelişen bir dönemi hayal ettik.
Bu sayıda bağda pek renkli zaman geçirdik, sonraki sayıda beyaz örtülü masalardayız. O zamana kadar beyaz şarabını soğutmayı, kırmızı şarabını da hafif serinletmeyi unutma! Malum, yaz mevsimindeyiz.
Şerefe🍷
Selin
