Kimlik, Toplum, Bellek
Şehrin Efsaneleri
İstanbul'u Konuşan Fotoğraflar
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
İsim, Şehir, Caz
Galata'dan Sevgilerle

İstanbul'un cazı, kaldırımı, vapuru

İçindekiler: Erişilemez İstanbul ve engelleyen mekânları, Karadeniz Vapuru'nun yolculuğu, İstanbul ve caz üzerine düşler, düşünceler.
30 Mayıs - Wainer - İstanbul
Wainer (eski) ile birlikte

Yeni başlangıçlar, yeni ufuklar demektir: Cemal Hünal #wainerTHEswiss

Wainer’in şimdiye kadar Mehmet Güreli, Nejat İşler ve Onur Saylak gibi isimlerin yeni başlangıç hikâyelerine yer verdiği videoların bir yenisini daha görmekteyiz. Wainer yayınladığı yeni videosunda Cemal Hünal’ı ağırlıyor.

Daha fazlasını öğren →

Fotoğraf: Tunç Uğurdağ

Fotoğraf: Tunç Uğurdağ

Günaydın! Bugün 30 Mayıs Pazar. İstanbul'da sıcaklık 22 derece, güneş yerinde. Bahar sıcaklara yavaş yavaş alıştırıyor bizi. Seke seke yürümeye başlamadan önce denizin ıslattığı kumda rahat adımlarla yürümek gibi, bahar. 

Bir bahar sabahı. Vapurun gere gere, buruşuk bir kâğıdı açmaya çalışırcasına ittiği denize dalmış gözüm ama etraftaki hareketlenmeden ve gözümün ucuyla gördüğüm kara parçasından hareketle anlıyorum; iskeleye yaklaştık. Denize baka baka, gözümü pek göğe çevirmeden yürüyorum. Karaköy İskelesi'ndeyim. Hedef Kuledibi, ileri! Pek tabii kısa bir yolculuk olmasına karşın kalabalıkları aşmam, alt geçitlerden geçmem, merdivenlerden çıkmam gerek. Şehirde bir yaya olarak var olmanın güçlüğünü birilerinin veya bir engelin bana hatırlatması yolculuğun göğüs gerdiğim zorluğuysa yüzümü (deniz kalmayınca) göğe dönmem kaymağı. Sürprizi? Sürprizi sokaktaki manzaralar. Her gün aynı saatlerde birlike yürüdüğüm insanların yanına katılan dört ayaklılar, bir film setinde olup olmadığımı düşündüren kareler, kurgusuz kurgu, düşündüren yüzler, uğultu ve uzaklardan denizin hâlâ yakın olduğunu söyleyen vapurun sesi. 

İstanbul'da yaşamaya dair söylenen pek çok klişeye katılıyorum, her gün. Üzerine, kelime oyunlarıyla daha iyisini söylemek de değil niyetim. Ben İstanbul'u seviyorum, ben İstanbul'u sevmiyorum. Ben İstanbul'a aitim, İstanbul'a ait değilim. İstanbul benim; ben göçebeyim, o misafir. 

Bugün, bu sayıda yolculuğumuz o sokakların kaldırımlarında başlıyor. Kamusal alanların ve "engelleyen" mekânların İstanbul'u nasıl ve neden erişilmez kıldığının izinde yürüyoruz. Bir yolculuk düşü kurmak için iniyoruz Karaköy İskelesi'ne, Karadeniz Vapuru'nun demirlediği yerde duruyoruz. Biraz duruyoruz işte, dalgalar gibi düşünceler vururken düş kıyılarına. İskeleden Kulebidi'ne yürüyoruz, sokak sokak hikâyelerin ve yüzlerin izinden. Kuledibi'ne varınca dönüyoruz Galata Kulesi Sokak'a, istikâmet Nardis. İstanbul ve cazdan konuşuyoruz orada. İstanbul'u da cazı da akışına bırakıp kalıplara sokmadığında anlıyor insan. İkisi de konuşmaya ve anlatmaya orada başlıyor. Hikâye tam orada filizleniyor. 

