Haftanın Haberi
Kısa Kısa
Çevreci Geek'i Takip Edin
Derin Bakış
Doğal Muhabbet
Çevreci Geek'ten Öneriler

Müsilaja Karşı Eylem Planı Hazırlandı, Peki Uygulanır mı?

Eylem planını inceleyen uzmanlar önceki örneklerden dolayı endişeli
Müsilaja Karşı Eylem Planı Hazırlandı, Peki Uygulanır mı?

Çevreci Geek 8 Haziran Podcast

Çevreci Geek

Çevreci Geek 8 Haziran Podcast

Marmara Denizi'ni Kasım ayından beridir etkisi altına alan müsilaja karşı sonunda bir eylem planı hazırlandı. Ama uzmanlar daha önceki eylem planları gibi, bu planların uygulanması konusunda endişeli. Gelin bu endişeleri beraber inceleyelim.

Haftanın haberinden sonra, kısa kısa diğer başlıklara göz atıp, Derin Bakış'ta Gezegensel Sınırlar konseptini ele alıyoruz. 9 başlıkta yaşanabilir bir dünyanın sınırlarını belirleyen bu teori bu hafta Netflix'de bir teori ile de ele alındı.

Şimdiden keyifli okumalar, kendinize ve çevrenize iyi bakın...

Haftanın Haberi

Müsilaja Karşı Eylem Planı Hazırlandı, Peki Uygulanır mı?

Eylem planını inceleyen uzmanlar daha önceki örneklerden dolayı endişeli

Müsilaja Karşı Eylem Planı Hazırlandı, Peki Uygulanır mı?

Marmara’nın deniz salyası yani müsilaj sorunu iyice büyümeye devam ediyor. Kasım ayından beridir devam eden soruna sonunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, bir eylem planı hazırladı.

Marmara Denizi'ne kıyısı olan illerin belediye başkanları, valileri ve milletvekillerinin hafta sonu bir araya gelerek hazırladığı eylem planında 22 madde yer alıyor.

Söz konusu maddeler, biliminsanlarının sıkça dile getirdiği Marmara’daki atık yükünün azaltılması, derin deşarj gibi yıllardır uygulanan ve Marmara Denizi’ni yok eden yöntemlerin değiştirileceği bilgisini kapsadı.

Bunlardan öne çıkan bazıları şöyle:

  • Marmara Denizi koruma alanı olması için çalışmalar başlayacak,
  • 7/24 müsilaj temizleme faaliyeti yürütülecek,
  • Su arıtma tesislerinin tamamı ileri biyolojik arıtma tesisine dönüştürülecek, zira Marmara Bölgesindeki atık suların yüzde 53’ü sadece ön arıtım yapılarak yani sadece katı ve yabancı maddeler arıtılarak, suyun kimyasal dengesini düzeltmeden denize veriliyordu
  • Bu arıtma tesislerinin varlığı ile arıtılmış suyun sulama gibi alanlarda yeniden kullanılması sağlanacak
  • Balıkçılık faaliyetleri ekosistem temelli yapılacak ve balıkçılara maddi destek verilecek.
  • İyi tarım ve organik tarıma geçiş süreci ile damla sulama süreci desteklenecek
  • Fosfor ve yüzey aktif madde içeren temizlik malzemelerinin kullanımı aşamalı olarak azaltılacak

Eylem planı açıkçası etkileyici bir listeye sahip. Ama Türkiye eylem planlarının yapılıp maalesef uygulanmadığı ülkelerden biri. 

Mesela Türkiye aslında 2017 yılından beridir bir kuraklık eylem planına sahip. Hatta damla sulamanın artırılması bu 5 yıl önceki eylem planının da hedeflerinden biriydi.



Damla sulama konusunda çalışmalar yarım kaldı ve %90 gibi bir verim sağlayan bu sistemin, şu an sadece %5 civarında bir kullanımı var.

Marmara Eylem Planı ile de benzer bir gelişme olması açıkçası konu hakkında yorum yapan uzmanların ilk korkusu.

