2 Ekim Çarşamba sabahından herkese günaydın.
Dün hem yurt içi hem de yurt dışında pek çok önemli veri açıklanmış olsa da, piyasalar öncelikli olarak tırmanan jeopolitik gerilimlere odaklandı. Özellikle İran-İsrail arasında durmaksızın yükselen tansiyon, dün akşam saatlerinde yaşanan roket saldırısıyla birlikte başka bir boyuta taşındı. Saldırının ilk yankısı ise tahmin edilebileceği üzere dünya borsalarında duyuldu.
Günün Hikayesi'nde Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu tarafından kaleme alınan "Jeopolitik gerilimler sis bulutlarını artırdı" başlıklı yazıyı bulabilirsiniz.
- O sırada Aposto'da: Exante, yeni bültenler, uzman kalemlerden makaleler ve podcast serileriyle zenginleştirmeye devam ettiğimiz Aposto Premium’a katılıyor. Yarından itibaren haftanın beklenen gelişmelerini paylaştığımız pazartesi sayıları haricinde Exante, Aposto Premium üyelerine açık olacak. Aposto Premium'u yıllık aboneliklerde geçerli %30 indirimle denemek için Backtoschool2024 kodunu kullanabilirsiniz.
İyi okumalar.
Emircan
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi, günü 95,0 milyar TL hacim ve %3,25 kayıpla 9.351 puan seviyesinden tamamladı. Güne negatif bir açılışla başlayan ve çoğunlukla negatif bir seyirde ilerleyen endeks, İran-İsrail geriliminin tırmanmasının ardından gelen sert satışlarla birlikte kayıplarını daha da derinleştirdi. Endeks böylece son zamanlarda kaydettiği en düşük seviyeye de gerilemiş oldu.
- Endekste haftalık kayıp %6,76 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kayıp %4,90, yılbaşından bu yana kazanç ise %25,18 seviyesinde.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %5,13 kazanç yaşayan Alfa Solar Enerji (ALFAS), %4,55 kazanç yaşayan Beşiktaş (BJKAS) ile %1,63 kazanç yaşayan Enka İnşaat (ENKAI) payları oldu.
- Günü pozitif bitirmeyi başarabilen sektörel endeks olmadı. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %3,19 kayıp yaşadığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %4,00 kayba uğradı.
• İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye imalat PMI'ın Eylül ayında bir önceki aya kıyasla 3,5 puan azalışla 44,5 seviyesine gerilediğini açıkladı. Endeks Eylül ayında son 4,5 yılın en sert düşüşünü kaydederken, pandemi şartlarının geçerli olduğu Mayıs 2020'den bu yana en düşük seviyesine geriledi.
- ➕ Ayrıca: İSO verilerine göre Eylül ayında takip edilen 10 sektörün beşinin nihai ürün fiyatlarında artış kaydedildi. Ürün fiyatları artan sektörler ise gıda, giyim ve deri ürünleri, kimyasal, plastik ve kauçuk ürünler, makine ve metal ürünler ve elektrik & elektronik sektörleri oldu.
"Yeni siparişlerin zayıf seyrine bağlı olarak üretim de üst üste altıncı kez, aylık bazda yavaşlama kaydetti. Üretimdeki daralma aynı zamanda Mayıs 2020’den bu yana en yüksek oranda gerçekleşti. Liradaki zayıflık ve ham madde fiyatlarındaki yükseliş, eylül ayında girdi maliyetlerinin daha da artmasına yol açtı."
• İstanbul Ticaret Odası (İTO), İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksinin Eylül ayında aylık bazda %3,90; yıllık bazda %59,18 artış gösterdiğini açıkladı. Böylece İstanbul'da son 5 ayın en yüksek aylık enflasyonu kaydedilmiş oldu. Bu dönemde toptan eşya fiyatları ise aylık bazda %4,67; yıllık bazda %47,89 arttı.
