🏊‍♀️ Nyad’ın zafer yüzüşü, Ankara’nın festivali

Ankaralı sinemaseverler için yılın en güzel zamanı, diğerleri içinse Ankara gitme bahanesi belki. 34. Ankara Film Festivali, dün başladı ve 10 Kasım’a kadar sürecek. İlk kez geçtiğimiz yıl katılma, Büyülü Fener Sineması’nın koltuklarında film izleme ve festival havasını soluma fırsatı bulduğum Ankara Film Festivali, ulusal sinemamız için en önemli festivallerden biri. Heyecan verici bir Türkiye prömiyeri, dünya sinemasının ödüllü yapımları ve keşiflerle dolu tematik seçkileriyle bu seneki festival; sadece Ankaralılar için değil, en başta da söylediğim gibi İstanbul’dan ya da Türkiye’nin farklı şehirlerinden trene atlamak için geçerli bir sebep. 

Festivalin öne çıkan bölümleri, filmleri

^{Aniden | Kaynak: Antalya Altın Portakal Film Festivali}

Ankara Film Festivali’nin Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması’nda bu yıl yedi film yarışıyor. Bunlardan Melisa Önel imzalı Aniden, Türkiye prömiyerini festivalde gerçekleştiriyor olduğu için özellikle radarımda. Dünya prömiyeri Tokyo Film Festivali’nde, Avrupa ve Kuzey Amerika prömiyerleri ise sırasıyla Rotterdam ve Vancouver Film Festivalleri’nde yapılan film; uzun yıllardır Hamburg’da yaşayan bir kadının kısa süreliğine İstanbul’a döndüğünde aniden koku alma duyusunu yitirmesini ve bunu kabullenmek yerine şehirdeki geçmişinin peşine düşmesini konu alıyor. Başkanlığını yönetmen ve senarist Derviş Zaim’in üstleneceği, ayrıca yazar Mine Söğüt ile oyuncular Murat Kılıç ve Selin Yeninci’nin yer aldığı jürinin değerlendireceği diğer filmler ise Türkiye prömiyerleri İstanbul’da gerçekleşen Cam Perde, Kör Noktada ve Sanki Her Şey Biraz Felaket ile Adana’da gerçekleşen Annesinin Kuzusu ile Karganın Uykusu. İstanbul’da Altın Lale’ye Kör Noktada, Adana’da Altın Koza’ya Sanki Her Şey Biraz Felaket uzanmıştı.

^{Afire | Kaynak: İKSV}

Ustalardan ve Dünya Festivallerinden bölümlerinde yıl boyunca dünyadaki ve Türkiye’deki farklı film festivallerinde gösterilmiş, ödüller kazanmış, seyirci tarafından ilgiyle karşılanmış filmlerden bir seçki yer alıyor. Bunlar arasında Duende Sinema’nın İstanbul Film Festivali, Ayvalık Film Festivali ve Filmekimi ardından yayımladığımız sayılarında adı geçen Afire, Four Daughters, Monster, The Old Oak, The Taste of Things, The Teachers’ Lounge gibi filmler de var.

^{White Plastic Sky | Kaynak: The Hollywood Reporter}

Ankara Film Festivali, yıllardır destekçisi olan Vişegrad ülkelerinden (Çekya, Macaristan, Polonya ve Slovakya) birer filmin yer aldığı seçkisiyle, Orta ve Doğu Avrupa sinemasına özel Vişegrad bölümüyle dikkatimi çekiyor. Bölümdeki filmlerin bazıları Türkiye’de ilk kez gösteriliyor. Ben de Polonya’nın ortak yapımcısı olduğu Birleşik Krallık yapımı The Zone of Interest dışındakileri festivalde yakalamayı umuyorum: Macaristan’dan post-apokaliptik animasyon White Plastic Sky, çığ felaketi yaşanan bir köyde yaşanan esrarengiz olaylarla ilgili Slovakya yapımı Piargy ve hamile bir kadın ile fabrika sahibi eşinin peşine düştüğü gizemle ilgili Çekya filmi We Have Never Been Modern.

^{Bad Living | Kaynak: İKSV}

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun desteğiyle sunulan Avrupalı kimdir? başlıklı bölümde, Avrupalılığı konu alan dört film yer alıyor. Aralarında João Canijo imzalı iki film Bad Living ve Living Bad özellikle oyunbaz fikriyle dikkat çekici. Aynı anda ve aynı otelde geçen filmlerdeni ilki odağına oteli işleten ve üç nesil kadınlardan oluşan bir aileyi, ikincisi ise otelin misafirlerini alıyor.

