11 Eylül Çarşamba sabahından herkese günaydın.
Dün yurt içinde açıklanan sanayi üretimi verileri beklentilere paralel gerçekleşirken, TÜİK tarafından açıklanan işgücü istatistikleri ise büyük bir sürpriz yaptı. Piyasa çoğunlukla işsizlik oranının artmasını, istihdam oranının ise azalmasını beklerken; bunun tam tersinin yaşanmış olması piyasa aktörlerini şaşkınlığa uğrattı.
Günün Hikayesi'nde Anadolu ÜPAK Genel Müdürü Ali Cem Suca ile yaptığımız söyleşiye ulaşabilirsiniz.
- O sırada Aposto'da: Yeni bültenler, uzman kalemlerden makaleler ve podcast serileriyle zenginleştirmeye devam ettiğimiz Aposto Premium’u yıllık aboneliklerde geçerli %30 indirimle denemek için Backtoschool2024 kodunu kullanabilirsiniz.
Günlük ruh gıdası dozunuz ise burada: Morning
İyi okumalar.
Emircan
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi, günü 77,4 milyar TL hacim ve %0,78 kayıpla 9.624 puan seviyesinden tamamladı. Güne yatay-pozitif bir açılışla başlayan, ancak gün içinde kademe kademe gelen satışlarla kazançlarını kayba dönüştüren endeks, böylece düşüş serisini de sürdürmüş oldu.
- Endekste haftalık kayıp %3,97 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kayıp %2,86, yılbaşından bu yana kazanç ise %28,83 seviyesinde.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %9,95 kazanç yaşayan Borusan Boru (BRSAN), %4,64 kazanç yaşayan Borusan Yatırım (BRYAT) ile %4,37 kazanç yaşayan Ard Yazılım (ARDYZ) payları oldu.
- Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %1,60 artış gösteren BIST Madencilik Endeksi (XMADN) oldu. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %1,00 kayıp yaşadığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %1,22 kayba uğradı.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Temmuz ayında işsiz sayısının bir önceki aya kıyasla 112 bin kişi, işsizlik oranının ise 0,4 puan azalışla %8,8 seviyesine gerilediğini açıkladı. Aynı dönemde 'geniş tanımlı işsizlik' olarak da bilinen atıl işgücü oranı ise 2,7 puan azalışla %26,5'e geriledi.
- 📖 Ayrıntılar: TÜİK verilerine göre Temmuz ayında istihdam oranı 0,3 puan artışla %49,6'ya yükselirken, işgücüne katılma oranı ise 0,1 puan artışla %54,4'e yükseldi.
• Türkiye İstatistik Kurumu, Temmuz ayında sanayi üretim endeksinin aylık bazda %0,4 artarken, yıllık bazda ise %3,6 azaldığını açıkladı. Temmuz ayında endeksi oluşturan alt gruplar arasından üretimi aylık bazda en çok artan grup %3,6 ile dayanıklı tüketim malı grubu olurken, yıllık bazda en çok artan grup ise %8,8 ile enerji grubu oldu.
- 📖 Ayrıntılar: Temmuz ayında yüksek teknoloji grubunun üretimi aylık bazda %7,9, yıllık bazda ise %20,2 azaldı.
• TÜİK, Temmuz ayına ilişkin dış ticaret endekslerini açıkladı. Açıklanan verilere göre söz konusu dönemde ihracat birim değer endeksi %0,9 artarken, ithalat birim değer endeksi %3,1 arttı. Aynı dönemde ihracat miktar endeksi %12,8 artarken, ithalat miktar endeksi ise %10,5 azalış gösterdi. Bu dönemde ihracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle elde edilen ticaret haddi ise 0,3 puan azalışla 88,1'e geriledi.
- 💾 Cep bilgisi: İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan dış ticaret haddi verisindeki azalış, ithal ürünlere birim başına yapılan ödemelerin ihraç edilen ürünler için alınan ödemelerden daha fazla arttığına, diğer bir ifadeyle ihracat birim değerlerinin azaldığına işaret eder.
• Hazine dün düzenlediği iki tahvil ihalesi ile toplamda 26,1 milyar TL borçlandı.
- Düzenlenen ilk ihale olan 7 yıl vadeli değişken faizli devlet tahvili ihalesinde toplam borçlanma 9,4 milyar TL, ortalama bileşik faiz ise %53,43 düzeyinde gerçekleşti.