- 📖 Ayrıntılar: İTO verilerine göre Eylül ayında indeksi oluşturan diğer harcamalar grubunda %14,62 artış kaydedilirken, kültür, eğitim ve eğlence fiyatlarında %13,24, giyim fiyatlarında %6,67, konut grubu fiyatlarında %4,18, gıda grubu fiyatlarında ise %2,63 artış yaşandı.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, TBMM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada ekonomik programın meyvelerini verdiğini, Türkiye'nin rezerv sorununun kalmadığını ve 2024 yılında kredi notu 3 büyük kuruluş tarafından artırılan tek ülkenin Türkiye olduğunu söyleyerek, "Kararlı duruşumuz sayesinde enflasyonda kalıcı düşüş trendine girmiş bulunuyoruz. Önümüzdeki aylarda enflasyondaki düşüş devam edecek ve milletimiz bu düşüşü çarşıda, pazarda, alışveriş sepetinde, mutfağında daha fazla hissedecek" ifadelerini kullandı.
• Reuters, Türkiye'nin Çin merkezli otomotiv şirketi Chery ile yatırım anlaşması için son aşamada olduğunu haberleştirdi. Konuyla ilgili konuşan Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, "Yatırım için son basamaklara geldik. Başka markalarla da Türkiyenin potansiyelini paylaşmaya devam edeceğiz" ifadelerini kullandı.
- 👉🏻 Öte yandan: Bloomberg HT Deutsche Bank, JPMorgan, Standard Chartered ve HSBC ekiplerinin bu hafta ekonomi yönetimi ve çeşitli kurumlarla görüşmek adına Türkiye'yi ziyaret edeceğini haberleştirdi. Habere göre Türkiye, haftaya Moody's ve S&P'nin ekiplerini de ağırlayacak.
• Takasbank, Eylül ayında karşılıksız çek sayısının bir önceki aya kıyasla %112,2 artışla 25 bin 523'e, karşılıksız çek tutarının ise %91,9 artışla 15,3 milyar TL'ye yükseldiğini açıkladı. Takasbank verilerine göre yılın ilk dokuz ayında karşılıksız çek sayısı %77,4, karşılıksız çek tutarı ise %224,0 arttı.
• ABD'de düzenlenen JOLTS anketinin Ağustos ayı sonuçlarına göre ülkedeki açık iş sayısı 329 bin kişi artarak 8 milyon 40 bin seviyesine yükseldi. Piyasa beklentileri açık iş sayısının 7 milyon 640 bin seviyesine gerilemesi yönündeydi. Söz konusu dönemde eyalet ve yerel yönetimler alanında açık işler artarken, diğer hizmetlerde ise azalış gösterdi.
• ABD'de ISM imalat PMI, Eylül ayında 47,2 seviyesinde sabit kalarak beklentilerin altında bir seviyede gerçekleşti. Böylece endeks, altıncı ayda da 50 eşik değerinin altında kalarak ülke imalat sanayisinde daralmaya işaret etmiş oldu. Eylül ayında PMI'ı oluşturan endekslerden yeni siparişler endeksi 1,5 puan artarken, istihdam endeksi 2,1 puan geriledi.
- 👉🏻 Öte yandan: Avro Bölgesi'nde imalat PMI Eylül ayında 0,8 puan gerileyerek 45,0 seviyesine indi. Böylece bölgedeki PMI hem 2024'ün en sert düşüşünü yaşadı, hem de son 9 ayın en düşük seviyesini kaydetmiş oldu
• Avro Bölgesi'nde manşet enflasyon aylık bazda eksi %0,1, yıllık bazda ise %1,8 ile 2021'den bu yana ilk kez Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) %2'lik orta vadeli hedefinin altında kaldı. Enflasyondaki düşüş büyük ölçüde düşen enerji fiyatlarından kaynaklanırken, bir önceki ay %2,8 olan yıllık çekirdek enflasyon ise Eylül'de %2,7 seviyesinde kaydedildi.
• Dünyanın en büyük varlık yönetim şirketi BlackRock'un CEO'su Larry Fink, bir etkinlikte yaptığı konuşmada, Fed'den birkaç faiz indirimi bekleyen kurumların yanıldığını ima ederek, "Fed'in daha fazla faiz indirimi için alanı olduğuna inansam da piyasalarda tahmin edildiği kadar çok olduğunu düşünmüyorum" ifadelerini kullandı.
Jeopolitik riskler, ekonomideki sis bulutlarını artırdı
Ciddi boyutlara yükselen jeopolitik riskler ekonomik görünüme ilişkin tahmin yapmayı gittikçe zorlaştırıyor.