İçindekiler:
Kimlik, Toplum, Bellek: Erişilemez İstanbul ve engelleyen mekânları
Şehrin Efsaneleri: Karadeniz Vapuru
İstanbul'u Konuşan Fotoğraflar: Sokakta ne var?
İsim, Şehir, Caz: İstanbul ve caz üzerine

İstanbul'a


Elif

Aposto İstanbul

Aposto İstanbul

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

Kimlik, Toplum, Bellek

Erişilemez İstanbul ve engelleyen mekânları

Şehrin yarattığı engeller ve ait olamama üzerine

Erişilemez İstanbul ve engelleyen mekânları

“İstanbul demek, kesinlikle hız demek. Bu hıza ayak uyduramadığınızda insanlar suç sizdeymiş gibi davranıyorlar.” * 

İstanbul’un güzelliklerine odaklanmayı seviyorum. Her gördüğümde ilk kez gördüğümü sandığım boğaz, ıhlamur çiçeklerinin kokusu… Arkamdan gelen araba beni kornasıyla uyandırana kadar tabii. Yolun ortasından yürüsem bile kornaya tahammül edemiyorum. Neden yolun ortasından yürüyorum? Çünkü şehir kaldırımda yürümeme engel oluyor! Çünkü kamusal alan engellerle dolu. 

Çukurlar, tümsekler, bir adımdan yüksek basamaklar, kaldırım rampaları önüne park etmiş arabalar… +90 YouTube kanalına verdiği röportajda İstanbul’da “engellenen” insanların deneyimlerini paylaşan Seben Ayşe Dayı, “En büyük sorun sokakta yürüyebilmek.” diyor. Peki sokaklarında bile yürüyemediğim bir şehre ait hissedebilir miyim? Bu hafta engellerin ve aidiyetin izini sürmek için önce kavramsal bir tartışmaya dalacağız. 

Engeller ve sakatlık

Sakat kelimesi riskli, biliyorum. Çoğumuz karşımızda bizden farklı birini gördüğümüzde hassas davranmaya, dünyasını anlamaya ve ruhunu incitmemeye çalışıyoruz. (En azından böyle inanmak istiyorum.) Fakat ülkemizde eksiksiz bir vücut algısıyla tanımlanan “normallik hâli”nden hareketle sakatlığın olumsuz anlamlar getirdiği, utanılması gereken bir durum olduğu kanısı epey yaygın. Bu durumda da “engelli” kavramı, olumsuzluğu maskelemek için lügatimizde sıkça yer buluyor. Engelli kavramı üzerine kafamın içindeki çatışma hâlâ devam ederken MSGSÜ Sosyoloji Bölümü öğretim üyesi Sibel Yardımcı’nın konu üzerine yazdığı yazı; kavramları ve pek tabii insan, toplum, şehir üçgeninde engelleri anlamamı kolaylaştırdı. Yazının bir bölümünde Engelliler.biz Platformu temsilcisi Bülent Küçükaslan’ın bakış açısından söz ediyor Yardımcı. Açıklama o kadar net ki daha iyi ifade edebileceğimi düşünmediğimden hiç bozmadan size aktarmak istedim: 

“Engelli adlandırması, engelin çevrede değil kişide olduğunu ima ediyor. Oysa “sakat” sözcüğü (sorunlu yanlar içerse de) daha çok bir hâl tespiti yapıyor.”

Bu bakış açısından hareketle şehrin engellerini ve ait hissedememeyi düşünüyorum. İstanbul büyüklüğü ve kalabalıklığıyla başta olmak üzere; ülkenin pek çok büyük şehri “normal” üzerinden şekillenen şehir yaşamıyla, ait hissetme konforuna erişebilenleri “engelli mekânlarla” erişemeyenlerden ayırıyor. 