- İkinci ihale olan 9 yıl vadeli devlet tahvili ihalesinde ise borçlanma 16,7 milyar TL, ortalama bileşik faiz ise %28,67 düzeyinde belirlendi.
• HSBC tarafından Türkiye piyasalarına ilişkin hazırlanan raporda, bankanın bu yıl için faiz indirimi yapılmaması beklentisini koruduğu, 2025'in birinci çeyreğinde ise önden yüklemeli faiz indirimi beklediği ifadelerine yer verildi. Raporda mali konsolidasyonun enflasyon konusunda destek verebileceği belirtilirken, genel görünümün ise belirsiz olduğu ifade edildi.
"Eğer yetkililer enflasyon beklentilerini hedefe daha yakın bir seviyeye sabitleme konusunda ciddilerse, reel faiz oranlarını uzun bir süre yüksek tutacak bir gevşeme hızı görmeyi bekleriz. 2025'te daha iddialı bir mali konsolidasyon enflasyonla mücadeleye yardımcı olacaktır, ancak politika yapıcıların sert bir inişten kaçınmak için nispeten daha destekleyici bir duruş sergileme eğiliminde olacağı görüşümüzü koruyoruz"
• Bloomberg, Türkiye Varlık Fonu'nun (TVF) 12-13 Eylül tarihleri arasında Dubai ve Abu Dabi'de yatırımcı toplantıları gerçekleştirmeyi planladığını haberleştirdi. Habere göre toplantılarda çoğunlukla sabit getirili menkul kıymet yatırımcıları hedefleniyor olacak.
• Ak Portföy Genel Müdürü Mehmet Ali Ersarı, Türkiye'de portföy yönetim sektörünün 5 trilyon TL'lik büyüklüğe ulaştığını, bu alanın lokomotifi olan yatırım fonlarının büyüklüğünün ise bir yıl içinde %150 büyüyerek 3,6 trilyon TL'yi bulduğunu söyledi. Ak Portföy olarak sektörün üzerinde bir ivmeyle yatırım fonlarında 460 milyar TL, portföy büyüklüğünde ise 700 milyar TL seviyesini yakaladıklarını söyleyen Ersarı, ayrıca 2016'da kurdukları Türkiye'nin ilk girişim sermayesi yatırım fonunun da 2024 yılında ilk çıkışını gerçekleştirdiğini söyledi.
- ➕ Ayrıca: Konuyla ilgili Aposto editörünün Ak Portföy Büyüyen Şirketler Fonu'nun (BUY) gidişatına ilişkin sorduğu soruya da yanıt veren Ersarı, şu ifadeleri kullandı:
"Bazı fonlar geniş çerçevede getiri üretmeye çalışırken, bazı fonlar da belirli temalar çerçevesinde yönetim sağlar. Belirli temaların getirisinin negatif ayrıştığı dönemler de yaşanabilir. Büyüyen Şirketler Fonu da aslında bu çerçevede değerlendirilmesi gereken bir fon. Eğer konjonktür bir ürüne uygun değilse, getirilerin olumsuz ayrıştığı dönemler olabilir. Ancak bu temayı benimsemiş yatırımcıların yine yatırımlarına uzun vadeli bakması en doğrusu olacaktır."
• QNB Finansbank tarafından Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yapılan açıklamada, genel kurul toplantısında ünvan değişikliğinin de ele alınacağı bildirildi. Yapılan açıklamaya göre QNB Finansbank isminin QNB Bank olarak değiştirilmesi genel kurulda oylamaya sunulacak.
• Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) verilerine göre, Türkiye otomotiv sektörünün ihracatı Ağustos ayında geçen yılın aynı dönemine göre %0,4 geriledi. İhracattan aldığı pay %12,3 olan sektör, ilk sıradaki yerini korudu. OİB Yönetim Kurulu Başkanı Baran Çelik planlı bakım-onarım çalışmaları nedeniyle üretime ara verilmesine rağmen ihracatta ağustos ortalamalarının üzerine çıkıldığını bildirdi.
- 💾 Cep bilgisi: Ekonomim'den Esra Özarfat'ın haberine göre; girdi maliyetlerindeki artış ve dövizin sabit kalmasından dolayı rekabet gücünün her geçen gün gerilediğini belirten otomotivciler, önümüzdeki 5 ayda kademeli olarak işçi çıkarmaya devam edeceklerini belirtiyor.