BBC Türkçe'ye konuşan Çevre Mühendisleri Odası (ÇMO) Genel Başkanı Ahmet Dursun Kahraman, Türkiye'de plan hazırlama konusunda hiçbir sorun olmadığını fakat bunları hayata geçirme konusunda bugüne kadar ciddi sıkıntılar yaşandığına dikkat çekmiş mesela.

Kahraman, dünyanın en iyi yönetmeliğini de çıkarsanız, uygulama esastır diyerek eylem planının önceki örneklerde olduğu gibi birilerini zengin etmek üzerine kullanılacağından endişe etmekte.

Kendisini geçtiğimiz Pazar günü Doğal Muhabbet’te ağırladığım su politikaları uzmanı Dr. Akgün İlhan da benzer bir noktaya dikkat çekiyor.

İlhan, bu sayılan önlemlerin kağıttan çıkıp hayata geçmesi için belirli zaman sonunda erişilecek net hedeflerin belirlenmesi ve bu hedeflerin gerçekleşmesi için ne kadar bütçe ayrılacağının beyan edilmesinın şart olduğuna yoksa aksi takdirde temenniden öteye gitmeyeceğini açıkladı.

Deniz biyoloğu Mert Gökalp de yıllardır Marmara Denizi'ndeki kirliliğe dikkat çekmeye çalıştıklarını fakat ancak işler geri çevirmesi çok zor bir noktaya gelince insanların kendilerine kulak kesildiğini söylüyor.



Gökalp özellikle şu an suyu kirletenlere neden hemen ceza kesilmediğini soruyor.

Eylem planında iyileştirme çalışmaları olmasına rağmen, bu süreçte doğayı kirletmeye devam edecek işletmelere dikkat çeken Gökalp, bu tesislerin gerekli arıtma şartlarını sağlayana kadar kapatılması gerektiğini belirtiyor.

Gökalp, etrafından 25 milyon kişinin yaşadığı Marmara Denizi için şimdiden hareket geçmeye başlamazsak, bunun bedelini daha ağır ödeyeceğimizin altını çiziyor.

Bu ağır bedellerden biri de müsilajın sadece Marmara’da kalmayıp, diğer denizlerimize yayılması olabilir, zira son günlerde Karadeniz ve Ege’de de müsilaj görüntülerine rastlanmış.



Deniz salyası ilk olarak Ordu’nun Fatsa ilçesinde bulunan Yalıköy Limanı‘nda görüldü. Deniz salyası, balıkçıların ihbarı ile belediye ekipleri tarafından deniz yüzeyindeki kirliliği temizlendi, ama deniz altındaki risk devam ediyor.

Bunun sebebi ise aynı Marmara gibi Karadeniz’in de kapalı bir deniz olması. Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Aydın, Karadeniz’e akan evsel ve tarımsal atıkların yanı sıra sanayi, kanalizasyon gibi atıkların denizi kirlettiğini belirtiyor.

Aydın, özellikle azot ve fosfat kirliliği devam ederse, belki Marmara kadar yakın bir zamanda değil ama yarın öbür gün, Marmara’ya benzer bir felaketin Karadeniz’i beklediğini belirtti.

Marmara ve Karadeniz’den sonra ise deniz salyası Ege Denizi’ne doğru ilerken görüldü.

Uzmanların, 15 metre kalınlığında bir kütle olarak Ege’ye hareket ettiğini açıkladığı müsilaj tabakası gökyüzünden görüntülendi. Denizin dibinde ve içindeki canlıları yok edeceği ifade edilen salyanın İzmir Körfezi‘ne ulaşma ihtimali bulunuyor.

Maalesef bu haberleri, iklim değişikliği ve küresel ısınma devam ettikçe, tarımda gübre ve pestisit kullanımı kontrolsüz şekilde yapıldıkça ve arıtmamız istenilen seviyeye gelmedikçe duymaya devam edeceğiz.



Dr. Akgün İlhan’ın da şimdiye kadar Marmara Denizi’nin kendini nasıl idare ettiğine şaşırdığını belirtiyor.

İlhan aslında ideal bir dünyada, Marmaraya hiç bir şey atmamız, denize atık su vermeyi kesmemiz veya en aza indirmiş olmamız gerektiğini belirtiyor.