Şehrin engelli mekânları

Sakatlık başta olmak üzere yaşlılık, kadın ya da çocuk olmak bu şehrin engellerine takılma konusunda tecrübeli olduğunuzun göstergesi. Çünkü bu gruplardan birine dâhilseniz aidiyetinizi -kim bilir kaç kez- sorgulamanız kaçınılmaz. İstanbul, erişilemezliğiyle bu grupları kendinden mahrum bırakıyor, ayrıştırıyor ve dışlıyor. Toplumsal Haklar ve Araştırmalar Derneği Başkan Vekili Süleyman Akbulut, “O kentten biri olmak istediğinizde “yok sayıldığınız” kentin mimarisi bir engel çıkarır önünüze, takılırsınız, düşersiniz hatta bazen.” diyor. Bu tökezleme ve düşme alanlarının giderilmesi ve erişilebilir, eşitleyici mekânlar yaratılması için İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin özellikle toplu taşıma araçları ve istasyonlar konusunda çalışmaları mevcut olsa da henüz bütün İstanbul kapsamında erişilebilir kamusal alanlardan söz etmek pek mümkün değil. 

Peki engelleyen mekânlar en çok nerelerde karşımıza çıkıyor? Elif Çak’ın çizimlerini üstlendiği Engelleyen Mekânlar Kataloğu bize bu konuda kapsamlı bir rehber sunuyor. Kataloğa göre, şehirlerde “engelsiz” mekânlara rastlamak oldukça güç. Bu da bana ait olamama hissinin şehirlerde ne kadar yaygın olabileceği konusunda korkutucu bir öngörü sunuyor. Taksiler de dâhil, toplu taşıma araçlarında ve yollarda düşündüğümüzden çok daha fazla engel var. Hem şoförlerin hem de yolcuların konuya yaklaşımları, araçları tekerlekli sandalye ya da bebek arabasıyla kullanmanın imkânsızlığı, vapurlarda herhangi bir sesli uyarı sisteminin olmaması, çalışmayan metrobüs asansörleri, kaldırımları işgal eden tabelalar, çöp kovaları hatta duraklar… Bir şekilde tüm bu engelleri aşarak olmak istediğiniz yere ulaşsanız bile eğitim kurumları da dâhil olmak üzere sosyalleşme alanları diyebileceğimiz kültür-sanat mekânları, restoran ve kafelerin çoğu erişilebilirlik açısından eşitleyici değil. Yani bu şehirde evden çıkmak, bir kahve içmek ve hatta tuvalete gitmek için engelleri aşmak bir ön koşul. 

Herkes için erişilebilirlik mümkün mü?

“Bu tablo karşısında umutsuzluğa düşmemek elimde değil” düşüncesi vücudumun her hücresine yayılsa da aslında kapsayıcı bir bakış açısıyla hem umudu hem de mücadele gücünü yeşertmek mümkün. Erişilebilirlik; konut, ulaşım ve kaldırım hakkıyla güvenli kamusal alan kullanımı gibi konularda insan hayatına artı değer katan; herkes için erişilebilirliğin nasıl hayata geçirileceğine dair araştırmalar yapan farklı “eşitleyen mekânlar” var. Yine de bu çalışmaların bize kazandırdığı bakış açısıyla bence şehirdeki engelleri kaldırmak, sakat olma hâliyle ait olamamayı birbirinden ayırmak bireysel bir çabayla da mümkün. Hatta erişilebilirlik her ne kadar altyapı ve planlamayla doğrudan bir ilişki kursa da eşitleyen mekânlar yaratmak bence önce bireysel düzeyde birbirimize ve şehre duyduğumuz aidiyetle başlıyor. Kamusal alanda ait hissedemeyen insanları adapte olamadıkları için suçlayan ve ait hissetmeleri için herhangi bir çaba sarf etmeyen bir zihniyetle mücadele, yaşamlarımızı yeniden kuracak bir güce ve potansiyele sahip. 