^{20.000 Species of Bees | Kaynak: İKSV}

Sinemada büyüme hikâyeleri, çok sevdiğim bir alt-tür olarak her daim cezbediyor beni. Tüm filmleri incelemeden önce işimi kolaylaştırarak doğrudan bu alt-türe adanmış bölümlere sahip festivalleri ise ayrıca seviyorum: Ankara Film Festivali bu yıl Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun desteğiyle hazırlanan bir diğer bölümüne Büyüme Sancıları başlığını koyarak bana göz kırpmış. Seçkide izlediklerimden, sekiz yaşındaki trans bir çocuğu ve ailesini konu alan Estibaliz Urresola Solaguren imzalı 20.000 Species of Bees’i özellikle öneriyorum. 1990’larda Çin’deki bir sanat okulunda geçen animasyon Art College 1994 ve babası bir gemi kazasında öldükten sonra denizin derinlerinde yaşadığını düşündüğü bir canavarın gerçekliğini ispatlamaya çalışan kızın hikâyesi Sea Sparkle ise benim de listemde.

^{And the King Said, What a Fantastic Machine | Kaynak: İKSV}

Sinemaya, kameraya, sinema sevgisine adanmış; sinemaya dair filmler de bu sene Berrak Mercek, Beyaz Perde ve Altın Heykel başlıklı bölümle Ankara Film Festivali seçkisinde yerini almış. İran asıllı yönetmen Hassan Nazer’in iki küçük çocuğun sinema tutkusunu anlattığı Winners ile 1990’larda New York’ta açılan ve sonra izi kaybedilen bir video koleskiyonunun gizemli hikâyesini konu alan Kim’s Video radarımdaki iki film. Ruben Östlund’un yapımcıları arasında yer aldığı And the King Said, What a Fantastic Machine’i ise henüz izlemediysen, sinemada sinemaya dair eğlenceli vakit geçirmen için özellikle öneririm: Camera obscura’dan ilk fotoğraflara, Lumière Kardeşler ve George Méliès’nin filmlerinden YouTube fenomenlerine uzanan bu film, görüntünün tarihine, insanların görüntüleme, görüntülenme, izleme ve izlenme merakına odaklanıyor. Görüntüleyenin filtresinin nasıl manipülasyon ya da propaganda için kullanılabildiği, görüntülerin kitleleri nasıl etkilediği, görüntüleri tüketenlerinin kendisinin nasıl bir ürün hâline geldiğini, elini korkak alıştırmadan çatır çatır söylüyor. 

Festivalin ödülleri

^{Oyuncu Merve Dizdar, Vakıf Özel Ödülü ile | Kaynak: Ankara Film Festivali}

Festivalin Onur Ödülü ve Vakıf Özel Ödülü kazananları, dün geceki açılış törenindeydi ve böylece festivalin ilk ödülleri de takdim edilmiş oldu. Dünya Kitle İletişimi Araştırma Vakfı Yönetim Kurulu kararıyla bu yıl Aziz Nesin Emek Ödülü oyuncu Nur Sürer’e, Sanat Çınarı Ödülü ressam ve akademisyen Mustafa Ayaz’a, Kitle İletişim Ödülü de müzisyen Cahit Berkay’a takdim edildi. Bu yıl ikinci kez verilen Vakıf Özel Ödülü ise, Cannes Film Festivali’nde Kuru Otlar Üstüne filmindeki performansıyla En İyi Kadın Oyuncu seçilen oyuncu Merve Dizdar’la yapımcı, yazar ve yönetmen kimliğiyle sinemada yeni biçim ve anlatım arayışlarını sürdüren Burak Çevik’e sunuldu.

Festivalin Ulusal Uzun Film Yarışması, Ulusal Belgesel Yarışması ve Ulusal Kısa Film Yarışması ile Proje Geliştirme Desteği’nin kazananları ise 10 Kasım’daki kapanış töreninde açıklanacak.

Film: Nyad

Yönetmen: Jimmy Chin ve Elizabeth Chai Vasarhelyi

Yapım yılı: 2023

Süre: 121 dakika

2016 yılıydı. Dönemin popüler dizilerinden Narcos’un yeni sezonunun sosyal medya kampanyası için Netflix, birçok takipçisi için şok sayılacak bir etiket ile paylaşım yaptı: #PabloDies (Pablo ölüyor.) Paylaşımın motivasyonu, “neden spoiler veriyorsunuz?” diye isyan eden takipçilere yanıtı ve kampanyanın sloganı şuydu: History is the biggest spoiler. (Tarih en büyük spoiler/sürprizbozandır.) Slogan, aynı yıl başlayacak ve platformun hâlen en büyük, pahalı prodüksiyonlarından biri olarak süren The Crown için de kullanıldı. Tarihi gerçeklere dayanan filmlerin ve dizilerin ya da onları izleyenlerin kaderi bu: Yola en baştan spoiler’larla çıkmak. Netflix’in yeni filmi Nyad da tarihi gerçeklere dayanan bir spor, meydan okuma ve kararlılık hikâyesinin filmi olduğundan bundan nasibini alıyor. Film, en büyük hayalini yani Küba ve Florida arasındaki okyanusu yüzmeyi başarabilme kararlılığını 60’lı yaşlarında da sürdüren yüzücü Diana Nyad’ın hikâyesini anlatıyor. 