• TOBB verilerine göre yılın ilk yedi ayında kapanan şirket sayısı önceki yılın aynı dönemine göre %28 artışla yaklaşık 15 bin oldu. Konkordato listesinin tepesinde ise inşaat ve tekstil sektörleri yer alıyor.
- 📖 Ayrıntılar: Konkordato Takip tarafından derlenen verilere göre yılın ilk 8 ayında 982 şirket için geçici mühlet kararı alınırken bu sayı geçen yılın tamamının iki katına ulaştı. Aynı dönemde iflas kararı verilen şirket sayısı 58 olurken geçen yılın tamamında bu sayı 65 olmuştu.
• Bloomberg'in haberine göre ABD Federal Mevduat Sigorta Kurumu (FDIC), ABD'nin en büyük 8 bankasına getirmeye hazırlandığı sermaye yeterlilik kriterlerini esnetmeyi planlıyor. Habere göre %19 olarak planlanan yeni sermaye yeterlilik oranı kriterinin %9'a indirilmesi düşünülüyor.
- 💾 Cep bilgisi: Bankalar bir önceki planda yer alan oranı fazla yüksek bulmuş ve aşağıya indirilmesi için lobi çalışmaları yapmışlardı.
• Almanya Sanayi Federasyonu (BDI) tarafından, "Sanayi ülkesi Almanya için dönüşüm yolları" başlığıyla yayımlanan raporda Alman sanayisinin her zamankinden daha fazla baskı altında olduğu ifade edilirken, bu durumun acil reform uygulamaları için bir uyarı niteliğinde olabileceği belirtildi. Ülkedeki krizin konjonktürel değil yapısal olduğunun ifade edildiği raporda, yüksek enerji fiyatları, iş gücü kıtlığı, çok fazla bürokrasi ve yüksek vergilerin sanayi üzerinde yük oluşturduğu vurgulandı.
"Almanya'daki iş çerçeve koşullarının diğer ülkelere kıyasla daha az cazip olması, son 30 yılda Almanya'daki hem kamu hem de özel sektör yatırımlarının diğer sanayileşmiş ülkelerdeki yatırım oranlarının önemli ölçüde altında kalmasına neden olmuştur."
• Çin'in ihracatı Ağustos ayında bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %8,7 artarak piyasa beklentilerini aştı. Beklenti, ihracatın %6,6 artış göstermesi yönündeydi. Aynı dönemde ithalat ise %0,5 ile beklentilerin çok altında artış gösterdi.
- ➕ Öte yandan: Söz konusu dönemde ülkenin Rusya'dan ithalatı %1 azalırken, ihracatı ise %10 artış gösterdi.
“Bundan böyle ben böyle” diyenlere özel parçalar Koton x Zeynep Bastık Koleksiyonu’nda!
Koton, 24/25 Sonbahar-Kış Koleksiyonu’nunda Zeynep Bastık’ın enerjisi, dikkatleri üzerine çeken tarzı ve modern duruşuyla modaseverlerle buluşuyor. Koleksiyon, beş farklı başlıkta günlük giyimden sahne şıklığına zamansız stillere hayat veriyor.
Glam ile feminenliğin gösterişli yüzü: Boudoir dressing ve glam trendlerinin izlerini taşıyan koleksiyonda, bordo, canlı kırmızı, off white, jet black ve gold gibi göz alıcı renkler öne çıkarken dantel, deri, kürk, krep, saten ve parlak kumaşlar bu temanın temelini oluşturuyor.
Western Revival ile modern kadının güçlü ifadesi: Bu temada, “denim on denim” modası ön planda yer alırken ekru, sıcak ve soğuk kahve tonlarının hakim olduğu koleksiyonda süet takımlar, korseli detaylar ve nakışlı denimler dikkat çekiyor.
Dahası; Delicate Lingerie ile sofistike ve şık 10 parçalık iç giyim ve 5 parçalık pijama seti, leopar deseni ile bordo ve siyah renklerinin zarif uyumunu gözler önüne seriyor. Party Koleksiyonu’ndaki 3 özel modelle gece stiline vurgu yapıyor.
Koton x Zeynep Bastık Koleksiyonu stilin ötesine geçiyor, sürdürülebilir üretim yöntemleriyle su tüketimi %80 oranında azaltılıyor, pamuk kalitesi arttırılıyor ve üretim sürecindeki enerji kullanımı en aza indiriliyor.
Koleksiyon için özel olarak bestelenen "Ben Böyle" şarkısı dijital müzik platformlarında yayında. Koton X Zeynep Bastık Koleksiyonu’nun seçkin ürünleriyle buradan, tüm Koton mağazaları ve Koton mobil uygulamasından tanışabilirsiniz.
Ali Cem Suca: 'Çiftçinin finansman ihtiyacını sermaye piyasaları hafifletebilir'
Türkiye Ürün İhtisas Borsası’na bağlı Anadolu ÜPAK'ın Genel Müdürü Ali Cem Suca, Türkiye’de tarımsal emtia borsalarının çalışma prensiplerini, lisanslı depoculuğu, elektronik ürün senetlerini ve tarım borsacılığında aracılı sistemi anlattı.
Türkiye’de 2019’da faaliyete geçen tarımsal ihtisas borsaları, zaman içinde büyümeye ve işlem hacmi kazanmaya devam etti. Türkiye Ürün İhtisas Borsası’na bağlı Anadolu ÜPAK Genel Müdürü Ali Cem Suca ile Türkiye’de tarımsal emtia borsalarının çalışma prensiplerini, lisanslı depoculuğu, elektronik ürün senetlerini ve tarım borsacılığında aracılı sistemi konuştuk.
Türkiye’de tarımsal emtia borsacılığı ve ELÜS sistemini biraz anlatabilir misiniz?
Çiftçiden alınan ürün Ticaret Bakanlığı gözetimi altında lisanslı depolarda depolandıktan sonra, ürün karşılığında elektronik ürün senedi (ELÜS) dediğimiz bir elektronik senet çıkıyor. Bu aslında Borsa İstanbul’da işlem gören pay senetlerinin ürüne endeksli bir benzeri. Bir şirket ortağı olmak yerine lisanslı depodaki ürünün sahibi oluyorsunuz ve elektronik olarak alıp satabiliyorsunuz. İsterseniz bu ürünü teslim alabilirsiniz, isterseniz de sadece yatırım amaçlı bunu alıp satabilirsiniz.
Tarımla veya ürünle alakalı bir bilgi sahibi olmak zorunda değilsiniz. Siz bu ürüne yatırım yapan bir yatırımcı olarak ELÜS’ü alıp satabilirsiniz.
Gıda arz güvenliği ve tarımın stratejik sektör olması bu noktada çok önemli. Tarım en az kayıt altında olan sektör, ürün fiyatlarının artması da biraz bu yüzden. Siz malı depoya koyduğunuzda pay senedi gibi bir ELÜS çıkıyor ve bu Merkezi Kayıt Kuruluşu’nda kaydediliyor. Bunların alım satımı da 2028 yılına kadar vergiden muaf. Ayrıca ELÜS’ünüzü teminat göstererek 9 aya kadar vadeli kredi de kullanabiliyorsunuz.
Sistemde şu an hangi ürünler mevcut?
TÜRİB’de 17 çeşit ürün işlem görüyor, ancak bunların en fazla işlem görenleri buğday, arpa, mısır ve ayçiçeği. Zaman içerisinde bunları genişletmeyi düşünüyoruz. Zeytin, pamuk veya fındık gibi ürünler olabilir. Soğuk hava depoları lisanslı depoculuktan çok farklı değil, meyve-sebze tarafı da uygulanabilir.
Rakamsal olarak şu anda hububat rekoltesinin üçte biri lisanslı depolarda. Depo kapasitesi sürekli artıyor, yılda 1 milyon ton kapasite geliyor.
Lisanslı depoculuk ve aracılı sistemin tarıma ve ülkemize faydası sizce neler olabilir?
Şunu görüyoruz, tarımın en büyük sorunu finansman. Finansman olmayınca hasada borçlu giriyorsunuz. Çiftçi hasada borçlu girince lisanslı depoculuk hizmetinden faydalanamıyor. Tarımsal girdi maliyetleri de çok yüksek olduğu için çiftçiler üretmeyi bırakıyorlar. Bize gelen anketlere göre çiftçilikte şu an ortalama yaş 54 ve çiftçiler çocuklarına bu işi yapmayı tavsiye etmiyorlar. Bu stratejik anlamda büyük bir sorun.
Lisanslı depoculuk, aracılı sistem ve TÜRİB, tarımda finansman sorununu hafifletebilir. Çiftçilere sermaye piyasalarından fonlama gerekiyor. Piyasalarda da tarıma ilgi duyan önemli bir kesim var ve bunların belirli portföy büyüklüğü mevcut. Bu portföyün bir kısmı bile getirilse piyasaya belirli bir hacim gelir. Bu hem komisyonların düşmesine neden olur hem de çiftçi çok daha kolay finansman kaynağı bulur. Bu durum uzun vadede belki gıda enflasyonunu düşürücü etkiye dahi yol açabilir.
Lisanslı depoya giren ürünlerde aradaki aracı da ortadan kalkıyor. Çünkü normal piyasada çiftçi malını tüccara satıyor, tüccar üzerine koyup başkasına satıyor, nihai tüketiciye uzanana kadar fiyat katlanarak gidiyor. Bizim sistemimizde ise çiftçi malını lisanslı depoya veriyor ve istediği zaman alıp-satıyor. Arada fiyatı yükseltecek bir mekanizma ortadan kalkmış oluyor.
Türkiye’de sistem nasıl başladı ve nasıl gelişiyor?
Üçlü bir sac ayağı var emtia borsacılığında, başlangıcı lisanslı depoculukla başlıyor. 2005’te lisanslı depoculuk kanunu çıktı, 2010’da da Türkiye’nin ilk lisanslı deposu Toprak Mahsülleri Ofisi ve TOBB ortaklığında kuruldu ve 2019’da Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) faaliyete geçti.
Faaliyete geçtiğinden bu yana TÜRİB’de sermaye piyasalarında alışık olmadığımız aracısız sistem mevcut. Yatırımcılar doğrudan emir girebiliyorlar ve insanlar beş senedir spot piyasadan alım satım yapıyor. Şimdi de esasında en başından beri kurgulandığı haliyle ürün piyasası aracı kurumları (ÜPAK) faaliyete geçmesi planlanıyor.
Aracılı sisteme geçilmesinin ne gibi faydaları olacak?
TÜRİB’de 2019’da ELÜS sahibi olan 30 bin mudi mevcuttu; şu anda bu sayı 230 bine yaklaştı. Bu artık yönetilebilir bir yapı olmaktan çıktı. TÜRİB’in görevi de bu değil, Borsa İstanbul’un doğrudan emir aldığını düşünebiliyor musunuz? Burada aksaklıklar çıkabiliyor, şikayetler olabiliyor.
TÜRİB ilk kurulduğunda aracılı sistem ile kurgulanmıştı. Ancak araya pandemi, deprem gibi felaketler girdi. Ayrıca ticaret borsalarının bir araya getirilmesi, şirketleşme ve sistemin oluşturulması da bir miktar süre aldı. Ticaret borsaları ÜPAK’lardan önce sistemin içindelerdi ama ortaklıkları yoktu. Şimdi Anadolu ÜPAK’ın sermayesinin %100’ü 31 tane ticaret borsasının. Ortak olmadığınız bir yapıda çalışmakla ortak olduğunuz bir yapıyla çalışmak arasında fark oluyor.
Sistem açısından önemimizi şöyle ifade edeyim. Anadolu ÜPAK olarak mevcut mudi sayısı, işlem hacmi ve lisanslı depo kapasitesinin üçte birinden fazlası bizim. Biz faaliyet iznini aldıktan sonra sahaya yayılıp mevcut kişileri sisteme dahil etmeyi planlıyoruz. Ayrıca ÜPAK’lar faaliyet iznini aldıktan sonra TÜRİB’in doğrudan alım-satım platformu kapatılacak ve doğrudan işlemlere son verilecek.
Biz faaliyet izni aldıktan sonra ciddi bir şekilde mevcudun üzerine koyacağımızı düşünüyoruz. Ticaret borsalarımızla uyumlu bir şekilde çalışıyoruz ve depo kapasitemiz artıyor. Sistemin aracılı sistemle çok daha hızlı gelişeceğini düşünüyorum.
Yakın ve orta vadede hedefleriniz nelerdir?
Birinci hedefimiz hasat öncesinde mudi yapımızı kendi bünyemize geçirmek. İkinci hedefimiz ticaret borsaları aracılığıyla bu sistemi hiç bilmeyen çiftçileri sisteme dahil etmek. Üçüncü hedefimiz ise orta vadede sermaye piyasalarını sisteme entegre etmek. Bunları eşzamanlı yapmayı düşünüyoruz.
Şimdilik TÜRİB’in kısa vadeli planları arasında da 2 yıl içinde vadeli işlem piyasasını açmak var. Aynı zamanda planlar arasında gün içi alım-satım, kaldıraçlı alım, kredili işlem, hatta açığa satış bile mevcut.