Mekanda Adalet Derneği’nin yazıyı yazmamam için bana ilham veren yayını Beyond.İstanbul’un Mekânda Adalet ve Sakatlık sayısına buradan erişebilirsiniz. 


Kaynakça

* Seben Ayşe Dayı, Türkiye'de engelli olmak: Toplumun yarattığı engeller | "Yollar mayın tarlası gibi", +90, YouTube

Yardımcı, S. (2017). Özürlü mü, Engelli mi, Sakat mı? Beyond.İstanbul Mekânda Adalet ve Sakatlık, (01). 

Akbulut, S. (2017). Normallerin Narsisizminin Yarattığı Kentte, Engelli Kentin Yalnızıdır! Beyond.İstanbul Mekânda Adalet ve Sakatlık, (01). 

Çak, E. (2017) Engelleyen Mekanlar Kataloğu. Beyond.İstanbul Mekânda Adalet ve Sakatlık, (01). 

Hikâyeyi paylaşmak için:
Şehrin Efsaneleri

Karadeniz Vapuru

Unutulmuş bir İstanbul hatırası

Karadeniz Vapuru

Deniz Yılmaz Akman

Karaköy İskelesi’ndeyim. Köşeye ilişip, saksafonunu üfleyen müzisyenin, vapur düdüklerinin aksine sakince titreşen tınısı duyuluyor. Simitçiden burnuma gelen susam kokuları, arkadaki balık-ekmek tezgâhından gelen kokularla yarışır hâlde. Balıkçılar oltalarını ani bir hamleyle geri topluyor. Karşıdan gelen Kadıköy vapuruyla bir şiirin içine yol alıyorum. Nazım’ın “usulcacık okşadığı” Boğaz vapurlarını düşlüyorum. Karaköy Limanı’ndan kalkıp, Sait Faik’i Grenoble’a, Marsilya’ya ve Pire Limanı’na kadar taşıyan eski İstanbul vapurlarını anıyorum. Bu sırada sarı şeritli, nostaljik görünümlü bir vapur daha yanaşıyor iskeleye. Onu incelerken, ben de şairin Vapur şiirindeki gibi okşamak istiyorum eski İstanbul vapurlarını ve arkalarında bıraktıkları, köpürerek çoğalan o dalgaları. 

Willis'ten Karadeniz'e

Söz ettiğim o eski vapurlardan; Karadeniz Vapuru, belki de içlerinde hikâyesi en ilginç olanı. Hollanda yapımı Willis, sonradan Haliç Tersanesi’ne getirilip yenilenerek Karadeniz ismini alıyor. Atatürk, yüzünü artık Batı’ya çevirmiş Cumhuriyet dönemi Türkiye’sini Avrupa’ya tanıtmanın yollarını ararken; 1925’in Mart ayında fikir mimarı Ali Cenani Bey, düşlediği seyyar sergi vapurunu kafasında şöyle şekillendiriyor: Bu vapurda, Türkiye'de üretilen mallarının öne çıkarıldığı; tütün, Kütahya çinileri, Hacıbekir lokumları, kumaşlar, kehribarlar, Beykoz fabrikasından çıkan ürünlerin sergilenip satıldığı bölümler, Batı müziğiyle konukları şenlendirecek Riyaset-i Cumhur Orkestrası, Türk damak tadını ortaya koyan yemekler, Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin öğrencilerinin resim ve heykelleri yer almalı. Katılmak isteyen tüccarlar sadece kamaraları için ödeme yapmak koşuluyla mallarını buradaki sergide tanıtıp, satmalı. Baş köşesine İbrahim Çallı’nın yaptığı Atatürk’ün yağlı boya resmi yerleştirilen ve yeni baştan tasarlanarak âdeta bir sergi alanı olarak kurgulanan bu vapur, Avrupa’yı liman liman dolaşmalı. Atlantik’i ilk geçen Türk gemisi olarak bilinen Gülcemal’in süvarisi olan Lütfi Kaptan da dümene geçti mi her şey tamamlanıyor. 

Bütün bu planların adım adım hayata geçirildiği sergi vapuru, 1926’da bir heyet oluşturuyor. Tüccarlar, protokol ekibi, tercümanlar, tarihçiler, gazeteci ve yazarların katılımıyla 285 kişi, 12 Haziran 1926’da üç ay sürecek bir yolculuk için Karaköy İskelesi’nden hareket ediyor. Vapurun seyir esnasındaki ayrıntıları siyah beyaz karelerde, gazetecilerin kaleme aldığı seyir günlüklerinde ve dönemin ünlü karikatür dergisi Akbaba’nın nükteli çizimlerinde karşımıza çıkıyor. Son olarak da geçtiğimiz yıllarda çekilen Karadeniz: Seyr-i Türkiye belgeselinde. 

Barcelona'dan Helsinki'ye

Barselona’dan başlayıp Le Havre, Marsilya, Cenova, Napoli, Londra, Kopenhag, Amsterdam, Hamburg, Helsinki ve Leningrad gibi şehirleri kapsayan üç aylık rotanın bazı limanlarında büyük bir coşkuyla karşılanıyor Karadeniz. Avrupalılar, gemiyle fotoğraflar çektiriyor. Robert Koleji öğrencilerinin tercümeleriyle ürünler hakkında bilgi alıyor, gümrük işlemleri eğer sorunsuz ilerlerse iki ülke arasında ticari el sıkışmalar gerçekleşiyor. Ancak bu sergi fikrine herkesin sıcak baktığını söylemek zor. Bazı kişiler açıkça, böyle bir tanıtım için neden onca para harcandığını sorguluyor. Hatta Hıfzı Topuz, Hava Kurşun Gibi Ağır kitabında, dönemin gazetecilerinden Vâlâ Nureddin’in bu yolculukta izlenimlerini aktaran gazeteci olarak görev almasının, yakın arkadaşı olan Nazım Hikmet’le aralarının açılmasına sebep olduğunu anlatıyor. Vapur Leningrad’a demirlediğinde iki arkadaş arasında, şu konuşma geçiyor: 

- “Anlat Vâlâ, seni hangi rüzgâr buraya attı?
- Gazetelerde doğru dürüst bir iş bulamadım. Bu gezici sergiye çağırdılar. Geminin Leningrad’a uğrayacağını duyunca hemen bu işi kabul ettim. Fena mı ettim? Yoksa kim bilir bir daha ne zaman, nerede buluşacaktık?” 

Barselona’da bir süre önce buraya göç etmiş Türk Museviler, Londra’da Stamboul Bazaar in the Thames belgeselini izleyip limana koşan coşkulu insanlar, Helsinki’deki Rusya’dan sürgüne gönderilmiş Kazan Türkleri, Amsterdam’da kendi ülkelerinde yapılan bu vapurun yeni hâlini görmek isteyenler Karadeniz’i büyük bir merakla karşılıyor. Vapur, kimi zaman acımasız fırtınaları kimi zaman durgun suları ardında bırakarak ilerliyor. Bazen hiç umulmadık aşkların filizlendiği dans gecelerine bazen ülkeler arası anlaşmalar imzalanan ciddi protokol yemeklerine sahne oluyor. 

Kısacık yaşamına başka denizleri, dalgaları, limanları sığdırmış olan Karadeniz, aylarca süren gezinin sonunda kendi sularına geri dönüyor. Arkasından beyaz mendiller sallanan, binlerce insanın şaşkın bakışları karşısında mavinin üzerinde, kendinden emin bir şekilde salınan hatıralarla yüklü bu vapur, sonunda diğer birçokları gibi unutulup gidiyor. Türkiye’nin ilk seyyar sergisine ev sahipliği yapan ve Türkiye’nin yeni yüzünü, sınırların ötesine geçerek insanların karşısına çıkaran o bembeyaz vapur, şimdi yeniden hatırlanmayı bekleyen bir İstanbul hatırası. 