^{Nyad | Kaynak: Netflix Türkiye}

Filme adını veren Diane Nyad’ın adını daha önce duyduysan ya da kim olduğunu merak edip internette arattıysan filmin sonunu bilerek çıkıyorsun yola. Oysa film ve yönetmenleri bunu dert etmiyor; Nyad’ın asıl derdi malum zafer değil, ona giden yolda olanlar. Bu ilk kurmaca filmlerinin öncesinde Meru (2015), Free Solo (2018) ve The Rescue (2021) gibi filmlere imza atmış Jimmy Chin ve Elizabeth Chai Vasarhelyi’nin belgesel sinema kökenli olmalarının da bunda etkisi çok muhtemelen. Nyad’da Diana’nın engellerle karşılaştığı ya da farklı etkenlere yenik düştüğü başarısız yüzüşlerini izlerken, esas zafer yüzüşün izlerkenkinden çok daha fazla heyecanlanıyor, duygulanıyorsun. Zafer yüzüşünün ekran süresi de filmin görece az bir yüzdesini oluşturuyor zaten. İkili, tıpkı belgesellerinde olduğu gibi başarısızlıkların kronolojisini de önemsiyor, aksiyonun gerçekleştiği (dağ, mağara ya da) okyanusun dışında olanlara da odaklanıyor, yaşananların yıllar öncesinde olanların izlerini de araştırıyor. Tüm bunları yaparken filmi ve belgesel estetiğini en önemli etkense şu: Diana Nyad’ın çocukluğu, ergenliği ve filmin geçtiği 60’lı yaşlardaki hâlinin dışında kalan erken-yetişkinlik dönemi için bir kasting yapılmamış, gerçek öznenin görüntüleri kullanılmış. (Görüntü yönetmeni Claudio Miranda’nın çocukluk ve ergenlik yıllarına geri dönüşlerde seçtiği filtre ve renklerin filmi ne yazık ki biraz basitleştirdiğini de söylemek lazım.)

^{Nyad | Kaynak: Netflix Türkiye}

Diana Nyad’ı canlandıran Annette Bening’in adı şimdiden En İyi Kadın Oyuncu Oscar ödülü için favoriler arasında gösteriliyor. Hollywood’un Oscar’sız divalarından Bening, fiziksel dönüşüm değil ama fiziksel dayanıklıklılık gerektiren bu role bir yıldan uzun süre boyunca, günde bazen 5 saati aşkın yüzme antrenmanı yaparak hazırlanmış. Bening, Nyad rolünün yalnızca fiziksel yönünü değil duygusal yönünü de çok iyi kavramış gözüküyor. Suyun dışında geçen anlarda onun kendini ne kadar sevdiğini, benmerkezciliğini, kararlılığını ve adanmışlığını da, filmin süresi boyunca insan ilişkileri bakımından geçirdiği dönüşümü de çok iyi yansıtıyor. Öte yandan bu film ve bu zafer tek kişinin hikâyesi değil. Başta Nyad’ın yakın arkadaşı ve hedefine giden yoldaki antrenörü olan Bonnie rolündeki Jodie Foster olmak üzere, yüzüş rotasını belirleyen uzmandan köpekbalığı ya da denizanalarını uzaklaştırmayı sağlayan uzmanlara, kaptandan sağlık görevlisine kadar Diana’nın yüzüşünde yanında olan ve tekrar tekrar süren denemelerde onun yanında olmaya devam eden büyük bir ekip bu zaferin parçası. Benmerkezci bir sporcuyu egosuna rağmen dönüşüme iten, yüzme sporunun bireysel bir spor olduğuna dair genelgeçer fikirleri kıran bu ekip ruhunu yansıtan ve önemini kavratan yanı da filmin tarihin yazdığı spoiler’lara karşı en büyük kalkanına dönüşüyor zaten.

[Annette] örnek bir dayanıklılık gösterdi. Bu role hazırlanmak için bir yıl çalıştı ve bu belli oluyor. Bonnie ve ben, [Annette Bening ve Jodie Foster’ın] bizi canlandırmasından son derece mutluyuz. - Diana Nyad

Nerede izleyebilirsin? Nyad bugün Netflix kataloğuna ekleniyor.

Benzer işler:

• Rocky (1976, John G. Avildsen)
  
• Man on Wire (2008, James Marsh)