Marmara Denizi’ni bir foseptik çukuru gibi görmeyi bırakmamız gerektiğine de dikkat çeken İlhan, Marmara’nın sonsuz sayıda canlının habitatı, balıkçılık ile bir besin kaynağı ve turizm gibi  tarihsel, kültürel, ekolojik ve ekonomik önemi olduğunun altını çiziyor.

Dr. Akgün İlhan ile kuraklığı da ele aldığımız bu sohbeti Çevreci Geek Youtube kanalından izleyebilirsiniz.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Kısa Kısa



Adana’da 5 Haziran günü başlayan ve neredeyse bir gün boyunca devam eden plastik geri dönüşüm tesisi yangını uzun çabalar sonrasında söndürüldü.

Seyhan ilçesi Küçükdikili Mahallesi'ndeki plastik geri dönüşüm tesisinin bahçesinde başlayan ve plastik balyaların tutuşması üzerine yayılan yangına bölgeye yönlendirilen çok sayıda itfaiye ekibi gece boyunca müdahale etti.

Adanalılar gün boyunca şehire yayılan siyah bulutların fotoğraflarını paylaştılar. Sebebi bilinmeyen bu yangın maalesef haftasonu boyunca yaşanan 3 plastik geri dönüşüm tesis merkezli yangından biri.

Mikroplastik Araştırma Grubu son dönemde süreli çıkan bu yangınların detaylı bir listesini çıkarmış durumda, bu çalışmaya websitelerini ziyaret ederek ulaşabilirsiniz.




BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyatları Endeksi‘ne göre, mayıs ayında küresel temel gıda ürünlerinin fiyatları geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 39,7 arttı.

Bu rakamın da 2010 yılının Ekim ayından beri son 12 aya bakılarak kaydedilen en büyük aylık artış olduğu ifade edildi.

Artışta gıda üreticilerinin pandemi döneminde üretim, istihdam ve ulaştırmada yaşanan kesintilerden etkilenmesi ve maliyetlerin yükselmesinin de payı büyük.

Türkiye’de de gıda fiyatlarında bir yılda (Mayıs 2020’ye göre) yüzde 32,5 oranında artış kaydedildi.

Geçen yıla göre ekmek, un, bulgur, makarna fiyatları yüzde 21,5, meyve fiyatları yüzde 37,6 oranında, sebze fiyatları ise yüzde 88,7 oranında artış gösterdi.

Önümüzdeki dönemde yaşanacak kuraklık riski ise bu fiyatların daha çok artmasına sebebiyet verebilir.



Çevreci Geek'i Takip Edin

• Bu ve benzeri sürdürülebilir kalkınma ve çevre dostu haberlere güncel bir şekilde ulaşmak için Çevreci Geek'i Instagram, Twitter, LinkedIn, Telegram ve Youtube üzerinden takip etmeyi unutmayın.

Derin Bakış

Gezegenimizin Sınırları var ve biz onları zorluyoruz

Bu hafta yayına giren Netflix belgeseli için bir giriş

Gezegenimizin Sınırları var ve biz onları zorluyoruz

Bu haftanın belgesel önerilerinde Netflix’de 4 Haziran günü yayına giren Gezegenimizin Kritik Eşikleri adlı belgeseli bulacaksınız. Bu belgesel David Attenborough’nun Gezegenimiz belgesel serisinin bir parçası.

Belgeselde Stockholm Direnç Merkezi (SRC) direktörü Johan Rockström’un liderliğinde ortaya sunulan, Gezegensel Sınırlar konsepti ele alınıyor.

Yapılan çalışma ile dünyadaki yaşamsal sistemin dirençliliği ve devamını sağlayacak toplam 9 süreç belirlemiş.

Bu sınırları aşmak, büyük ölçekte ani ve geri döndürülemez çevresel yıkımların, geri dönülmez eşiklerin (tipping point) ortaya çıkmasını arttırmak anlamına geliyor.

Kısaca gelin bu 9 süreci ele alalım:



İklim Değişikliği: Bunu burada görmek kimseyi şaşırtmadı herhalde. hatta iklim krizi gezegensel sınırlar içinde ilk sırayı almakta. 

Özellikle havadaki karbondioksit oranından ilerleyen bu süreçte güvenli sınırımız 350 ppm olarak belirlenmişti. Şu an 418 ppm’de olmamız bu sınırda güvenli sınırı çoktan aştığımız anlamına geliyor.

