21 Kasım Cumartesi sabahından herkese merhaba.
Genel sağlık sigortası borçlarına ilişkin düzenleme, Meclis’te bir aşamayı daha geride bıraktı. Komisyonda kabul edilen teklif, 1 Ocak 2017 öncesine ait ödenmemiş primlerle bunlara bağlı gecikme cezaları ve zamlarının tahsilinden vazgeçilmesini öngörüyor. Yaklaşık 5,63 milyar liralık borcu kapsayan düzenlemenin uygulanabilmesi için Genel Kurul’da kabul edilerek yasalaşması gerekiyor.
ABD’de ise Claude’un geliştiricisi Anthropic’in borsadaki ikinci günü sert bir düşüşle başladı. Perşembe gününü halka arz fiyatının yaklaşık %17 üzerinde kapatan hisseler, Cuma seansının ilk saatlerinde önceki kapanışa göre %11 civarında geriledi. Yapay zeka yatırımlarının maliyetine ve şirketlerin değerlemelerine ilişkin kaygılar sürerken satış baskısı, Asya ve Avrupa’daki teknoloji hisselerinde de hissedildi.
Ümit Alan, Haftanın Okuması kanalında Claude'a kötü davranmanın yasaklanması üzerine bunun neden ve nasıl olduğu sorusunu sordu.
Bugün ayrıca bültende:
🇺🇸 Senato’dan İran kararına ret
🌳 COP'ta gecikme
🧮 Riemann hipotezine ispat iddiası
🚀 Google’ın yörüngede veri merkezi planı
💉 Üç ülkede kızamık statüsü kaybı
🍽️ Tayland’ın yeni Michelin yıldızları
🎶 Nayah’ın beş yıl sonra dönüşü
Günün çalma listesi | Reggae Classics
İyi hafta sonları.
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
10 maddede bu hafta
Bir çırpıda geçen haftanın öne çıkan gelişmeleri.

Fon soruşturmasında Kavcıoğlu’na yurt dışı yasağı: Eski Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı Şahap Kavcıoğlu hakkında yurt dışına çıkış yasağı getirildi. Soruşturmada yedi kişinin daha tutuklanmasıyla tutuklu sayısı 130’a yükseldi. Ankara’da Sermaye Piyasası Kurulu önünde toplanan yaklaşık 250 yatırımcı ise anaparalarının iadesini ve sorumluların istifasını istedi.
Sözcü TV ve internet sitesine kayyum: Sözcü TV ve sozcu.com.tr’nin bağlı olduğu şirkete Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu kayyum olarak atandı; dört kişi gözaltına alındı. Savcılık, Burak Akbay hakkındaki terör örgütü yöneticiliği ve propaganda suçlamalarını gerekçe gösterdi. Akbay’ın avukatı Ersan Barkın ise işlemlerin, daha önce suç oluşmadığına ilişkin karar verilen dosyaya dayandığını söyledi.
Kurultay davasında hapis ve siyasi yasak kararı: CHP’nin 38. Olağan Kurultayı’na ilişkin davada Ekrem İmamoğlu ve Özgür Çelik’in de aralarında bulunduğu dokuz kişiye, oylamaya hile karıştırma suçundan ikişer yıl birer ay hapis ve siyasi yasak kararı verildi. Cemil Tugay, Hüseyin Yaşar ve Özgen Nama ise beraat etti.
Yeni Parti’nin ilk kurultayında Özgür Özel yeniden seçildi: Ankara’da düzenlenen ilk olağan kurultayda tek aday olan Özgür Özel, geçerli 1.154 oyun tamamını alarak yeniden genel başkan seçildi. Kurultayda Özel’in blok listesi kabul edilirken 160 kişilik Parti Meclisi ve 15 kişilik Yüksek Disiplin Kurulu belirlendi.
AİHM’den Can Atalay için tahliye çağrısı: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, tutuklu Türkiye İşçi Partisi Hatay Milletvekili Can Atalay’ın haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, Atalay’ın derhal serbest bırakılması ve milletvekilliği görevini yerine getirebilmesi için gerekli adımların atılmasını istedi; Türkiye’nin 32.500 avro manevi tazminat ödemesine karar verdi.
COP31 taslağından fosil yakıtlardan geçiş çağrısı çıkarıldı: Antalya’daki zirvenin ikinci karar taslağında, fosil yakıtlardan geçiş çağrısı ile iklim uyumu için en az 120 milyar dolarlık finansman önerisi yer almadı. Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar %35’e çıkarma hedefi korundu. Panama, daha güçlü taahhütler olmadan uzlaşıya katılmayacağını bildirdi.
Trump, Şi ve Putin’den ortak bildiri: ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Shenzhen’deki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi kapsamında bir araya geldi. Liderlerin yayımladığı “Barışa Yönelik Bildiri”de nükleer risklerin azaltılması, Birleşmiş Milletler reformu ve enerji krizine karşı rafine petrol ürünlerinin üretim ve tedarikinin artırılması başlıkları yer aldı.
Myanmar hakkında soykırım kararı: Uluslararası Adalet Divanı, Gambiya’nın açtığı davada Myanmar’ın Rohingyalara karşı soykırım işlediğine hükmetti. Bir devletin soykırım işlediğini ilk kez tespit eden mahkeme, mağdurların güvenli dönüşünün sağlanması, kayıpların akıbetinin açıklanması ve zararların giderilmesi yönünde karar verdi.
Dijital kesintiler NSA ve Apple’a uzandı: Microsoft, havacılık ve bankacılık hizmetlerindeki aksamalara, ABD Ulusal Güvenlik Ajansı’nın (NSA) iç iletişim ağı ve Apple hizmetlerindeki kesintiler eklendi. NSA, planlı bakım sırasında yaşanan sorunun kritik görevlerini etkilemediğini; Apple ise kesintinin bir iç güncellemeden kaynaklandığını açıkladı. ABD yönetimi, olayların bağlantılı bir siber saldırının parçası olduğuna dair bulgu bulunmadığını bildirdi.
Anthropic’ten rekor halka arz: Claude’un geliştiricisi Anthropic, 81,3 milyar dolarla tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirdi. Nasdaq’ta ANT koduyla işlem görmeye başlayan hisseler, 83 dolarlık halka arz fiyatının %17 üzerinde, 97,17 dolardan kapandı. Şirketin piyasa değeri gün içinde iki trilyon doları aştı.
2017 öncesi GSS borçlarına ilişkin teklif komisyondan geçti: TBMM Sanayi Komisyonu, yaklaşık 2,2 milyon kişinin 5,6 milyar lirayı aşan genel sağlık sigortası (GSS) prim borcunun tahsilinden vazgeçilmesini öngören kanun teklifini kabul etti.
Ayrıntılar: Düzenlemeyle 1 Ocak 2017'den önceye ait ödenmemiş GSS primleri ile bunlara bağlı gecikme cezaları ve zamlarının tamamının tahsilinden vazgeçilmesi öngörülüyor. Teklif, yaklaşık 2,2 milyon kişinin toplam 5,63 milyar liralık borcunu kapsıyor.
Ayrıca: Teklif henüz yasalaşmadı; yürürlüğe girebilmesi için TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmesi ve Resmî Gazete'de yayımlanması gerekiyor.
ABD Senatosu’ndan İran karar önerisine ret: ABD Senatosu, Kongre açıkça yetki vermedikçe ABD güçlerinin İran’la çatışmalardan çekilmesini öngören ortak karar önerisini 51 ret, 48 kabul oyuyla reddetti.
Ayrıntılar: Temsilciler Meclisi’nin Eylül ayında kabul ettiği karar önerisine üç Cumhuriyetçi senatör destek verirken bir Demokrat senatör karşı oy kullandı. Oylama, Demokratların 3 Kasım ara seçimlerinde Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu kazanmasının ardından gerçekleşti.
Ayrıca: Reuters/Ipsos’un 13-16 Kasım’da yaptığı ankette katılımcıların %31’i ABD’nin İran’a yönelik askerî saldırılarını onayladı, %64’ü onaylamadı. Demokratların Ocak ayında Kongre'de çoğunluğu devralmasının ardından savaşın sonlandırılması için Trump yönetimine yönelik baskıyı artırması bekleniyor.
Sözcü soruşturmasında dört kişiye adli kontrol: Sözcü TV’nin sahibi Burak Akbay hakkındaki soruşturmada gözaltına alınan dört kişi adli kontrolle serbest bırakıldı; Sözcü gazetesi Mali İşler Müdürü Yonca Yücekaleli’ne ev hapsi, diğer üç kişiye yurt dışına çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü getirildi
Malezya'dan 10 bin mülteci için Türkiye açıklaması: Malezya Başbakan Yardımcısı Ahmad Zahid Hamidi, Malezya kabinesinin 10 bin Arakanlı mültecinin mesleki eğitim programı kapsamında Türkiye’ye yerleştirilmesi önerisini onayladığını söyledi; Hamidi’nin Türkiye’nin de öneriyi kabul ettiği yönündeki açıklaması Ankara tarafından doğrulanmadı.
Ayrıntılar: Hamidi, mültecilerin seçimi, eğitimi ve yerleştirilmesi için Türk makamları ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) ile çalışılacağını söyledi; bu açıklamayı yaptığı paylaşımı daha sonra gerekçe belirtmeden kaldırdı.
Ayrıca: Açıklama, Uluslararası Adalet Divanı’nın Myanmar’ın Arakan eyaletinin kuzeyinde Arakanlılara yönelik soykırım işlediğine hükmetmesinden bir gün sonra geldi. BMMYK’ya göre Ağustos 2026’da Malezya’da kayıtlı yaklaşık 225 bin 740 mülteci ve sığınmacının %90’ı Myanmar kökenliydi.
Belediye meclisinde başkan seçimine yeni usul: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan ve belediye başkanlığı veya başkanvekilliğinin boşalması durumunda belediye meclisinde yapılacak seçimlerin usulünü değiştiren yönetmelik, Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Ayrıntılar: Yeni düzenlemeye göre seçimler, adayların isimlerinin alfabetik sırayla yer aldığı birleşik oy pusulaları kullanılarak gizli oyla yapılacak. Meclis üyeleri, tercih ettikleri adayın ad ve soyadının bulunduğu alana mühür basacak. Aday olan üyeler oy kullanabilecek ancak başkanlık divanında görev alamayacak.
Suudi Arabistan ile Husiler arasında saldırılar yoğunlaştı: Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, Yemen’in başkenti Sana ve Hudeyde Limanı’ndaki Husi hedeflerine saldırı düzenlediğini, Suudi hava savunmasının Cuma günü beş insansız hava aracı ve üç balistik füzeyi önlediğini bildirdi.
Ayrıntılar: Koalisyon, saldırılarda Husilerin silah kaçakçılığı ve balistik füze sevkiyatında kullandığı tesislerin hedef alındığını açıkladı. Son saldırılar, Riyad’daki Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’nun gökdeleninin bir Husi saldırısında hasar görmesinden bir gün sonra geldi.
Ukrayna için 11 ülkeden ortak askerî tatbikat: Fransa ve Birleşik Krallık öncülüğündeki 11 ülke, çatışmalar sona erdiğinde Ukrayna hükümetinin talebi üzerine görevlendirilebilecek çok uluslu bir güç için ortak tatbikat düzenliyor.
Ayrıntılar: 9-22 Kasım tarihlerindeki tatbikata Polonya, Fransa ve Türkiye’deki çalışmalar dahil 11 ülkeden yaklaşık 2.800 asker katılıyor. Ukrayna sınırına yakın Nowa Dęba bölgesinde gerçekleştirilen tatbikatta insansız hava araçlarına karşı savunma, lojistik ve ortak komuta faaliyetleri denenirken Türkiye de İstanbul'dan yürütülen simülasyon çalışmalarına katılıyor.
Öte yandan: ABD'nin Ukrayna'ya NATO'nun kolektif savunma ilkesine benzer güvenlik garantileri verebileceğine yönelik açıklamalarına Rusya'dan itiraz geldi. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, Ukrayna'ya NATO üyeliğine benzer herhangi bir statü tanınmasının kabul edilemez olduğunu belirtti.
Tüketici güveni Kasım'da yükseldi: Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre tüketici güven endeksi, Kasım ayında bir önceki aya göre %2,4 artarak 84,8'den 86,8'e yükseldi.
Ayrıntılar: TÜİK ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) işbirliğiyle yürütülen ankette endeksin bütün alt kalemlerinde artış kaydedildi. En yüksek yükseliş, %3,4 ile hanelerin gelecek 12 aya ilişkin maddi durum beklentisinde görüldü.
Öte yandan: Endeksin 100 puanın altında kalması, tüketici beklentilerinde kötümser görünümün sürdüğüne işaret ediyor.
Çalışırken ölen çocuk sayısı en az 646 oldu: Yeni Parti Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla yayımladığı raporda, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre 2017’den Temmuz 2026’nın sonuna kadar en az 646 çocuğun çalışırken hayatını kaybettiğini aktardı.
Ayrıntılar: DİSK Araştırma Merkezi verilerine de yer verilen raporda, Türkiye'de her üç çocuktan birinin yoksulluk içinde yaşadığı, her 100 çocuktan en az 15'inin çalıştığı belirtildi. Çocuk işçi ölümlerinin 2023'te 54, 2024'te 71, 2025'te 94 olarak kaydedildiği, 2026'nın ilk yedi ayında ise 42 çocuğun hayatını kaybettiği aktarıldı.
Ayrıca: Eğitim Sen, Millî Eğitim Bakanlığı verilerine göre Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında çalışan 37 çocuğun hayatını kaybettiğini belirterek uygulamanın sonlandırılması çağrısında bulundu.

COP31’de müzakereler uzadı: Antalya’da 20 Kasım’da sona ermesi planlanan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), ülkelerin fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim finansmanı başlıklarında uzlaşamaması üzerine 21 Kasım’a sarktı.
Ayrıntılar: 19 Kasım’da yayımlanan ikinci karar taslağından fosil yakıtlara ilişkin ifadelerin ve iklim değişikliğine uyum için 120 milyar dolarlık finansman hedefinin çıkarılması tepki çekti. Fransa ve Panama’nın da aralarında bulunduğu ülkeler, nihai metinde fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik açık bir taahhüt istedi.
Açıklama: COP31 Başkanı Murat Kurum, “Bitiş çizgisine yakınız ama daha oraya ulaşamadık” derken, Müzakereler Başkanı Chris Bowen, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın metne nasıl yansıtılacağını ülkelerle görüşmeye devam edeceklerini belirtti.
Bir adım sonrası: Başkanlığın 21 Kasım’da üçüncü karar taslağını sunması bekleniyor; nihai uzlaşmanın ne zaman sağlanacağı henüz belli değil.
Editörün önerisi: İçinden fosil geçmeyen taslak: COP31'de nihai karara doğru görüşmeler kilitlenebilir mi? | Deniz Kaynak, Angst
Riemann hipotezine yapay zekayla ispat iddiası: ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic’te çalışan matematikçi Levent Alpöge, Claude’un yardımıyla asal sayıların dağılımına ilişkin 167 yıllık Riemann hipotezini ispatladığını öne sürdü; önerilen ispat henüz bağımsız olarak doğrulanmadı.
Bilgi notu: Alman matematikçi Bernhard Riemann’ın 1859’da ortaya attığı hipotez, asal sayıların beklenen dağılımdan ne kadar sapabileceğiyle ilgili; Clay Matematik Enstitüsü problemi hâlâ çözülmemiş olarak sınıflandırıyor.
Bir adım geriden: OpenAI da 6 Ekim’de yapay zekayla elde edilen yüzlerce matematiksel sonuç yayımlamış; sonuçların farklı doğrulama aşamalarında bulunduğunu ve henüz bilgisayarla doğrulanabilir biçime dönüştürülmemiş olanların hata içerebileceğini belirtmişti.
Anthropic hisselerinde sert düşüş: ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic’in hisseleri, borsadaki ikinci işlem günü olan 20 Kasım’da seansın ilk saatlerinde önceki kapanışa göre yaklaşık %11 gerileyerek halka arz fiyatının üzerindeki kazancının büyük bölümünü kaybetti.
Ayrıntılar: Şirket, ek satış hakkının kullanılmasıyla halka arzın brüt büyüklüğünün 93,5 milyar dolara ulaştığını; buna eşlik eden 26 milyar dolarlık tahsisli hisse satışıyla toplam işlem büyüklüğünün 119,5 milyar dolara yükseldiğini açıkladı.
Geniş açı: Yapay zeka yatırımlarına ilişkin kaygıların sürdüğü piyasalarda, ABD seansının ilk saatlerinde S&P 500 %0,8, Nasdaq Bileşik Endeksi %2’nin üzerinde gerilerken Asya ve Avrupa’daki teknoloji hisseleri de satış baskısı altında kaldı.
Editörün önerisi: Anthropic tarihin en büyük halka arzına imza attı: Yatırımcının AI iştahıyla ilgili ne anlatıyor? | Doğa Yurduneri, Quando
Google-Blue Origin anlaşması: Google, uzayda yapay zeka odaklı bir veri merkezi kurmayı planladığı Project Suncatcher kapsamında, veri işleme donanımı taşıyan uydularını uzaya fırlatmak üzere Amazon kurucusu Jeff Bezos’un uzay taşımacılığı şirketi Blue Origin ile anlaşma imzaladı.
Ayrıntılar: İlk fırlatma, 2029’un ilk çeyreğinde Blue Origin’in yeniden kullanılabilir New Glenn roketiyle yapılacak. Her biri yaklaşık bir veri merkezi sunucu rafı kadar işlem kapasitesine sahip olacak uydular, güneş enerjisinden yararlanarak çalışmalarını mümkün kılacak bir yörüngeye yerleştirilecek.
Editörün önerisi: Yörüngeye veri merkezi inşa etme yarışı: Anlatıldığı kadar iyi bir fikir mi? | Quando, Doğa Yurduneri
TikTok’tan deepfake tespit aracı: Çin merkezli teknoloji şirketi ByteDance’in sahibi olduğu sosyal medya platformu TikTok, siyasetçilerin ve içerik üreticilerinin görüntülerini izinsiz kullanan yapay zeka içeriklerini bulup bildirmelerine yardımcı olan ‘benzerlik tespiti’ aracını küresel ölçekte kademeli olarak kullanıma açtığını duyurdu.
Ayrıntılar: İsteğe bağlı araca kimlik doğrulamasıyla kaydolan kullanıcılar, olası eşleşmeleri inceleyip şikayet edebiliyor; içeriklerin kaldırılmasına platformun güvenlik ekipleri, kurallara uygunluk değerlendirmesinin ardından karar veriyor.
Geniş açı: TikTok, aracı Fransa ve İtalya’nın da aralarında bulunduğu Avrupa ülkelerinde 2027’de yapılacak seçimler öncesinde dezenformasyonla mücadele önlemleri arasında gösteriyor.
Bir adım geriden: YouTube da benzer aracını Mart’ta devlet yetkilileri, gazeteciler ve siyasi adaylardan oluşan bir pilot gruba açmış; Mayıs’ta kapsamını gerekli koşulları karşılayan 18 yaş üzerindeki tüm içerik üreticilerine genişletmeye başlamıştı.
GTA 6’nın satış geliri 2,36 milyar dolara ulaştı: Sensor Tower tarafından derlenen veriler, 19 Kasım’da erişime açılan Grand Theft Auto VI (GTA 6) oyununun 24,5 milyonu aşkın kopya satarak yaklaşık 2,36 milyar dolar gelir elde ettiğini ortaya koydu.
Ayrıntılar: Oyunun geliştiricisi Rockstar Games ve çatı şirketi Take-Two Interactive, satış adedi ve gelirine ilişkin resmî rakamları henüz açıklamadı. Yalnızca oyuna yönelik talebin “eşi benzeri görülmemiş” seviyede olduğu vurgulandı. 2,36 milyar dolarlık gelir tahmini doğruysa şirket, yıllara yayılan geliştirme maliyetini yalnızca bir gün içinde çıkarmış oldu.
Volkswagen iki yıl zam yapmamayı planlıyor: Volkswagen, Almanya’da yaklaşık 120 bin çalışanını kapsayan toplu sözleşme görüşmeleri öncesinde ücretlerin iki yıl boyunca artırılmamasını ve çalışma saatlerinin esnetilmesini talep etti.
Ayrıntılar: Şirket, nakit veya ek izin olarak verilen bir ikramiyenin kaldırılmasını ve haftalık 35 saatlik çalışma düzeninin yeniden müzakere edilerek ek ücret ödenmeden daha uzun çalışma koşulları sağlanmasını istiyor. İşçi sendikası, taleplere karşı çıkarken çalışanlar, Ocak ayından itibaren greve gitme planını değerlendiriyor.
Ekim ayında kapanan şirket sayısı %17 arttı: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verilerine göre Ekim ayında kapanan şirket sayısı, bir önceki aya göre %17 artarak 2589’a yükselirken kurulan şirket sayısı %4,7 azalarak 9056’ya geriledi.
Ayrıntılar: Yıllık bazda kurulan şirket sayısı %13,8, kapanan şirket sayısı ise %3,7 azaldı. Ayrıca yılın ilk 10 ayında şirket kuruluşları, bir önceki yılın aynı dönemine göre %3,2 artarken kapanışlar %1,8 geriledi.
OpenAI, Dots’u Plus abonelerine de sunmayı planlıyor: OpenAI, belirli görevleri kullanıcı adına otonom bir biçimde tamamlayabilen kişisel yapay zeka ajanı Dots’u aylık 20 dolarlık ChatGPT Plus planındaki sınırlı sayıda kullanıcıya da açtı.
Ayrıntılar: Arka planda görevler üzerinde çalışabilen Dots, uygulamalara bağlanabiliyor ve bilgisayarda işlem yapabiliyor. Daha önce yalnızca ChatGPT Pro aboneleri ve kurumsal abonelere sunulan ajanın, ne zaman tüm ChatGPT Plus abonelerine açılacağı henüz bilinmiyor.
Temiz enerji dönüşümünde sıradaki soru: Finansman nasıl paylaşılacak?
Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Y. Koç, COP31 kapsamında düzenlenen “Bloomberg Green at COP31” etkinliğinde temiz enerji dönüşümünün finansmanını değerlendirdi. Koç’a göre dönüşüm için kaynak harekete geçti, bundan sonra belirleyici olan bu kaynağın nasıl dağıtılacağı.
Finansmandaki dengesizlik
Koç, temiz enerji ile ekonomik önceliklerin ilk kez bu kadar örtüştüğünü, ancak piyasa güçlerinin iklim hedeflerinin tamamını karşılayamayacağını söylüyor. Rakamlar da bu dengesizliği gösteriyor. Çin dışındaki gelişmekte olan ülkeler dünya nüfusunun üçte ikisini oluştursa da temiz enerji yatırımlarının yalnızca yüzde 15'ini alıyor. Afrika’da bu oran yüzde 2'de kalıyor.
Kalkınma bankalarının sağladığı her 1 dolar, gelişmiş ülkelerde 2 dolarlık ek finansmanı harekete geçirirken gelişmekte olan ülkelerde 40 sentte kalıyor. Koç bu nedenle gelişmiş ülkelerin, tarihsel emisyonları göz önüne alındığında dönüşümün finansmanında daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurguluyor.
Ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
Televizyon tokatlamaktan AI zorbalamaya: Claude’a kötü davranmak neden yasaklandı?

Tüplü televizyon devrine yetişenler bilir. Bazen tüplü televizyonlarda görüntü titremeye yahut kaymaya başlardı. Böyle durumlarda televizyonun yan kısmına, görüntü düzelene dek tokat atılırdı. Aynı şekilde jetonla çalışan ankesörlü telefonlar bazen jetonu yutar ama görüşmeye izin vermezdi. Jetonu iade çekmecesine indirip yeniden kullanmak için de ankesörü yandan yumruklamak olağandı. Telefon kulübesinin içinde öfkeyle makineyi yumruklayan birini görünce hiç garipsemezdik yani. Velhasıl makinelerle dövüşe dövüşe vardık bugüne ama daha göreceğimiz varmış.
Yapay zeka şirketi Anthropic’in, sosyal medyada ve basında sansasyonel ve yer yer esprili tespitlere neden olan yeni kuralını duyunca, benim de gözümde bu görüntüler canlandı ve espri iştahım kabardı. “Tüplü televizyonların ne günahı vardı da onları üreten şirketler kötü muamele yasağı koymamıştı?” diye söylendim gayriihtiyari. “Bizim televizyon iki tokat yemeden kendine gelmez” gibi baba esprileri yapan çocukluğumun babalarının yaşına ulaşmıştım nihayetinde.
Belki de duymuşsunuzdur. Claude’un 12 Kasım’da yürürlüğe giren kullanıcı sözleşmesinde şöyle bir cümle var: “Kullanıcılar şirketin modellerine karşı ‘sürekli ve gereksiz yere kötü muamele ya da zalimlik’ yapamaz”. Yani sohbet robotu Claude’u zorbalamak artık sözleşmeye aykırı. İlk okuyuşta insanı gülümsetse de bu cümlenin arkasında yapay zeka refahı (model welfare) adında felsefi bir araştırma alanı ve bu yaklaşıma yöneltilen ciddi itirazlar da var. Bu yazıda ikisine de yakından bakmak istiyorum.
ABD, Meksika ve Bolivya kızamıksız ülke statülerini kaybetti: Pan Amerikan Sağlık Örgütü (PAHO), ABD, Meksika ve Bolivya’nın kızamık virüsünün ülke içinde en az 12 ay kesintisiz yayılması nedeniyle “kızamıktan arınmış ülke” statülerini kaybettiğini açıkladı.
Ayrıntılar: Amerika kıtasında yılbaşından 13 Kasım’a kadar 58.213 doğrulanmış vaka ve 82 ölüm bildirildi. PAHO, aşılama açıklarının ve sağlık hizmetlerine erişimdeki engellerin salgınları büyüttüğünü belirtti. Örgüt, salgınların durdurulması için tüm topluluklarda iki doz kızamık aşısıyla en az %95 aşılama oranına ulaşılması, hastalık takibinin güçlendirilmesi ve salgınlara hızla müdahale edilmesi çağrısında bulundu.