Hikâyeyi paylaşmak için:
İstanbul'u Konuşan Fotoğraflar

Sokakta ne var? 

"Tekrar"
Fotoğraf: 
Tunç Uğurdağ

"Benzerlik"
Fotoğraf: 
Mehmet Şimşek

"Akış"
Fotoğraf: Tunç Uğurdağ 

"Bağlantı"
Fotoğraf: Mehmet Şimşek 

İstanbul'u bizimle birlikte konuşun.

BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

Yeni başlangıçlar, yeni ufuklar demektir: Cemal Hünal #wainerTHEswiss 

Wainer’in şimdiye kadar Mehmet Güreli, Nejat İşler ve Onur Saylak gibi isimlerin yeni başlangıç hikâyelerine yer verdiği videoların bir yenisini daha görmekteyiz. Wainer yayınladığı yeni videosunda Cemal Hünal’ı ağırlıyor. Hünal, incelikli İsviçre saatçiliğini günümüz trendleri ile buluşturan Wainer’in yeni videosunda izleyicilerle yeni başlangıçların ne anlama geldiğini, ürkütücü olsa da büyümenin ve genişlemenin yolunun cesaretten geçtiğini paylaşıyor.

  • Cemal Hünal’ın yeni başlangıçları: İstanbul'dan İskoçya'ya, oradan Londra'ya ve sonra Los Angeles'a bir yolculuk, Cemal Hünal’ın ilk gençliği. Londra'da tasarım okurken yeni bir heyecana yelken açarak soluğu Los Angeles'ta alan Hünal'ın yeni tutkuları tiyatro ve sinema oluyor. Tiyatro oyunlarında rol alan, Çağan Irmak’ın Issız Adam filminde başrol üstlenen ve son dönemde Sadakatsiz dizisiyle öne çıkan Hünal; yeni başlangıçların yeni ufuklar anlamına geldiğine inanıyor. Bilinmeyene yelken açmak, alışkanlıklardan sıyrılmak ve yeni keşiflere çıkarak daha önce görülmeyeni görmeye, yaşanmayanı yaşamaya, yeni lezzetler tatmaya, yeni yollar aşmaya, yeni arkadaşlar ve yeni aşklar bulmaya heyecan duymak gerekiyor, her ne kadar ürkütücü olsa da. “Yaşamak lazım ama yeni başlangıçlarla.” diyor Hünal. 


  • Wainer ICONIC: İkonik olmanın yolu yepyeni bir estetikte yeni bir standart yaratırken bunu zamansız ve kalıcı hâle getirmekten geçiyor. İncelikli çarklar ile bezenmiş mekanik iskelet mekanizmayı altın renginin inceliği ve mavinin heyecan veren ruhuyla bir araya getiren İsviçre standartlarında üretildiğini belirten Swiss Made etiketiyle Wainer'in ICONIC serisi adının hakkını veriyor. İzin verin, İsviçre kalitesi yeni başlangıçlarınıza eşlik etsin.


"Dünyayı görmek, gittiğimiz yerleri solumak içimize çekmek lazım. Yaşamak lazım ama yeni başlangıçlarla." Cemal Hünal’ın çağrısına kulak vermenin, cesur adımlar atmanın tam zamanı. Aradığınız saati buldunuz. Hemen Keşfedin.