Ciddi boyutlara yükselen jeopolitik riskler, ekonomik görünüme ilişkin tahmin yapmayı gittikçe zorlaştırıyor. Daha geçen hafta gelen OECD'nin Ekonomik Görünüm Raporu küresel ekonominin bu yıl ve gelecek yıl %3 üzerinde büyüyeceğini öngörüyordu. Dünyanın iki büyük ekonomisi ABD ve Çin’de yavaşlama beklenirken Avrupa, Ortadoğu ve Orta Asya ile Latin Amerika gibi birçok bölgede büyüme beklentisi paylaşılıyor.
Buna karşın, son verilere baktığımızda ABD ekonomisi beklenenden daha güçlü, %3 civarında bir büyüme performansı içerisindeyken Avrupa’dan gelen sinyaller öngörülen büyümeye şüpheyle yaklaşmaya neden oluyor. Çin ekonomisi zayıflıyor fakat Çin’in çok büyük boyuttaki para ve maliye politikası destekleri acaba Çin toparlayabilir mi sorusunu gündeme getiriyor.
- Özetle, dünyanın en büyük uluslararası kuruluşlarının tahminlerinin bile kısa sürede tersine dönebileceği bir süreçten geçiyoruz.
Stagflasyonu daha çok konuşabiliriz
Son günlerde yaşadığımız jeopolitik gerginlik, daha büyük boyutlara ulaşırsa maalesef senaryoların tümden değiştiği, dünyanın durgunluk ve enflasyonu birlikte yaşadığı bir stagflasyona gitme riski de artacak.
330 trilyon USD'nin üzerinde borcun olduğu, 2008 krizinden sonra kapitalizm tarihinin en düşük faiz ortamından geçen küresel ekonomik sistemin faiz artışına karşı son derece hassas olduğu bir yapıda, olası bir stagflasyonun finansal kurumlar üzerinde son derece olumsuz yansımaları olabilir. Reel sektör krizi finansal piyasalara bulaşabilir.
- Umarız bunları konuşmayacağımız bir gündemle devam ederiz ama gelişmeler maalesef risk algımızı yüksek tutmamızı gerektiriyor.
İçeride PMI verilerinde sert düşüş
İçeriye baktığımızda, dün gelen veriler ekonomide üretim tarafında daralmanın daha güçlendiğine işaret ederken, paradoksal bir şekilde talepte canlanma sinyalleri veriyor. Enflasyona ilişkin öncü göstergeler ise 15 ayı geçen para politikasındaki sıkılaşma çabalarına rağmen pek de istenilen bir noktada olunmadığının sinyallerini veriyor.
İmalat Sanayi Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) verileri ile başlayalım. Endeks, Ağustos ayındaki 47,8 seviyesinden Eylül ayında 44,3 seviyesine gerileyerek Mayıs 2020’den bu yana en sert düşüşü gerçekleştirmiş oldu. Üstelik ekonomik faaliyet koşullarındaki bozulma peş peşe altıncı ayına girmiş oldu. Endeks içerisinde takip edilen 10 sektörün tamamında, siparişlerde, üretimde ve istihdamda olumsuz bir tablonun olduğunu görüyoruz.
Eylül ayında bozulmanın en güçlü olduğu sektörlerin, giyim ve deri ürünleri, metalik olmayan mineral ürünler, ana metal sanayi, makine ve metal ürünler, kimyasal plastik ve kauçuk ürünler olduğu görünüyor.
- Tekstil, elektrik, elektronik, kara ve deniz taşıtları ile mobilya sektörü zaten sıkıntılı tablosunu devam ettiriyor.
Sanayi üretimi geçen Temmuz ayında %3’ten fazla yıllık daralma göstermişti. İmalat sanayindeki daralma %5’in üzerindeydi. Ağustos ve Eylül PMI verileri, sanayi üretimdeki daralmanın en az Temmuz ayı kadar olma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteriyor. Ekonomideki yavaşlamadan en negatif etkilenenin sanayi sektörü olduğunu görmeye devam ediyoruz.
Açıkçası çok da sürpriz olmayan bir tablo ile karşı karşıyayız. Çok pahalı hâle gelmemiz, rekabet gücümüzdeki zayıflığı her geçen ay rakamlara daha fazla yansıtmaya başladı. Tüm bunların yanında, PMI verilerinin sektörel ayrıntılarına, birçok sektörde maliyet baskısının arttığına dair sinyaller alıyoruz.
Tüketici güveni ve tüketim eğilimi artıyor
Üretim tarafında artan bu zayıflığa karşın, iç talep göstergelerinde benzer bir tabloyu göremiyoruz. BloombergHT Tüketici Güven Ön Endeksi, Eylül ayında artış göstermişti. TCMB ve TÜİK tarafından açıklanan Eylül ayı Tüketici Güven Endeksi de artış gösterdi.
Dün yayımlanan BloombergHT Tüketici Güven Nihai Endeksi, tüketim eğilimindeki hareketin güçlendiğini ve tüketici güveninin daha da arttığını gösteriyor. Konut sektöründeki hareketlenme ile tüketici kredi ve kredi kartı harcamalarının yukarı dönmeye başlaması iç talepte daha fazla zayıflamadan ziyade tekrar toparlanma yönünde sinyaller veriyor. Üretimin daha zayıfladığı bir ortamda talebin canlanma eğilimi net bir şekilde enflasyonist etki yaratır. Önümüzdeki aylarda bu eğilimi fiyat katılıklarında görebiliriz.
Enflasyon sinyalleri güçlü
İstanbul Ticaret Odası enflasyon verileri de aynı yönde sinyaller veriyor. Eylül ayında İstanbul Ücretliler Geçinme Endeksi, %3,9 artarken toptan eşya fiyatları endeksi %4,67 arttı. Veriler, Ağustos ayına göre hem talep hem maliyet enflasyonu koşullarında önemli bir artış olduğuna işaret ediyor. Giyim, konut gibi mevsimselliği olan ürün grupları dışında da artışların oldukça yüksek olduğunu görüyoruz.
Döviz kurlarının oldukça yatay gittiği bir ortamda, küresel emtia fiyatlarının Eylül ayının son 10 gününde Fed’in faiz indirimi ile yukarı hareketlendiği bir çerçevede, maliyet enflasyonundaki bu artış, hizmet sektörlerindeki fiyatlama davranışlarının dolaylı yansımalarının hâlâ yüksek olduğunu gösteriyor. Rakamlar, Merkez Bankası’nın aylık %1,5’lara çekmeye çalıştığı aylık enflasyon rakamlarının hayli üzerinde kalmaya devam ettiğimize işaret ediyor.
Sonuç olarak, sanayi yoluyla üretimin baskılandığı, iç talebin kıpırdanma, enflasyonun direnme sinyalleri verdiği bir dönemdeyiz. Yaklaşık 15 aydır devam eden parasal sıkılaşma sonunda iç talebin çok daha net yavaşlaması, üreticilerin dış talebi iç taleple ikame etmesi, ihracattaki büyüme potansiyelinin artması, enflasyonist dinamiklerin çok daha güçlü kırılması beklenirdi. Maalesef o noktada olmadığımızı görüyoruz.
Eğer enflasyonla mücadelede daha güçlü bir tablo çizmek istiyorsak mevcut politika çerçevesinin kurgusunda dış talebi artırmaya yönelik ve enflasyonist beklentileri kırmaya yönelik yeni adımlar atmamız gerekiyor.
Exante ilginizi çekiyorsa aşağıdaki bültenleri de takip etmek isteyebilirsiniz:
- Finansal teknolojilerdeki son gelişmeleri takip edebileceğiniz Pareto Fintech
- Otomotiv sektöründen haberler ve raporlar ve yeni model incelemeleriyle Pareto Mobilite
- İş dünyasını ve piyasaları şekillendiren trendlere yönelik analizler, sektörlerden içgörüler, güncel veriler ve etki yaratan raporlar için Pareto İçgörü
- Tarımdan enerjiye, kozmetikten turizme geniş bir perspektiften, uzman yorumlarıyla sürdürülebilirlik haberlerini derlediğimiz Pareto Sürdürülebilirlik
- Yapay zeka dünyasından son gelişmeler, hayatınızı daha verimli kılacak yeni AI araçları, yatırım alan girişimler ve yapay zeka üzerine tartışmalarla Quando AI
- Teknolojinin dünyayı nasıl şekillendirdiğine dair analizler, çığır açan yeni araçlar, big tech ve sosyal medya şirketlerinden haberler ve startup'lardan gelişmeler için Quando İçgörü