Zayıflama ilaçları market harcamalarını azaltıyor: Worldpanel by Numerator’ın verileri, Wegovy gibi GLP-1 ilaçlarının yaygınlaşmasının İngiltere’de yıllık market harcamalarını 1,3 milyar dolardan fazla düşürdüğünü ortaya koydu.
Ayrıntılar: En az bir kişinin bir zayıflama ilacı kullanmaya başladığı haneler, takip eden bir yılda 415 milyon adet daha az gıda ürünü satın aldı. İngiltere’de güncel olarak hanelerin %8,5’inde en az bir GLP-1 kullanıcısı bulunduğu aktarıldı. Bu oranın, 2027’ye kadar %10’u aşması bekleniyor.
Sedeften üretilen kemik onarım malzemesine FDA izni: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Avustralya merkezli Marine Biomedical’ın istiridye kabuklarının içindeki sedef tabakasından geliştirdiği PearlBone Putty 1600 adlı kemik onarım malzemesinin ABD’de pazarlanmasına izin verdi.
Ayrıntılar: Malzeme, yaralanma veya ameliyat nedeniyle kemikte oluşan boşlukları doldurarak yeni kemik oluşumunu desteklemek için kullanılacak. Zamanla parçalanıp yerini doğal kemiğe bırakması amaçlanan ürün, plak ve vida gibi sabitleyicilerin yerine geçmeyecek. Şirketin, ürünü kullanıma sunmadan önce üretimi ve ticari hazırlıklarını tamamlaması gerekiyor.

Sinop Lakerda Festivali, deniz kültürünü ve yerel üretim mirasını buluşturdu: Sinop’ta 12-15 Kasım tarihlerinde yedinci kez düzenlenen Sinop Lakerda Festivali, 3 bin yıllık tuzlu balık geleneğini gastronomi, kültür ve sürdürülebilirlik ekseninde ele aldı. Festival, Sinop Kültür ve Turizm Derneği tarafından düzenlendi.
Neler oldu? Lakerda yarışmaları, paneller, belgesel gösterimleri, konserler ve söyleşilerle farklı disiplinlerden katılımcıları buluşturan etkinlikte, Kadın Balıkçılar Derneği de kadın emeğinin ve bilgisinin görünürlüğüne katkı sundu.
Nedir? Festival, Sinop’un deniz kültürünü, yerel üretim bilgisini ve geleneksel mirasını gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlıyor.
Okuma önerisi: Lakerda nedir, ne değildir? Aylin Örnek anlatıyor | Reyhan Ülker, apéro

BBC’den mutfak belgeseli: BBC Two ve BBC iPlayer ekranlarında yayımlanan üç bölümlük belgesel dizisi Rise of the Rockstar Chef, modern İngiliz mutfağına yön veren Gordon Ramsay, Marco Pierre White ve Heston Blumenthal'ın kariyerlerini ve aralarındaki rekabeti konu alıyor.
Nedir? Yapım, 1980'ler ve 1990'lardaki "Cool Britannia" döneminde bu ünlü şeflerin geleneksel gastronomi kurallarını nasıl değiştirdiğini ve İngiliz mutfağını dünya sahnesine nasıl taşıdığını aktarıyor.

Tayland Michelin Rehberi 10. yılında tarihî ilklere imza attı: 10. yılını kutlayan Michelin Rehberi Tayland seçkisi, 507 restoranla bugüne kadarki en geniş listesini yayınladı. Törende 10 restoran ilk kez tek Michelin yıldızı kazanırken, şef Paulo Airaudo imzalı Belén by Paulo Airaudo, Chiang Mai kentinin tarihindeki ilk Michelin yıldızlı restoranı oldu.
Dahası: Phuket'teki PRU ise Bangkok dışındaki ilk iki yıldızlı mekan unvanını elde etti. Bangkok'taki Mia ve Blue by Alain Ducasse de iki yıldıza yükselirken, üç yıldızlı Sorn ve Sühring yerlerini korudu. Listede toplam 53 yıldızlı restoran yer aldı.

Nayah Salon'da: Reggae denince İstanbul'da akla gelen ilk mekan Nayah, 5 yıllık aranın ardından konser serisiyle 21 Kasım'da Fiba İKSV Salon'da.
Ayrıntılar: Gecede sahne, Sattas; Ras Memo ve C-Fyah, Melis Karaduman ve Özge Ürer'in. Umut Tanılkan da gecenin konukları arasında yer alıyor.

Atta Festival: Türkiye'nin bebekler ve çocuklar için tek uluslararası sanat festivali olan Atta Festival, yerli ve yabancı yapımlarla dolu zengin bir programıyla 20 Kasım-6 Aralık'ta 10. kez düzenleniyor.
Ayrıntılar: Festivalin odağında bu yıl Hollanda ve İspanya var; iki ülkeden toplam 8 yapım festivalde. Ayrıca festival, Fransa, İtalya, Macaristan ve ABD'den gelen sanatçılarla, Türkiye’den yapımları da biraraya getiriyor. Gösterilerin yanı sıra toplam beş atölye de çocuklar ve yetişkinlerle buluşacak. Engelsiz Atta ile özel gereksinimli çocuklar için de bir atölye düzenleniyor.
Çocuk Hakları Festivali başladı: İBB Kültür ve İBB Çocuk tarafından düzenlenen Uluslararası Çocuk Hakları Festivali, 16-22 Kasım arasında 113 etkinlikle 32 mekanda düzenleniyor.
Ayrıntılar: 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü kapsamında İstanbul'un farklı ilçelerinde düzenlenen festivalde çocuklar; odağına çocuk haklarını alan tiyatro, atölye, interaktif oyun, gezi, masal saatleri gibi öğretici etkinliklere ücretsiz katılabiliyor.
🧠 Haftanın kelimesi: Batık maliyet yanılgısı. Bir işe, ilişkiye ya da hedefe harcadığımız emek, artık ilerleyemediğimiz bir yoldan dönmeyi zorlaştırabiliyor. Cem Arıdağ, Angst’ta sabretmekle vazgeçmek arasındaki ayrımı, değişen koşullarda karar almayı ve geçmişteki çabalarımızın bugünkü seçimlerimize etkisini yazdı.
🌿 Haftanın gündemi: Antalya, COP31’e ev sahipliği yaparken kıyı kirliliği, madencilik ve yapılaşmanın baskısı altında. Pelin Cengiz, Angst için İdyros Antik Kenti’ndeki otel inşaatından Toroslar’daki taş ocaklarına, zirvenin küresel hedefleri arasında kentin kendi çevre sorunlarının ne kadar yer bulduğunu ele aldı.
💼 Haftanın notları: COP31’e katılan Türk iş dünyası, yeşil dönüşüm için teşvik ve uzun vadeli finansman beklerken kamu temsilcileri maliyetin özel sektör tarafından daha fazla paylaşılmasını istiyor. Alev Karakartal, Pareto için şirketlerin karbon ticareti düzenlemelerine ilişkin sorularını, KOBİ’lerin hazırlık eksiklerini ve zirvedeki finansman arayışlarını aktardı.
🏭 Haftanın dosyası: Türkiye, yenilenebilir enerji yatırımlarını artırırken elektrik üretiminde kömüre dayanmaya ve santralleri desteklemeye devam ediyor. Birol Oğuz, Spektrum için ithal kömüre bağımlılıktan depolama yatırımlarına, 2053 net sıfır hedefiyle mevcut enerji politikaları arasındaki mesafeyi inceledi.
💰 Haftanın analizi: Fon krizinde tasarruf sahiplerinin paralarına ne zaman ulaşacağı sorusu sürerken, erişilemeyen kaynakların tüketim ve şirketlerin finansmanı üzerindeki etkileri de büyüyor. Eralp Ersoy, EXANTE için krizin hanehalkı ve şirketlerin kararlarına yansımalarını, güven kaybını ve para politikasıyla ilişkisini değerlendirdi.
📸 Haftanın tartışması: Yapay zekayla düzelttiğimiz fotoğraflara eklenen ayrıntılar, zamanla gerçek anılarımıza karışabilir. Berk Bayri, Quando’da eski bir fotoğrafı onarmakla geçmişi yeniden kurgulamak arasındaki sınırı ve bugün yaptığımız değişiklikleri yıllar sonra hatırlayıp hatırlamayacağımızı sorguladı.
🚗 Haftanın söyleşisi: Otomobil, kadınlar için kendi zamanlarını yönetebildikleri, yalnız kalabildikleri ve gündelik hayatın beklentilerinden uzaklaşabildikleri kişisel bir alana dönüşebiliyor. Vartan Estukyan, Angst için Tamar Nalcı ve Mukadder Okuyan’la direksiyon başındaki özgürlük ve kontrol hissini, güvenlik algısını ve kadın sürücülere yönelik önyargıları konuştu.