İklim değişikliğinin etkilerini burada bi daha tekrarlamaya gerek yok ama artık geri dönülemez noktaya çok daha fazla kalmadığını belirtelim.

Biyolojik Çeşitlilik: Biyoçeşitlilik, Dünya üzerinde birçok işleve sahiptir. Ekosistemin dengede kalmasını sağlar, ne kadar çok canlı birbirini dengede tutarsa Dünya da o işlevleri kolayca devam ettirir.

Burada genelde arı ve çiçek örnekleri verilir. Arıların sayılarının azalması ise meyve üretimi onlara bağlı çiçeklerin sayısı azalır, buna bağlı olarak bu çiçekten farklı şekilde faydalanan canlılar da etkilenir.

Dünya’da hızla artan popülasyonun sonucunda, tarım alanlarının uygunsuz kullanımı, şehirleşme, fosil yakıtların kullanımı, karbondioksit salınımı gittikçe artmakta. Artışın sonucunda canlı çeşitliliğinin azalması tehditi ile karşı karşıya kalmaktayız.

Biyoçeşitlilik konusunda yine tehlikede olan eşiği aşmış durumdayız, ama uzmanlar bu kadar çok birbirine bağlı olan sistemler için kesin bir tahmin yapamıyor.

Azot ve Fosfor Dengesi: Biyokimyasal süreçler olarak adlandırılan bu ayakta,  Bitkilerin büyüyüp gelişmesi için gerekli azot ve fosforu ele almakta. Maalesef bu süreçte insan eli ile havadan ve topraktan çıkarılan azot ve fosfor sistemin içerisine “gübre” olarak geri girmekte.

Bu aşırı giriş sistemin dengesi bozarak havanın ve suyun kirlenmesine neden olur. Gezegenimizin Sınırları içerisinde bu sınırları da ciddi anlamda geçmiş bulunmaktayız.

Aerosol Yüklemesi: Volkan, yangın, plankton, ve insan faaliyetlerinden kaynaklanır. Hava kirliliği olarak basitçe adlandırdığımız bu durum Güneş’ten gelen ışınların yansımasını ve atmosfer tarafından tutulmasını etkiler. 

Ama bu iyi gibi dursa da, aslında iklim krizinin gerçek etkisini görmediğimiz anlamına geliyor. Daha sağlıklı bir dünya için aeresol dengemizi diğer dengeler ile birlikte geriye çekmeliyiz. Bu süreçte güvenli sınırımız daha hesaplanmış değil.



Arazi Kullanımı: Doğal alanlara etkimiz de diyebiliriz. İnsanların kullanımı için genellikle gezegenin yarısı tarım alanına dönüşmüş durumda.

Toprakların tarım arazisi olarak kullanılması ve tarımda kullanılan kimyasal ilaçlar o topraklardaki habitatların bozulmasına ve yok olmasına yol açıyor.

Maalesef bu süreçte de gezegensel güvenli sınırımızı aşmış durumdayız.

Tatlı Su Kullanımı:  Dünyada kısıtlı yani yaklaşık tüm su kaynaklarının %3’ü olan bir kaynak tatlı su. 

Eğer tatlı su kullanımı doğru şekilde uygulamazsak ekosistemde bulunan bütün canlılar doğrudan olumsuz etkilenir.

Özellikle tarımdaki su kullanımının baştan aşağı değişmesi gerekmekte. Yoksa güvenli sınırın içinde olduğumuz bu süreci de tehlikeye atacağız.

Okyanus Asitliği: Sera gazlarının dörtte birinden fazlasını “yutan” okyanuslar eğer böyle olmasaydı, küresel ısınmanın etkilerini çok ama çok daha hızlı hissederdik.

Ama tabii ki okyanusların da bir sınırı var. Eğer bu dengeler bozulursa okyanusların “yutak” yapısı kaybolabilir ve deniz canlıları tehlikeye girebilir.

Bu süreçte de gezegensel güvenli sınırların içindeyiz ama sınırı geçmemize çok az kaldı. Uzmanlar 2030 yılında sonra okyanuslarda oksijensiz bölgelerin ciddi anlamda çoğalacağını ve yaşam havuzu mercanların çok büyük tehlikeye gireceğini belirtiyor.