Wainer ile büyüleyici İsviçre saatçilik dünyasına adım atarak, hayatınızın yeni başlangıçlarını kutlayın…

İsim, Şehir, Caz

İstanbul ve caz üzerine

“Eğer cazın ne olduğunu sormak zorundaysanız, cevabı asla bilemeyeceksiniz.” - Louis Armstrong

İstanbul ve caz üzerine

“Jazz” kelimesinin kaynağı müzikologlar tarafından hâlâ devam eden bir tartışma konusu. Bir görüş New Orleans’da çok kullanılan, Fransızca "jaser" (bağırmak, cıvıldamak, konuşur gibi sözler çıkarmak) fiilinden türediğini söylerken bir başka kaynak 1915’te Şikago’da müziğiyle büyük ilgi uyandıran Jospo Brown‘un adından geldiğini söylüyor. İhtimaller bununla da sınırlı değil: “Jazz” kelimesinin ilk olarak 1912’de, bir beyzbol müsabakası için kullanıldığı ve kelimenin “enerji” anlamına gelen “jasm” kelimesinden geldiği de düşünülüyor.

Gelin, cazın kelime anlamı içinde kaybolmadan, caz kültürünün son günlerde nasıl karşıma çıktığından ve tüm bunların (bence) bana neler anlatmak istediği üzerine birlikte bir yola çıkalım. Yolun üzerinde cazla bağ kuran şehirlere ve İstanbul’un cazla ilişkisine de uğrayacağız, söz.

Cazla bağ kuran şehirler

Müzikal bir form olan ve çoğunlukla doğaçlama icra edilen caz, Avrupa armonik yapısı ve Afrika ritimlerinden ilhamla Afrika kökenli Amerikalılar tarafında geliştirilmiş. New Orleans’ta doğduğu kabul edilen ve 20. yüzyıl başlarında en canlı dönemini yaşayan caz, özellikle canlı performanslar ve doğaçlamalarla dikkat çekerken bazı şehirler var ki onlar gerçekten de cazla bir bağ kurmuş hâlde.

New Orleans, ABD: Cazın doğum yeri olarak kabul edilen New Orleans elbette cazla bağ kuran şehirlerin başında geliyor. Jazz & Heritage Festival gibi bu kültürü korumaya ve cazı tüm şehrin sokaklarından dünyaya duyurmaya devam eden ABD’nin Louisiana eyaletinde yer alan New Orleans, Sidney Bechet ve Louis Armstrong gibi caz efsanelerinin de tanındığı şehir olarak dikkat çekiyor.

New York, ABD: Elbette New York, yalnızca caz değil pek çok müzik türü için önemli bir yere sahip. Harlem’de Billie Holiday’in ilk performanslarını gerçekleştirdiği Bill’s Place; John Coltrane ve Bill Evans gibi cazın önemli isimlerinin sahne aldığı Village Vanguard gibi mekânlarıyla New York, cazın güncel sahnesiyle olduğu kadar tarihiyle de doğrudan cazla ilişkilendirilebilen bir şehir.

Paris, Fransa: 20. yüzyıl başında cazın yükselişiyle beraber bu soluğu sokaklarında hızla taşımaya ve yaymaya başlayan şehirlerden biri de hiç şüphesiz Paris. Duc des Lombards, Autour de Midi, Le Baiser Salé, Chez Papa dünyaca ünlü caz sanatçılarının sahne aldığı meşhur mekânlar arasında yer alıyor.

Sabırsız İstanbul ve caz

“Caz müziği fay hattı enerjisinin depremle boşalması gibidir; içinde hem sevgi ve sevgi hayalleri hem hüzün hem gerginlik hem sevinç kısaca her şey vardır… Bütün bu duyguları caz ritimlerinde bulabilmek için sabır gerekir, dinledikçe kulak-beyin-kalp üçgeninde yer bulmaya başlar… İstanbul ortam olarak caz için efsane olabilecek bir şehirken çoğunlukla halkın tercihi olmamıştır maalesef…" 

Bu sözler sevgili Tunç (Uğurdağ) Abi’ye ait. Elbette ki İstanbul ve cazla ilgili düşündüğüm bu yolda Tunç Abi’ye uğramamak olmazdı. O aslında cazın şehirle bir bağı olduğuna inanmayanlardan. Cazın sadece kişilere özgü olduğunu ve her ülkede azınlığın zevki olduğuna inanıyor. “İnanabiliyor musun Irmak, dünyada 200 kadar ülke var, hiçbirinde caz dinleme oranı %10-15’e ulaşamamış. Aynı şekilde caz müzisyenleri de tüm ülkelerin müzisyenleri arasında hep azınlıkta.” Şaşkınlığını gizleyemeyerek bilgilerini paylaşıyor benimle Tunç Abi. En son yaptığımız söyleşiden sonra onu yeniden dinlemek bana çok iyi geliyor. “Peki neden İstanbul’da caz tam anlamıyla benimsenemiyor?” diye sorduğumda da derin bir iç çektikten sonra acı gerçekleri ustalıkla önüme seriyor:

“İstanbul bu kadar hırpalanmasına, itilip kakılmasına rağmen hâlâ dünyanın en güzel şehirlerinden biri. Fakat içinde yaşayanların %90’ı, yüzyıldan fazla ekonomik olarak var olma savaşı veriyor; ne şehrin güzelliği ne caz ne klasik müzik için ayıracak vakitleri yok. Caz ve klasik müzik türleri üretene yakın miktarda dinleyicinin ısrarına muhtaç müzik türleri. Miles Davis ve/veya Paganini’yi takip edebilmek için zaman ve sabır gerekiyor.”  

“Borderline” İstanbul ve caz

Ben, “Caz insanın hayattaki davranış biçimini, görgüsünü geliştirir. Caz daha iyi fotoğraf çekmemi sağlayamaz ama hangi fotoğraflarımın daha iyi olduğunu caz dinlerken daha iyi anlayabilirim ve seçebilirim.” diyen Tunç Abi’nin sözlerini düşünmeye devam ederken bu sefer de birkaç gün sonra nöropsikolog Alkım Seven ile İstanbul üzerine yaptığımız keyifli sohbetlerden birinde konu yeniden caza geliyor. “Neden tek gözümüz varmış gibi bakıyor, tek ayağımızla yürümeye çalışıyor, tek elimizle tutunmaya çalışıyoruz?” diyor Alkım. Bana her zaman ilham veren bir nöropsikolog ve davranış bilimci olarak konuya daha profesyonel yaklaşıyor ve “Aslında İstanbul tam bir “borderline” örneği biliyor musun Irmak? Evet, İstanbul’u sınırda kişilik olarak değerlendirmeyi tercih ediyorum çünkü İstanbul’un bağlanmayla ilgili bir sorunu var genel olarak. Kuvvetli bir anlaşmaya varmak üzereyken kötülenen ve terk edilen bir şehir o.” Bu sözleri engel olamadığım bir hüzünle dinlediğimi fark eden Alkım, “Böyle bir şehirde elbette stresi azaltmaya ihtiyacımız var.” diyor ve hemen Nina Simone’un bir plağını yerleştiriyor. “İstanbul zor bir şehir; ancak stresi azaltmak için belki de daha çok sokmalıyız hayatımıza cazı, ne dersin?” 

Yolculuğun sonunda 

Yolculuğun sonunda bana artakalan birçok düşünce oldu aslında. Tunç Abi’nin söyledikleri, Alkım’ın bakış açısı ve cazın tarihsel süreci sonrası İstanbul’un cazı daha çok nasıl benimseyebileceğini düşünmeye sanırım ben önümüzdeki günlerde de devam edeceğim.

Eğer bana eşlik etmek isterseniz belki Nardis’te karşılaşırız bir gün. Ne dersiniz?

Hikâyeyi paylaşmak için:
Galata'dan Sevgilerle

İsim: Juan Andrés Benítez
Şehir: Barselona
Mekân: La Masia
Fotoğraf:

"Sanat ve başkaldırı"
Mayıs 2017, Barselona
Fotoğraf: Sinem Uğurdağ

Galata'dan Raval'e özlem ve sevgilerle,

Sinem

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Aposto İstanbul

Aposto İstanbul

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

YAZARLAR

Aposto İstanbul

Aposto İstanbul

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir