Herkese günaydın. Sesler, hafif rüzgârlar ve canlı sokaklar bize nisan gibi hissettirse de bugün 18 Eylül Cumartesi.
- Haftanın fotoğrafları: Dünyanın dört bir yanından konserler, seremoniler, ödül törenleri, protestolar; The Atlantic’in Haftanın Fotoğrafları galerisinde.
- Günün çalma listesi: İddialıyız, cumartesi günleri bir film olsaydı arkada bu liste çalardı: Country Gold.
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
Haftayı Geri Sar
• ABD, Avustralya ve Birleşik Krallık; Avustralya'nın ABD tarafından sağlanan teknolojiyi kullanarak nükleer enerjili denizaltılar geliştireceği bir güvenlik paktı açıkladı. Çin ve Fransa anlaşmaya tepki gösterirken Avrupa Birliği görüşmelerin bir parçası olamadıkları için üzgün olduklarını ifade etti. Fransa ABD'deki ve Avustralya'daki büyükelçilerini geri çağırdı.
• Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Suriye lideri Beşar Esad, askerî iş birliği ve mevcut siyasi gelişmeleri tartışmak üzere 2015'ten bu yana ilk kez Rusya'da bir araya geldi. Putin, asıl sorunun Birleşmiş Milletler yetkisi ya da Esad yönetiminin izni olmadan ülkenin bazı bölgelerinde "yabancı silahlı güçlerin varlığından" kaynaklandığına inandığını söyledi. Putin'in yorumu, Esad karşıtı güçlerin konuşlandığı bölgelerde görev yapan TSK unsurlarına ve ülkedeki ABD kuvvetlerine atıf olarak değerlendirildi.
• Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen, Birliğin Durumu (State of the Union) konuşması gerçekleştirdi. Leyen; Afganistan'dan çekilme süreci, Covid-19'la mücadele, iklim krizi, göç, Avrupa Birliği'nin (AB) değerleri gibi konularda mevcut durumu değerlendirdi ve AB için önümüzdeki bir yıllık sürecin önceliklerini dile getirdi.
• İsrail Başbakanı Naftali Bennett ve Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, İsrail-Filistin barış sürecini canlandırmanın yollarını tartışmak için bir araya geldi. Bu görüşme on yıl aradan sonra bir İsrail başbakanının Mısır'a yaptığı ilk resmî ziyaret oldu.
• Fransa, Afganistan’daki Taliban hükümetini kapsayıcı bir hükümet kurmaması nedeniyle tanımayacağını açıkladı. Ayrıca Taliban destekçisi Afgan kadınlar yaptıkları eylemle yönetimden memnun olduklarını dile getirirken yönetimin kadınlara getirdiği kurallara tepki gösteren kadınlar da #KıyafetimeDokunma #AfganistanKültürü gibi etiketleri kullanarak Taliban'ın okullardaki öğrencilere başörtüsü zorunluluğu getirmesini protesto etti.
- BM Güvenlik Konseyi, Afganistan'daki BM misyonu UNAMA'nın görev süresini 6 ay uzatma kararı aldı
- İstifa: Hollanda Dışişleri Bakanı Sigrid Kaag ve Savunma Bakanı Ank BijLeveld “Afganistan’dan tahliyelerdeki başarısızlıklar” nedeniyle istifa ettiğini duyurdu.
• Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson; Eğitim, Adalet, Yerel Yönetim ve İskân bakanlarını görevden aldı. Kültür Bakanlığı, Uluslararası Ticaret Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı'nda da kabine değişikliği yapan Johnson, Dışişleri Bakanı Dominic Raab'ın yerine Liz Truss'ı atadı.
• Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, IŞİD'in Sahra Altı Afrika'dan sorumlu lideri Adnan Ebu Velid el Sahravi'nin öldürüldüğünü açıkladı. Macron, Sahravi'nin ölümünü "büyük başarı" olarak nitelendirdi.
• Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, iş insanı Osman Kavala ve eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş'a yönelik kararında Türkiye'nin Demirtaş'la ilgili 30 Eylül'e kadar eylem planı sunmasını bekleyeceğini açıkladı. Kavala için ise ihlal prosedürü başlatılmadı.
• Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ hakkında, AK Parti milletvekillerinin suç duyurusu üzerine açılan soruşturma tamamlandı. Bir televizyon programında söylediği sözler nedeniyle Başbuğ hakkında "hakaret" suçundan 4 yıla kadar hapis istendi.

Gıda fiyatları, son dönemde Türkiye'nin ve tüm dünyanın gündeminde önemli bir yer tutuyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) verilerine göre küresel gıda fiyatları Ağustos 2021'de bir önceki yılın aynı dönemine göre %33 artış gösterdi.
Tüm ülkeler bu artışlardan etkilense de yükselişin etkileri en çok gıdanın hane halkı harcamalarının daha büyük bir bölümünü oluşturduğu gelişmekte olan pazarlarda hissediliyor. FAO'nun yıllıklandırılmış ve enflasyona göre ayarlanmış verilerine göre gıda fiyatları, neredeyse FAO’nun bu endeksi başlattığı yıl olan 1961’deki seviyelerine ulaşmış görünüyor.
- Neden artıyor? Pandeminin en çok etkilediği alanlardan biri tedarik zincirleriydi. Pandemi boyunca taşıma maliyetleri yükseldi. Geçtiğimiz haftalarda navlun fiyatları 16 bin doların üzerine çıktı. Dünya Ticaret Örgütü istatistikleri konteyner fiyatlarının bir yılda %351 artış yaşadığını söylüyor. Maskeler, aşılar, yarı iletkenler, plastik polimerler ve hatta bisikletler bile bu yıl tedarik zinciri problemlerinden etkilendi. Pandeminin yanı sıra olağanüstü iklim koşulları, kuraklık, seller ve yangınlar üretim verimliliğini düşürdü. Tüm bu durumlar küreselde yüksek enflasyonları beraberinde getirdi.
Türkiye’de nasıl önlemler alınıyor?
Cumhurbaşkanı Erdoğan geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada "Enflasyonun yol açtığı hayat pahalılığı konusundaki sıkıntıları da gayet iyi biliyoruz. En kısa sürede enflasyonu da kontrol altına alarak raflardaki, etiketlerdeki fahiş fiyat artışlarının önüne geçeceğiz." ifadelerine yer verdi.
Türkiye gıda fiyatlarını kontrol altına almanın yöntemi olarak marketler üzerindeki denetimleri artırmayı görüyor. Ticaret Bakanlığı son dönemde İstanbul başta olmak üzere büyükşehirlerde marketlerde eş zamanlı fiyat ve etiket denetimleri başlatıyor.
Oysa uzmanlar Türkiye’de enflasyon ve gıda fiyatlarındaki artışın pandeminin geçici sayılan etkilerinden çok yapısal problemlerden kaynaklandığını düşünüyor. "Etiketleri dövmenin" kalıcı bir etkisi olmayacağı ifade ediliyor.
Dünya Gazetesi yazarı Dr. Şeref Oğuz "Sorunu zaptiye tedbirlerle çözmeye çalışan bir anlayış şu anda ne yazık ki gıda fiyatlarıyla uğraşıyor. Etiketlerin sorunu fahişlik değil. Fahişi nasıl tespit edeceğiz? Serbest piyasa ekonomisinde siz fiyatları belirlemeye çalışırsanız bu yasa ekonomisine dönüşür." ifadelerini kullanıyor.
Kura bağlı bir ekonomide artışların olası olduğunu söyleyen Oğuz, yalnızca domatesin bile 11 döviz girdisiyle üretildiği örneğini veriyor. Diğer yandan arz konusunda problem olduğuna, aracıların değer üretmeden pay almak istediğine, kimsenin enflasyon yükü taşımak istemediği için yükü o tüketimi gerçekleştirmek zorunda olan tüketiciye yönlendirdiğine dikkat çekiyor.
Gelecekte ne olacak?
Farklı ülkeler, farklı yöntemlerle artışlarla mücadele etmeye çalışıyor. Romanya çiftlik depolama ve işleme yatırımları için 760 milyon avro ayırmayı planlıyor. ABD'nin düşük ve orta gelirli ABD vatandaşlarına sunduğu yardım olanaklarını artırdığı söyleniyor. Rusya, çözümü ithalat vergisi gibi yeni ticaret kurallarında arıyor. Hindistan, tahıl sübvansiyonlarını artırıyor.
Uzmanlar, gıda fiyatlarındaki artışların 2022'ye kadar süreceğini öngörüyor. Düşünce kuruluşu Chatham House, önümüzdeki on yılda karbon emisyonlarında hatırı sayılır bir düşüş olmadığı durumda temel mahsul veriminin 2050'de üçte bir oranında azalacağını, çiftçilerin %50 daha fazla üretim yapmaları gerekeceğini tahmin ediyor.
Faroe Adaları'nda tepki çeken yunus avı

Geçtiğimiz günlerde Faroe Adaları'ndaki yunus avında bin 400'den fazla memeli avlandı. Kuzey Atlantik bölgesinde, fiyorta sürüklendikten sonra öldürülen yunusların eti tüketim için yerel halka dağıtıldı.
- Arka plan: Yunus avlama uygulaması, Faroe Adaları'nda yüzyıllardır yapılıyor. Faroe hükümeti her yıl ortalama 600 balinanın uygulama kapsamında avlandığını, yunus avlama oranının ise daha düşük olduğunu söylüyor. Uygulamayı destekleyenler, doğadan yiyecek toplamanın sürdürülebilir yönüne dikkat çekerken balina avcılığının kültürel kimliklerinin bir parçası olduğunu savunuyor.
- Öte yandan: Adada gerçekleşen son av, uygulamaya destek veren grupların da tepkisine neden olduğu için eleştiriliyor. Deniz biyologu Bjarni Mikkelsen, aktarılan rakamın Faroe Adaları'nda bir günde avlanan en yüksek yunus sayısı olduğunu söylüyor. Faroe Balina Avcıları Derneği başkanı Olavur Sjurdarberg de sayıyı "aşırı" olarak nitelendirse de avın yerel yetkililer tarafından onaylandığını ve hiçbir yasanın çiğnenmediğini dile getiriyor.
Halk şaşkınlık içinde
Avlamanın ticari amaçla yapılmadığı ve avcıların resmî bir eğitim sertifikası olmadan ava katılamadığı da biliniyor. Bölge milletvekili Sjurdur Skaale, insanların yunusların avlanmasına karşı tepki gösterdiğini; ancak avlamanın "doğru şekilde yapıldığı takdirde insancıl" olduğunu düşünüyor. Gazeteci Trondur Olsen de ulusal bir kamuoyu tepkisinin varlığına işaret ediyor. Olsen, halkın şaşkınlık içinde olduğunu söylüyor. Yunus avına devam edilip edilmeme konusunda ise halk kararsız; ancak %50’den fazlası hayır diyor. Öte yandan Olsen farklı bir anket çalışmasının da yürütüldüğünü ve bu ankette katılımcıların %80’inin avların sürdürülmesine yönelik oy kullandığını da sözlerine ekliyor. Olsen, uluslararası kamuoyunun da dikkatini Faroe'ya yönelttiğini ve yerel halkın eleştiriye karşı kendilerini hazırladığını söylüyor.
Kültürel kimliğin parçası mı?
Yerel halk, balina ve yunus etini adalara ilk yerleştikleri zamandan kalma bir gelenek olarak görüyor. Faroe avı, Netflix'te yer alan Seaspiracy belgeselinde de gözler önüne serilmişti. Balina avcılığına karşı mücadele veren Sea Shepherd isimli şirketin CEO'su Alex Cornelissen de saldırının “dehşet verici” olduğunu ifade ediyor. Cornelissen “Pandemiden bir şey öğrendiysek, o da doğayı yok etmek yerine onunla uyum içinde yaşamamız gerektiğidir.” ifadelerini kullanıyor.
VOV Hesap’la biriktirirken de harcarken de kazan

Güvenli yatırım araçları arasında vadeli hesaplar öne çıkıyor fakat acil nakit ihtiyaçlarında vadeli hesaplarda kullanım yapmak pek de kolay olmuyor. Alternatif Bank, vadesiz özellikleri taşıyan vadeli hesabı VOV Hesap’la bu probleme çözüm sunuyor.
Nedir? Günlük vadeli mevduat özelliklerine sahip bir tasarruf hesabı olan VOV Hesap; hoş geldin faiziyle yüksek kazanç elde ederken, anında nakit iadesiyle, hem harcarken hem de biriktirirken kazanmanızı sağlayan bir Alternatif Bank vadeli mevduat ürünü.
Avantajları neler?
- VOV Hesap’ın bağlı olduğu banka kartıyla yapılan tüm harcamalarınızda, harcama tutarının %10’u kadar (en fazla 500 TL) nakit iade kazanabilirsiniz.
- VOV Hesap’la; hesabınızın vadesini bozmadan, dilediğiniz zaman nakit ihtiyacınızı karşılayabilir veya hesabınıza para yatırabilirsiniz.
- VOV Hesap açılışında dikkat çeken avantajlı hoş geldin faiz oranından yararlanabilirsiniz. Üstelik, yararlandığınız ilk 90 gün boyunca, İnternet ve Mobil Bankacılıktan yapacağınız Havale ve EFT işlemlerinde ücret ödemezsiniz.
Nasıl? VOV Hesap başvurunuzu, görüntülü görüşmeyle kolayca müşteri olma imkânı sunan Alternatif Bank’ın tüm dijital kanallarından yapabilir ve hesap hareketlerinizi Alternatif Bank İnternet Şubesi’nden rahatlıkla takip edebilirsiniz.
Hem biriktirirken hem de harcarken kazandıran VOV Hesap ayrıcalıklarıyla tanışmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
• The Best Chef Awards 2021'de İspanya doğumlu şef Dabiz Muñoz, dünyanın en iyi şefi seçildi. Madrid'de yer alan üç Michelin yıldızlı restoran DiverXo'nun sahibi Muñoz, Amsterdam'daki canlı bir etkinlikte ödülünü aldı. Muñoz, bu tür ödüllerin "restoranların yanı sıra ülke halkına da yardım ettiğini" söyledi.
• DoorDash, New York şehrinin üçüncü tarafların restoranlara tüketici bilgileri sağlamasını gerektiren ve yakın zamanda kabul edilen yasasına karşı dava açtı. Şirket, yasayı "tüketicilerin mahremiyetine şok edici ve istilacı bir müdahale" ve "anayasaya aykırı" olarak tanımladı.
- Yasa ne içeriyor? New York Belediye Meclisi'nin onayladığı düzenleme, restoranın talep etmesi durumunda teslimat hizmetlerinin aylık müşteri bilgilerini paylaşmasını zorunlu kılıyor. Buna isimler, telefon numaraları, e-posta adresleri, teslimat adresleri ve sipariş edilen ürünler de dâhil.
- Bir adım geriden: DoorDash, Grubhub, Postmates ve Uber Eats; New York'ta teslimat ücretlerindeki kalıcı komisyon sınırı nedeniyle de yönetime dava açmıştı.
• PepsiCo CEO’su Ramon Laguarta, şirketin 2022′nin başlarında Beyond Meat ortak girişimiyle üretilen yeni bitki bazlı atıştırmalıkları ve içecekleri piyasaya sürmeye hazırlandığını açıkladı.
- Öte yandan: Pepsi, odak noktası sürdürülebilirlik olan şirket operasyonlarını değiştirmeyi amaçlayan "Pep+" isimli yeni girişimini duyurdu. Girişimin hedeflerinde plastik kullanımını azaltmak, ürünlerinde sodyum ve ilave şekerleri azaltma planlarını hızlandırmak ve yenileyici tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak yer alıyor.
• Jason Sudeikis’in kariyerine yeni bir soluk getiren Ted Lasso, Televizyon Eleştirmenleri Birliği Ödülleri’nde üç dalda ödüle layık görüldü. En İyi Komedi, Yılın Programı, En İyi Yeni Program kategorilerinde ödül kazanan diziye Netflix yapımı The Crown ve The Babysitters Club da eşlik etti. HBO'nun eleştirmenlerden olumlu notlar alan draması I May Destroy You da gecede ödül alan isimler arasında dikkat çekti.
• Netflix'in İtalya'daki orijinal yapımlarına Edoardo De Angelis'in yönettiği ve Valeria Golino'nun oyuncu kadrosunda yer aldığı The Lying Life of Adults'la devam edeceği açıklandı. Dizinin çekimlerinin ekim ayında Napoli'de başlayacağı belirtildi. Netflix, yapım takviminde olan diğer filmleri de paylaştı. Buradan göz atabilirsiniz.
• Lionsgate Play, Güneydoğu Asya bölgesinde Malezya pazarına da hizmete açıldığını duyurdu. Lionsgate’in seçkisinde The Hunger Games, The Twilight Saga, Now You See Me gibi gişe filmlerinin yer alacağı açıklandı. Şirket, 2019’da da Hindistan seyircisine hizmet sağlamaya başlamıştı. Sri Lanka, Bangladeş, Filipinler de şirketin aktif olduğu diğer ülkeler listesinde.
• Haftanın Fragmanları
- Oyuncu kadrosunda Cate Blanchett, Bradley Cooper ve Rooney Mara gibi isimleri buluşturan Guillermo del Toro imzalı Nightmare Alley'den,
- 24 Kasım'da Disney+'da seyirci karşısına çıkacak Marvel evreninin yeni dizisi Hawkeye'dan
- Başrollerini Tony ödüllü Ben Platt ve Oscar ödüllü Julianne Moore'un paylaştığı, Stephen Chbosky'nin yönetmen koltuğunda oturduğu Dear Evan Hansen'dan fragmanlar yayımlandı.
Taner Turna
S+T+ARTS 2021
Sónar, yapay zekâ ve müziği buluşturan S+T+ARTS isimli yeni bir festival düzenleyeceğini duyurdu. Festival, 27-30 Ekim 2021 tarihleri arasında Katalonya Politeknik Üniversitesi ve betevé iş birliğinde gerçekleşecek.
- Neler var? Yapay zekâdan faydalanılarak üretilmiş 21 performansın yer alacağı S+T+ARTS, performansların yanı sıra teknoloji ve insan etkileşimlerini tartışan uzmanlara, bilim insanlarına ve profesyonellere farklı etkinliklere ev sahipliği yapacak.
• James Blake, 8 Ekim’de yayımlayacağını duyurduğu beşinci albümü Friends That Break Your Heart’tan yeni bir şarkı servis etti. Albümden paylaşılan üçüncü tekli Famous Last Words, burada.
- Metronomy - Posse EP Volume 1
- Sarah Davachi - Antiphonals
- Low - Hey What
- King Krule - You Heat Me Up, You Cool Me Down
- Saint Etienne - I’ve Been Trying to Tell You

1. Kültür
• Gabriela Keller, The Economist çatısı altındaki 1843 Magazine'de yayımlanan Germany is not as stable as we think. Just ask its preppers başlıklı yazısında "bildiğimiz dünyanın sonuna" hazırlanan prepper kültürüne istikrarıyla öne çıkan Merkel döneminin sonuna yaklaşan Almanya üzerinden ışık tutuyor ve ülkenin güncel politik durumunun kültürel yansımalarını inceliyor.
2. Ekonomi
• Birleşik Krallık Lordlar Kamarası üyesi Robert Skidelsky, Project Syndicate'ta yayımlanan Where Has All the Money Gone? başlıklı yazısında 2008 krizinden bu yana birçok ülkenin merkez bankaları tarafından uygulanan parasal genişleme (quantitative easing) politikalarının nasıl finansal istikrarsızlığa sebep olabileceğini açıklıyor.
3. İş dünyası
• Brendan Murray, Bloomberg Businessweek'te yayımlanan ‘Just Get Me a Box’: Inside the Brutal Realities of Supply Chain Hell başlıklı yazısında pandemi döneminde iş dünyasını en olumsuz etkileyen unsurlardan biri olan ve uzun süre devam etmesi beklenen tedarik zinciri aksaklıklarını mercek altına alıyor.
• Dönüşen KOBİ Girişimcilik Kampı: Standard Chartered Foundation tarafından finanse edilen, Youth Business International ve Habitat Derneği ortaklığında uygulanan “Dönüşen KOBİ Programı” kapsamında 1 Ekim - 1 Kasım arasında Dönüşen KOBİ Girişimcilik Kampı'nı düzenlenecek. Covid-19 sebebiyle zorluk yaşayan KOBİ'lerin ve girişimcilerin teknoloji ve finans alanındaki dayanıklılıklarını artırmayı amaçlayan kamp kapsamında 15 eğitim, 180 saat mentorlük ve 3 etkinlik gerçekleşecek. 24 Eylül'de sona erecek başvurular için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.