Kimyasal Kirlilik: İnsanlığın faaliyetlerinin sonucunda oluşan toksik madde içeren yani doğanın ürünü olmayan şey kirliliktir. Kimyasal kirliliğin oluşmasındaki mikroplastik kirliliği, sanayi atıkları, tarım ilaçları ve böcek ilaçlarının kullanımı ciddi paya sahip.

Bu durum biyoçeşitliliğin azalmasına ve su, toprak, iklim değişikliği gibi diğer gezegensel sınırların süreçlerin de etkilenmesine neden olur. Bu kadar ciddi etkisi olan bu süreçte maddelerin çoğunluğundan dolayı sınırımız daha hesaplanmış değil, ama biliyoruz ki bu ciddi bir sorun.

Stratosferik Ozon Tüketimi: Güneşten gelen ultraviyole (UV) radyasyonu engelleyen ozon tabakası olmasaydı, yaşam olmazdı diyebiliriz. 

Bu tabaka incelir veya delinirse UV ışınları yer seviyesine ulaşır. Bu da insanlardaki cilt kanseri olma olasılığının artmasına neden olup, kara ve deniz biyolojik sistemlerine zarar verecektir.

1986 ve 87’deki ozon krizinin krizinin tüm ülkeler tarafından kabul edilmesi ve harekete geçmesi bu yüzden önemliydi. Bu anlaşmalar sayesinde şu anda gezegensel güvenli sınırımızın içindeyiz.

Rockström tüm dünyanın bir araya gelere ozon seviyesini sınırlandırmasının diğer seviyeler için de yapılabileceğini belirtiyor.

Tüm canlıları etkileyen ve gezegenimizi yaşanmaz bir hale getirecek iklim krizine karşı bu sınırları bilmemiz ve ona göre hareket etmemiz gerekli.

Maalesef, Çevreci Geek bültenlerinde makaleleri sürekli bitirdiğim bir cümlem var onu yine kullanacağım. Üzülerek bir daha söylüyoruz ki, elimizde imkanlar ve bilgi var, eksik olan politik irade.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Doğal Muhabbet

Uzmanlar ile iklim krizi ve sürdürülebilir yaşam konularını ele aldığım Doğal Muhabbet Youtube serisinde bu hafta Dr. Akgün İlhan ile N’olcak Bu Suyun Hali sorusuna yanıt aradık.

Su politikları ve politik ekoloji uzmanı Dr. Akgün İlhan ile kuraklığa karşı alınması gereken önlemlerden, Marmara’daki müsilaj tehlikesine kadar geniş bir konuyu konuştuk.

Bu yayını buraya tıklayarak Çevreci Geek Youtube kanalımdan izleyebilirsiniz.

Çevreci Geek'ten Öneriler

İzlenesi:

  • Gezegenimizin Kritik Eşikleri : David Attenborough’un Netflix için hazırladığı Gezegenimiz serisinin bir parçası olan bu belgesel Stockholm Direnç Merkezi direktörü Johan Rockström’ün liderliğinde ele alınan bir teoriyi anlatıyor.
  • Derin Bakışta da incelediğimiz Gezegensel Sınırlar basit bir şekilde ve şu anki durumları gösterilerek anlatılmış ve çözüm önerileri sunulmuş. Bu belgeseli kaçırmayın derim.



Dinlenesi:


  • Jamiroquai- Emergency on Planet Earth:  Türkiye’de Camiryo ismi ile bilinen... şaka şaka :P İngiliz funk ve acid jazz grubu Jamiroquai’ın bu şarkıda, sosyal ve çevresel sorunlara dikkat çekilmiş.
  • Ama şarkıda bu sorunlara karşı harekete geçmeyenlere şaşıran grup, bize “Dinleyen var mı?” diye sorduruyor, çünkü “Dünya’da acil bir durum var”.

The kids need education

And the streets are never clean

I've seen a certain disposition

Prevailing in the wind

Sweet change, if anybody's listening?

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Çevreci Geek

Çevreci Geek

İklim haberleri üzerine yorumlar.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir