1 Mayıs Pazartesi sabahından herkese merhaba. Bugün bültende; İçişleri Bakanı Süleyman Soylu'nun ABD Başkanı Biden'a yönelik "sadece 'Bay Bay Kemal'i sandıkta mağlup etmeyeceğiz, seni de mağlup edeceğiz" seslenişi, Millet İttifakı'nın İzmir'de gerçekleşen mitingi ve Uçankuş televizyonunun sahibi Can Tanrıyar'ın tutuklanması yer alıyor.
- Günün hikayesi: Tüm emekçilerin 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı'nı kutluyoruz. İşçilerin 8 saatlik işgünü için Avustralya'da başlayan mücadelesi ABD ve Avrupa'da nasıl karşılık buldu? 1 Mayıs Türkiye işçi sınıfı için neler ifade ediyor? Detaylar Günün Hikayesi kanalında...
- Günün çalma listesi: Blue Collar Blues
Keyifli okumalar!
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

Küresel piyasalarda son durum ve yılbaşından bugüne değişimler
• Bu hafta: Bugün, 1 Mayıs İşçi Bayramı dünya genelinde kutlanacak. Çarşamba günü TÜİK, Nisan ayı enflasyonunu yayımlayacak. Perşembe günü TÜİK Gelir Dağılımı İstatistiklerini paylaşacak, TCMB Reel Efektif Döviz Kuru'nu açıklayacak.
• Dış ticaret açığı, Mart’ta geçtiğimiz yılın aynı ayına göre %0,9 artarak 8 milyar 341 milyon dolara yükseldi. TÜİK ve Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan Mart 2023’e ilişkin geçici dış ticaret verilerine göre, Türkiye'nin ihracatı yıllık bazda %4,4 yükselişle 23 milyar 595 milyon dolara ulaştı. İhracatın ithalatı karşılama oranı, Mart 2022'de %73,2 iken geçen ay %73,9'a yükseldi.
• Türkiye'nin toplam ithalatı, Mart’ta geçtiğimiz yılın aynı ayına göre %3,4 artarak 31 milyar 936 milyon dolar oldu. Bu dönemde, Türkiye'nin enerji ithalatı yıllık bazda %30,5 azalarak 5 milyar 844 milyon 139 bin dolara geriledi. Ham petrol ithalatı ise geçtiğimiz yılın aynı ayına göre yaklaşık %5,2 azalarak 2 milyon 528 bin 964 tona geriledi.
• Türkiye ilk çeyrekte bir önceki yılın aynı dönemine göre %26,71 artışla 6 milyon 212 bin 109 yabancı ziyaretçi ağırladı. Bu dönemde turizm geliri, yıllık bazda %32,3 artarak 8 milyar 690 milyon 505 bin dolar oldu. Turizm gideri ise %110,5 artarak 1 milyar 400 milyon 108 bin dolar seviyesine geldi.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı, Mayıs-Temmuz dönemine ilişkin iç borçlanma stratejisini açıkladı. Buna göre Hazine, söz konusu dönemde 284,4 milyar liralık iç borç servisine karşılık, 194 milyar liralık iç borçlanma gerçekleştirecek.
- Bununla birlikte: Hazinenin vergi dışı gelirleri, 2023’ün ilk çeyreğinde 42,2 milyar lira olarak hesaplandı.
• Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) Nisan ayı verilerine göre, dört kişilik bir ailenin aylık gıda harcamalarını kapsayan açlık sınırı 10 bin 135 liraya çıkarken; Kira, fatura, eğitim, giyim, ulaşım gibi tüm giderlerini kapsayan yoksulluk sınırı ise 33 bin liraya yükseldi. Bekâr bir çalışanın aylık toplam yaşama maliyeti ise 13 bin 165 liraya ulaştı.
• Türkiye Kamu-Sen Genel Başkan Vekili Talip Geylan, memurlara ek zam ve refah payı verilerek alım güçlerinin yükseltilmesi talebinde bulundu. Geylan, 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, "insan onuruna yaraşır bir yaşam, adil bir gelir dağılımı, güvenceli bir çalışma hayatı istiyoruz" ifadelerini kullandı.
• Şişecam, 2023 yılının ilk çeyreğinde 2,36 milyar lira net kâr açıklayarak piyasa beklentilerinin üzerine çıktı. Şirketin cirosu geçtiğimiz yılın aynı dönemine oranla %36 artış gösterdi.
• ABD'de Federal Mevduat Sigorta Kurumu (FDIC), bankacılık krizinin merkezindeki First Republic Bank'in iflasını önlemek için JP Morgan, PNC, US Bancorp ve Bank of America'dan son tekliflerini bugün yapmasını talep etti.
- Ne olmuştu? First Republic hisseleri bu hafta %75, 2023'te ise %97 oranında değer kaybetti. Cuma günü FDIC, Fed ve ABD Adalet Bakanlığı'nın finansal şirketler arasındaki görüşmeleri organize etmeye başladığı haberi yayımlanmıştı.
• Fed, Silikon Valley Bank'in (SVB) iflasının, banka yönetiminin riskleri yönetememesi ve denetimdeki yetersizliklerden kaynaklandığını belirtti. Yayımladığı raporda, SVB iflas ettiğinde bankanın giderilmemiş 31 güvenlik ve sağlamlık denetim uyarısının bulunduğunu ve bunun sektördeki emsallerinden üç kat daha fazla olduğunu açıkladı.
• E-ticaret şirketi Amazon'un satışları, 2023 yılının ilk çeyreğinde geçtiğimiz yılın aynı dönemine oranla %9 artarak şirketin gelirini 127,4 milyar dolara ulaştırdı. Geçtiğimiz yılın aynı döneminde 3,8 milyar dolar zarar açıklayan şirket, 3,2 milyar dolarlık net kâr kaydetti.
• Mikroçip üreticisi Intel, 2023 yılının ilk çeyreğinde 2,8 milyar dolarlık net zarar ile şimdiye kadarki en yüksek çeyreklik zararını bildirdi. Geliri, geçtiğimiz yılın aynı dönemine oranla %36 azalarak 18,4 milyar dolar oldu.
• Sony'nin 2022 mali yılı net kârı, önceki mali yıla kıyasla %6,2 artışla 7 milyar dolara (937,1 milyar yen) yükseldi. Japonya merkezli şirketin satışları, ilk kez 74 milyar doları (10 trilyon yen) aşarak 85,1 milyar dolara (11,54 trilyon yen) ulaştı.
• Microsoft, Nware ile Xbox ve Activision Blizzard oyunlarını İspanyol bulut oyun platformunda yayınlamak için 10 yıllık anlaşma imzaladığını duyurdu.
- Bir adım geriden: Birleşik Krallık Rekabet ve Pazarlar Kurumu (CMA), Microsoft'un bilgisayar oyun şirketi Activision Blizzard'ı satın alma işlemini engellemişti.
Fabrika’yı ve emeği hatırlamak: Kundura Hafıza

Türkiye Deri Mamülleri ve Sanayii İşçileri Sendikası’nın toplu fotoğrafı (©Kundura Hafıza Arşiv ve Araştırma)
Türkiye’nin en önemli kültür miraslarından Beykoz Kundura’nın arşiv ve araştırma merkezi Kundura Hafıza, Türkiye işçi hareketine ve emek tarihine yön vermiş Sümerbank Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası’nın hafızasını tutmaya devam ediyor.
Neler yapıyor? 2015’te sözlü tarih çalışmalarıyla ilk adımlarını atan ve 2021 yılında dernek statüsüne kavuşan Kundura Hafıza Arşiv ve Araştırma; araştırıyor, saklıyor, iz sürüyor, biriktiriyor, hatırlıyor ve hatırlatıyor. Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyeti kapsayan zengin geçmişiyle Fabrika’yı, emek tarihi, sözlü tarih ve yerel tarih araştırmaları için önemli bir bellek mekânına dönüştüren Kundura Hafıza, farklı disiplinleri buluşturduğu sanatçı programı Vardiya ile de sanat ve arşivin buluştuğu yeni düşünme ve karşılaşma alanları yaratıyor.
- Meraklısına: Grevler, direnişler ve sendikal mücadelelerin ayrılmaz bir parçası olduğu Sümerbank Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası’nın işçi ve emek geçmişini merak edenleri bu bağlantıya davet etmek isteriz.
Dahası: Sümerbank Deri ve Kundura Fabrikası’nın üretim tarihine yakından tanık olmak isterseniz Kundura'nın Hafızası: Bir Fabrikaya Sığan Dünya sergisini, buradan randevu alarak cumadan pazara ücretsiz ziyaret edebilirsiniz. Fabrikadan kalan makineler, belgeler, eski çalışanlar ve ailelerinin bağışladığı nesnelerin yanı sıra 2015’ten beri sürdürülen sözlü tarih görüşmelerini de bir araya getiren sergi, 3 binden fazla işçi, memur ve ailesinin ‘birbirine bağlı olma’ hâlinden ilhâm alarak kolektif tarihi canlandırıyor.
• Millet İttifakı'nın İzmir mitingi, Gündoğdu Meydanı'nda yapıldı. Sabahın erken saatlerinde meydana gelen binlerce kişi, "Hak, hukuk, adalet", "Gün gelecek devran dönecek" sloganları attı, "Çankaya'ya giden yol Gündoğdu'dan geçer", "Ben Kemal geliyorum", "Sana söz demokrat amca seni Cumhurbaşkanı yapacağız" yazılı pankartlar açıldı.
- Tüm ittifak, İzmir’de: Mitinge Millet İttifakı'nın cumhurbaşkanı adayı Kılıçdaroğlu, İBB Başkanı İmamoğlu, ABB Başkanı Yavaş'ın yanı sıra İYİ Parti lideri Akşener, DEVA Partisi lideri Babacan, Gelecek Partisi lideri Davutoğlu, Saadet Partisi lideri Karamollaoğlu ve Demokrat Parti lideri Uysal da katıldı.
- Açıklamalar: Siyasetçiler "İlk turda bitirelim" çağrısında bulundu. Kılıçdaroğlu ise "Benim umudum sizlersiniz. İçine düştüğü bu durumdan Türkiye'yi çıkarmamız birlikte olacak. Birlikte mücadele edeceğiz, birlikte sandığa gideceğiz ve birlikte Türkiye'yi aydınlığa çıkaracağız. Söz mü? Ben de size söz veriyorum. Bay Kemal'in sözünü veriyorum. Ne olursa olsun bütün engelleri yıkacağım ve Türkiye'yi aydınlığa çıkaracağım" diye konuştu.
• Millet İttifakı'nın cumhurbaşkanı adayı Kılıçdaroğlu, 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı öncesinde sosyal medya hesabından "emekçiler" başlıklı yeni bir video yayınladı. Kılıçdaroğlu videoda şu ifadeleri kullandı:
"Ben beyaz yaka, mavi yaka ayrımına inanmam. İkincisi de aynı cendere içerisinde. Türkiye tarihinin en büyük ekonomik krizini yaşıyoruz. Silindir gibi geçtiler emekçinin üzerinden. Bu ülkede sadece bir avuç zenginin keyfi yerinde. Ben yakanız ne olursa olsun orta sınıfın büyümesi gerektiğini düşünüyorum."
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, Büyük İzmir Mitingi'nde, Millet İttifakı'na ilişkin "Bu milletin aile kurumu sağlamdır, Bu milletten LGBT'ci çıkmaz. Bunların her biri ayrı telden çalıyor. Bizzat kendilerinin kumar masası dedikleri masa, rulet masası çıktı. Nerede duracakları belli değil. Böyle çarpık çurpuk ayaklı bir masa olur mu?" dedi.
- Dahası: Erdoğan, Başkent Millet Bahçesi’nde düzenlenen mitingde Kılıçdaroğlu’na hitaben, “Sana kim dedi, ‘Alevi misin, değil misin?’ Bizim Alevi’ye de saygımız var. Her türe saygımız var. Bunu söylemene ne gerek var? Sen Aleviliğini yaşa ama anlatmaya gerek yok. Bu tablo, CHP’yle hiçbir ilgimizin olmamasına rağmen bizi bile rahatsız ediyor” dedi.
• BirGün’den İsmail Arı'nın haberine göre; CİMER’e şikayet edilen 14 yaşındaki bir çocuğa “Cumhurbaşkanına hakaret” suçlamasıyla dava açıldı. Savcı, çocuğun “Cumhurbaşkanı’nın onur, şeref ve saygınlığına saldırıda bulunduğunu” belirterek cezalandırılmasını istedi. Çocuk hakkında adli tıp raporu hazırlandığı, raporda çocuğun eyleminin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp, davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmiş olduğu yer aldı.
• İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, ABD Başkanı Joe Biden’a seslenerek "Çıkmış dün Kılıçdaroğlu'nun avaneleri, işte neymiş 14 Mayıs için 'Bir darbe' demişiz. Ben demiyorum ki. Adam oturmuş plan yapıyor. Diyor ki '15 Temmuz'da beceremedik. HDP'yi, LGBT'yi bütün her birini bir araya getireceğiz ve Tayyip Erdoğan'ı mağlup edeceğiz'. Türkiye'nin seçimi Amerika'ya mı düştü? Hey Biden, biz sadece bay bay Kemal'i sandıkta mağlup etmeyeceğiz, seni de mağlup edeceğiz" dedi.
• İYİ Parti lideri Meral Akşener, siyaset bilimci Onur Erim’in kendisine yönelik ifadelerine ilişkin "Ben Recep Bey'in devrinde bir kadının uğrayabileceği en ağır iftiralara, hakaretlere uğradım. Recep Bey'in iktidarında kocamı aldatmış kadın imasıyla karşılaştım. Bana güç verin. Bu saygısızlık erkeklerle, iftiracı adamlarla mücadele etmek için bana güç verin. Bir oy Kemal'e bir oy Meral'e istiyorum!" açıklamasında bulundu.
- Bir adım geriden: Onur Erim, katıldığı bir televizyon programında Akşener’e ilişkin “Teröre eli değmemesi mühim değil başka şekilde değmiştir, bilemiyorum” diye konuşmuştu.
• İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca, şüpheli Muhammed Yakut’un yaptığı suç içerikli video paylaşımlarına ilişkin yürütülen soruşturmada, paylaşımlarda kullanılmak üzere bilgi, belge ve fotoğraf aktarımı yaptığı ve şüpheliyle birlikte hareket ettiği iddiasıyla gözaltına alınan Uçankuş televizyonunun sahibi Can Tanrıyar tutuklandı.
• MHP Ankara eski il yöneticisi Ferhat Özcan, Pursaklar'da uğradığı silahlı saldırı sonucu hayatını kaybetti. Cinayete ilişkin soruşturma kapsamında MHP Pursaklar İlçe Başkanı Mehmet Ersin Ekinci gözaltına alındı. Cinayete ikili arasındaki husumetin ve Özcan’ın iş yerine astığı İYİ Parti afişlerinin neden olduğu öne sürüldü. İYİ Parti Ankara İl Başkanlığı ise bu iddiayı reddetti.
- Geniş açı: Ankara'da 30 Aralık 2022 tarihinde eski Ülkü Ocakları Genel Başkanı Sinan Ateş de uğradığı silahlı saldırı sonucu öldürülmüştü. Özcan'ın sosyal medya hesaplarında Sinan Ateş'i de paylaştığı görüldü.
• Ezilenlerin Sosyalist Partisi (ESP), dün sabah polis ekiplerince yapılan baskınlarla bazı partililerin gözaltına alındığını duyurdu. Parti açıklamasında "Faşizm partimize yeni bir siyasi saldırı düzenliyor. Bu sabaha karşı bir çok ilde yapılan ev baskınlarında Eş Genel Başkanımız Şahin Tümüklü de dahil olmak üzere çok sayıda yoldaşımız gözaltına alındı. Siyasi polisin saldırısı devam ediyor" denildi.
• İsrail’de Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin tartışmalı yargı düzenlemesine karşı her cumartesi düzenlenen protestolar, 17’nci haftasında da devam etti. Başkent Tel Aviv ile birlikte Batı Kudüs, Hayfa, Hadera, gibi kentlerde düzenlenen gösterilere on binlerce kişi katıldı.
- Bununla birlikte: Perşembe günü ise on binlerce kişi hükümetin yargı düzenlemesine destek yürüyüşü düzenlemiş, "Millet yargı reformu istiyor" sloganı atmıştı.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2008'deki Güney Osetya Savaşı ile ilgili davada Rusya'nın Gürcistan'a 129 milyon avrodan fazla manevi tazminat ödemesini hükmetti. AİHM, Rusya'nın artık Avrupa Konseyi'ne üye olmamasının yargılanmasına bir engel teşkil etmediğini belirtirken, tazminatın da üç ay içinde ödenmesini kararlaştırdı.
• Ukrayna Savunma Bakanlığı, Sivastopol kentindeki Rusya'ya ait depolama tesisine yönelik saldırıda petrol ürünleri içeren 40 bin ton kapasiteli tankların imha edildiğini bildirdi. Ukrayna ordusundan gelen açıklamada, “Sivastopol’daki patlama, herkesin beklediği geniş çaplı taarruz için hazırlık niteliğindedir” denildi.
• Avrupa Komisyonu, Ukrayna'dan ithal tahıl ürünleri geçişini yasaklamış olan beş üye ülke ile dört ürünün ihracatı için prensipte anlaşmaya vardıklarını duyurdu.
- Bir adım geriden: Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Romanya ve Slovakya, başka ülkelere ihraç edilmek üzere Ukrayna'dan gelen tahılın kendi iç pazarlarına girmesinin yerel çiftçiler açısından fiyatların düşüşüne neden olmasından duyduğu kaygılar üzerine bazı tarım ve gıda ürünlerinin geçişine yasak getirmişti.
• Japonya’da Sağlık Bakanlığı, Birleşik Krallık merkezli ilaç firması Linepharma tarafından üretilen bir kürtaj ilacına onay verildiğini bildirdi. Bakanlığın onaylamasının ardından hamileliğin erken döneminde sona erdirilmesini sağlayan medikal kürtaja Japonya'da erişmek ilk kez mümkün hâle gelecek.
• Sudan’da ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında 15 Nisan’dan bu yana devam eden çatışmalarda taraflar, sona eren üç günlük ateşkesi üç gün daha uzatma kararı aldı. Hızlı Destek Kuvvetleri lideri General Mohamed Hamdan Dagalo, ateşkese rağmen bombalamanın devam ettiğini belirtti. Dagalo, çatışmalar son bulana dek müzakere etmeyeceğini belirtti.
• Afganistan Dışişleri Bakanlığı Birleşmiş Milletler’in aldığı kınama kararını ülkenin "egemen tercihlerine" saygısızlık olarak nitelendirerek, "Bu Afganistan'ın toplumsal iç meselesidir ve dış devletleri etkilemez" dedi.
• Oy Birliği Platformu, Metaverse evreninde VR gözlükler ve joystickler aracılığıyla ilk kez oy kullanacak genç seçmenlere gerçekçi bir oy kullanma deneyimi hazırladığını açıkladı. Platform daha önce yapay zeka teknolojisi ile seçmen eğitim videoları hazırlamıştı.
• Togg'un ilk akıllı cihaz modeli T10X'in, 7 ilde sipariş hakkı kazanan kullanıcılara teslim edilmek üzere yola çıktığı belirtildi.
• Havacılık, uzay ve teknoloji festivali TEKNOFEST İstanbul, 3 günde 925 bin 437 ziyaretçiyi ağırladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, TEKNOFEST'te Türkiye'nin "Milli Uzay Programı" kapsamında Cumhuriyetin 100'üncü yılında uzaya gönderilecek uzay yolcularını açıkladı. Tuva Cihangir Atasever ve Alper Gezeravcı, ilk uzay yolcuları oldu.
• İtalya Verileri Koruma Ajansının OpenAI'ın yapay zeka sohbet robotu ChatGPT'ye kişisel verileri toplama kurallarını ihlal ettiği şüphesiyle getirdiği geçici erişim engeli, kaldırıldı.
1 Mayıs: İşçinin, Emekçinin Bayramı
İşçilerin 8 saatlik işgünü için Avustralya'da başlayan mücadelesi ABD ve Avrupa'da nasıl karşılık buldu; 1 Mayıs Türkiye işçi sınıfı için neler ifade ediyor?

2008 yılında “Emek ve Dayanışma Günü” adı altında ülkemizde yeniden kutlanmaya başlanan ve 2009 yılından itibaren resmî tatil ilan edilen 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı’nın kökleri, 19. yüzyıl Avustralyası’ndan ABD’ye, oradan da Avrupa’ya kadar uzanıyor. 1 Mayıs’ın tarihine ve ülkemizdeki dönüm noktalarına gelin birlikte göz atalım.
Haymarket Olayları
Takvimler 21 Nisan 1856 tarihini gösterdiğinde Avustralya’nın Victoria eyaletindeki işçiler “8 saatlik işgünü” taleplerini duyurmak için ilk iş bırakma eylemlerini gerçekleştirmişti. Bir seferlik olması beklenen eylemler o kadar büyük ilgiyle karşılandı ki; diğer iş kollarına da yayılarak tüm proleteryanın her yıl ortak olarak düzenlediği geleneksel gösterilere dönüştü.
ABD’de de karşılık bulan eylemlerin sonucunda; işçiler 1 Mayıs 1867’de günlük mesailerinin 8 saate düşürülmesi talebiyle Şikago’da büyük bir greve gitmiş ve 1 Mayıs İşçi Bayramı’nın temellerini atmışlardı.
1886 yılına geldiğimizdeyse 1 Mayıs’ta başlayan eylemler ülke geneline yayıldı. Bir fabrikada grev kırıcılar ile işçiler arasında çıkan arbedeye polisin müdahalesi sonucunda en az 1 işçi hayatını kaybederken onlarcası da yaralandı.
Bu olayı protesto etmek için Şikago’nun Haymarket Meydanı’nda düzenlenen gösteriler esnasında bilinmeyen bir kişi tarafından kolluk kuvvetlerine el yapımı bomba atıldı. Patlamanın ardından polisin kalabalığa ateş açması sonucu çıkan arbedede en az 4 işçi ve 7 polis memuru yaşamını yitirirken yüzlerce sivil ve onlarca polis memuru da yaralandı.
Olayın ardından görülen tartışmalı davada mahkeme, olayla ilgili olarak “anarşist olduğu belirlenen” 8 kişiyi yargılarken; patlayıcıyı imal ettiğinden şüphelenilen bir kişi haricinde, aralarında bombayı atan kişinin de bulunmadığı kanıtlanan sanıklardan yalnızca 2 tanesi olay esnasında Haymarket’ta bulunmasına karşın 7 kişi idama mahkum edildi.
- Bilgi notu: ABD’de hükümet, 1890 yılında çalışanların mesai saatlerini kayıt altına almaya karar veriyor. Yapılan çalışma sonucunda işçilerin haftada 6 gün, günde 16 saat çalıştırıldığı ve ortalama 100 saati aşkın çalıştıkları ortaya çıkıyor.
İkinci Enternasyonal
1889 yazında Paris’te toplanan İkinci Enternasyonal’e ise Şikago protestolarının bir sonraki yıldönümünde gerçekleştirilmek üzere yapılan uluslararası eylem çağrısı damga vuruyor. ABD ve Avrupa’daki birçok ülkede gerçekleşen eylemlere ek olarak Şili ve Peru’da da gösteriler düzenleniyor.
İkinci Enternasyonal’in 1891 yılında Brüksel’de gerçekleşen ikinci kongresinde ise 1 Mayıs’ın her yıl düzenlenmesi fikri resmen kabul ediliyor ve dünya genelinde tüm işçilere 1 Mayıs’ta iş bırakma çağrısında bulunuluyor. Bu aynı zamanda 1 Mayıs’ın “İşçi Bayramı” olarak kutlanması çağrısının yapıldığı ilk kongre olarak da kayıtlara geçiyor.
İkinci Enternasyonal’in 1904’te Amsterdam’da düzenlenen altıncı kongresinde ise dünya çapında tüm işçi sendikalarına 8 saatlik işgününün yasalaşması için mücadele edilmesi çağırısı yapılıyor ve “işçilerin hayatını tehlikeye atmayan” her koşulda 1 Mayıs’ta iş bırakılması “zorunlu” ilan ediliyor.
- Bilgi notu: Uluslararası İşçi Bayramı’nını tarihi ABD’de yaşanan olayların yıldönümü nedeniyle 1 Mayıs olarak belirlenmiş olsa da; ABD ve Kanada’da İşçi Bayramı (Labor Day) eylül ayının ilk pazartesi günü kutlanmaktadır.
Türkiye’de İşçi Bayramı
80 darbesinin ardından Kenan Evren idaresinin yasakladığı İşçi Bayramı, Osmanlı’da ilk olarak 1909 yılında Üsküp’te, 1911 yılında Selanik’te ve 1912 yılında İstanbul’da kutlanıyor.
Cumhuriyetin ilan edilmesinin ardından resmî tatil ilan edilen 1 Mayıs’ta gösteri yapılması 1924 yılında yasaklanırken; 1925’te çıkan Takrir-i Sükun Yasası nedeniyle yasaklar devam ediyor. TBMM, İşçi Bayramı’nın “Bahar ve Çiçek Bayramı” adı altında kutlanmasına tekrar izin verdiğindeyse takvimler artık 1935 yılını gösteriyor.
Ancak Türkiye’de İşçi Bayramı dendiğinde şüphesiz ki akıllara ilk olarak 1 Mayıs 1977’de Taksim Meydanı’nda yaşanan olaylar geliyor.
Kanlı 1 Mayıs
Çeşitli illerden gelenlerle birlikte 500 bini aşkın kişinin katılımıyla Taksim Meydanı’nda gerçekleşen ve tarihe “Kanlı 1 Mayıs” olarak geçen olaylarda resmî rakamlara göre 34, DİSK'e göre 36 kişi yaşamını yitirirken; 130 civarı ise yaralı olduğu rapor edildi.
- Neler yaşandı? Saatler 19.00’u gösterdiği esnada dönemin DİSK genel başkanı Kemal Türkler’in konuşması açılan ateş sesleriyle kesildi. Sular İdaresi binasının çatısından ve –bugün The Marmara’nın bulunduğu yerdeki– Intercontinental Oteli'nin çeşitli katlarından ateş açılması ile arbede yaşandı. Açılan ateş sonucu 5 kişinin yaşamını yitirmesinin ardından polis ses bombaları ve panzerlerle müdahale ederken; panikle Kazancı Yokuşu’na yönelen bir grupta, burada park eden bir kamyon nedeniyle yaşanan izdiham yüzünden birçok kişi ezilerek yaşamını yitirdi.
1 Haziran 1977’de dönemin başbakanı Süleyman Demirel’in darbe hazırlığında olduğu şüphesiyle resen emekliye ayırdığı Kara Kuvvetleri Komutanı (KKK) Namık Kemal Ersun’un yerine atanacak isim Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk ile Demirel arasında kriz yaşanmasına neden olmuş; 30 Ağustos’taki Yüksek Askerî Şura’da 3 komutanın birden bu anlaşmazlık nedeniyle atanamayarak emekli olması nedeniyle dördüncü sırada yer alan Ege Ordu Komutanı Kenan Evren, sürpriz bir şekilde önce KKK olarak atanmış, ardından Genelkurmay Başkanı olmuştu.
12 Eylül 1980’de Kenan Evren’in düzenlediği askerî darbenin ardından 1 Mayıs, resmî tatil günü olma vasfını da yitirdi.
2008–Günümüz
2008 yılının Nisan ayına gelindiğinde 1 Mayıs’ın “Emek ve Dayanışma Günü” olarak kutlanması kabul edilmişti. Ancak sendikaların 1 Mayıs’ın Taksim’de kutlanması konusunda hükümetle uzlaşamaması sonucunda Şişli ve civarında olaylar yaşandı. Bir sonraki yıl 1 Mayıs’ın yeniden resmî tatil ilan edilmesine karşın Taksim’de kutlanmasına yine izin verilmedi.
2010–12 yıllarında Taksim’in açılmasının ardından büyük ölçüde olaysız biçimde kutlanan 1 Mayıs’ın, 2013 yılında “Taksim’i Yayalaştırma Projesi” adı altında Topçu Kışlası inşaatının da aralarında bulunduğu projeler nedeniyle Taksim’de kutlanılması yeniden yasaklandı. Mayıs ayı sonunda ise Gezi Parkı olayları patlak verdi.
1 Mayıs’ın Taksim’de kutlanmasına hâlâ resmî olarak izin çıkmış değil. 2023 yılında “Ülkemizde 1 Mayıs Meydanı hepimizin bildiği gibi Taksim Meydanı’dır. Ve aslında yıllardır Taksim’in özgürleştirilmesi mücadelesinin sonrasında 2013 yılından var olan Taksim yasağı bu ülkedeki bütün yasakların simgesidir” ifadelerini kullanan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, 2025'te 1 Mayıs kutlamalarının Kadıköy'de yapılacak olması kararıyla ilgili eleştirileri ise "Mutabakatın arkasında duruyor, 'ölü taklidi' yapmıyoruz" sözleriyle yanıtladı.
Editörün notu: Bu yazı ilk olarak 1 Mayıs 2023 tarihinde yayımlanmıştır.
📬 Aposto’dan:
- Spektrum | TİP Genel Başkanı Erkan Baş'tan Aposto okularına mektup var!
- Geleceğe Dönüş | Sosyal Olmayanların Sosyalliği
- The Marketeer | Seçim yaklaşırken: Politik pazarlama nedir, nasıl yapılır?
- Yemek ve Kültür | Organik Tarım Nedir? Ne Değildir?
- Soli | Denize karşı: Rumeli Hisarı-Suadiye Vapur Hattı
👓 Günün haberi: FDA'dan, insan dışkısından üretilen hapa kullanım onayı
🖋️ Mahfi Eğilmez yazdı: "Seçimden Bir Gün Sonra"








