Süheyla Tokyay ile söyleşi
Seval Binici ve Durukan Atik ile söyleşi
son

özel bülten: öğretmenler günü

özel bülten iki: öğretmenler günü özel.
özel bülten: öğretmenler günü

Yakında bir haberle karşınızda olacağız, dedik ve geldik. Alışık olmadığınız bir gün ve saatte hem de. Öğretmenler Günü’nde, öğretmenlere özel hazırladığımız bültenimizle karşınızdayız.

Eğitimin en önemli öznelerinden olan öğretmenler, eğitim hâli olarak bizim için de vazgeçilmez paydaşlar. Her bültenimizde bizlere verdikleri fikirler, görüşler ve anılarla bu bültenlerin hazırlanmasında en önemli rolleri oynadılar. Görüşleriyle bizleri zenginleştiren tüm öğretmenlere çok teşekkür ederiz.

Bu bültenin bizler için anlamı büyük. Ekibimizden Zeynep, 1955’ten bu yana 66 yıldır öğretmenlik yapan büyük teyzesi ve Süheyla Tokyay Koleji’nin kurucusu Süheyla Tokyay ile özel olarak söyleşi yaptı. Süheyla Öğretmenimizin söyledikleri ve buraya sığdıramadığımız onlarca anısı bizleri eğitim hakkında bilmediğimiz, özlediğimiz duygu hâllerine soktu. Bültende yer alan fotoğraflar da Süheyla Öğretmenimizin kendi arşivinden. Hem söyledikleri hem de fotoğraflarıyla anlattığı zamanlara bizleri götürdüğü için çok teşekkür ediyoruz. 

Süheyla Öğretmenimizden sonra diğer konuklarımız Seval ve Durukan. Seval, 15 yılı aşkın süredir öğretmenlik yapıyor. Durukan ise öğretmenliğinin 2. yılında. Aynı okulda görev yapan bu iki öğretmenimize üç soru sorduk. Söyledikleriyle hem geçmiş sohbetlerimizi hatırladık hem de geleceğe dair yeni beklentiler kurduk. Öğretmenliğin neden ve nasılını irdeledik. 

Tüm bu konuştuklarımız büyük bir titizlikle yıllarca saklanacak olan koca bir mektuba dönüştü ve özel bir sandığa konuldu. 

24 Kasım Öğretmenler Günü kutlu olsun!

Süheyla Tokyay ile söyleşi

“Hiçbir öğretmenle kendimi kıyaslamadım. Hep kendi kendimle çarpıştım.” Süheyla Tokyay ile söyleşi.

Söyleşi: Zeynep Hancı

“Hiçbir öğretmenle kendimi kıyaslamadım. Hep kendi kendimle çarpıştım.” Süheyla Tokyay ile söyleşi.

Görsel betimleme: Görselde Süheyla Tokyay’ın 1956 tarihli Öğretmen Okulu diploması yer alıyor.

Kendi mumunu eritmeden bugüne kadar taşıyan, her yere ışık saçan ve “Bir öğretmenin ağzından çıkan her şey çok önemlidir.” diyen Süheyla Öğretmen, 66 yıllık öğretmenlik yaşantısında Türkiye’de en uzun öğretmenlik yapan kişi oldu. Kendi kendisi ile çarpışan Süheyla Öğretmen, bir yandan da yıllarca öğretmenlerinin yaptıklarını düşünmüş, etkilenmiş. Eğitim-öğretim verdiği öğrencilerinden ve anılarından bahsederken bizim de yolumuza ışık tuttu. Öğretmenler Günü’nde kendisiyle söyleşi yapabildiğimiz için kendimizi çok şanslı sayıyor ve özel hissediyoruz. 

Öğretmenler gününüz kutlu olsun Süheyla Öğretmenimiz. Sizlere çok teşekkür ediyoruz. 

Sizi bir zaman makinesine koyuyorum ve geçmişe götürüyorum. Öğrencilik yıllarınızda hatırladığınız öğretmenleriniz var mı?

Hatırlamaz olur muyum. İlkokul öğretmenlerimden tümünü hatırlıyorum. O kadar nefis insanlardı ki... Gerekli olan tüm donanımla gelmişlerdi. Giyim, davranış ve öğrencilere yaklaşımıyla onları örnek aldım. Mezun olduktan sonra aynı okulda öğretmenliğe başladım. Kendimi o zaman hâlâ öğrenci olarak görüyordum ve birisi öğretmenler odasından içeriye girdiğinde ayağa kalkıyordum. O zaman, “Kızım sen artık öğretmen oldun!” diyorlardı bana.

Görsel betimleme: Görselde Süheyla Tokyay'ın  ilk öğrencileriyle Kayseri Sümer İlkokulu'nda 1956 yılında çekilmiş siyah beyaz bir fotoğrafı yer alıyor.

Sizi en çok etkileyen öğretmeniniz kimdi; anılarınız var mı?

İlkokuldaki tüm öğretmenlerim beni çok etkiledi. Hepsi. Okul ve ev yakın mesafedeydi. Öğle yemeklerinde eve giderdik. Mutfakta bir şeyler yapıyordum; elim kesildi. Hâlâ izine bakarım ve severim o izi. Ben elimle bastırdım; yemeği yedikten sonra okula gittim. Aileme söylemedim. Söylesem “dikkatsiz” diyerek kızacaklarını bilirdim. Okula gittim, öğretmenimi gördüm, elimi açınca kanamaya başladı. Sınıf öğretmenim Bekir Bey gördü, “Noldu kızım, gel bakalım.” dedi. Beni götürüp yarayı sildi, pansuman yaptı. Öğretmenimi, annemden babamdan bile çok severdim; yakın bulurdum. 

Yine Bekir Bey bizi bahçeye çıkardı, bir gün önceden dedi ki, “Herkesin bir diş fırçası olacak; bir de macun getireceksiniz.” Bahçeye çıktık, çeşmenin önünde sıra olduk. Dişimizi nasıl fırçalamamız gerektiğini, doğrusunu yanlışını gösterdi. Her diş fırçaladığımda aklıma gelir. Çok basit görünen bilgiler bile anılarla yıllarca bizi takip edebiliyor. 

Bir başka öğretmenim, Aile Bilgisi derslerine giren Naciye Hanım vardı. O zamanlar herkesin çeşit çeşit kıyafetleri yoktu; ya da olamıyordu. Her gün aynı kıyafeti giyerdi. Aynı olsa bile her gün kıyafeti ütülü, temiz, özenliydi hep. 

Öğretmen okulunda en sevdiğim öğretmense, Beden Eğitimi öğretmeniydi. Çoğu öğretmenin çok acımasız, çok katı sistemleri vardı. Biz, ailemizden ayrıydık. Devlet bizi okuttuğu için devlete karşı müthiş borçlu hissediyorduk. Zorlanıyorduk, bir yandan çok çalışıyorduk. Beden Eğitimi dersinde öğretmenimiz bizim stresimizi alırdı; teselli ederdi. Gözyaşlarını kahkahalara çevirirdi. Bizimle sohbet ederdi. “Sizce ne yapalım, nasıl yapalım?” diye bize sorar, fikrimizi alırdı. 

Öğretmen olmaya nasıl karar verdiniz?

Aklımın erdiği yaştan itibaren öğretmen olmaya kafa yordum. Hatta aslında öğretmen olmanın ne demek olduğunu bile bilmeden. 

Çocukken lojmanda otururduk. Orada Süleyman Amca vardı. “Kızım sen ne olacaksın?” derdi, yan balkondan. Ben, “Öğretmen!” derdim. Sanıyorum ki, öğretmenliği bu kadar sevmemin nedenlerinden biri de dedemin de öğretmen olmasıydı. Bir sürü kitabı vardı; şiirler yazardı. Çok sevilirdi, saygı duyulurdu. Hayrettin’in kızı olsam da beni Sani Efendi’nin torunu olarak bilirlerdi. Demek ki, eğitim kalıcı bir meslek, iz bırakıyor. Çocukların, insanların beyninde, kalbinde, ruhunda yer ediniyoruz. 

Öyle bir zaman diliminde yaşadım ki iki dönem birbirine bağlanırdı sanki. Öğretmen okulunda öğretmenlerimiz derdi ki, “Biz sizi belki zorluyoruz, çok çalıştırıyoruz ama siz öğrendiklerinizle öğrenciler için ışık olacaksınız; yemek yemek, giyinmek, temizlik gibi öz bakım becerilerinden; tarla eğitimine; sosyal duygusal becerilerine kadar pek çok konuda rehberlik edeceksiniz. Bu şekilde siz onları, onlar da ailelerini etkileyecek.” Şimdi de öyle; bir öğretmen sadece öğrenciyi değil, aileleri, toplumu etkiliyor.

Görsel betimleme: Görselde Süheyla Tokyay'ın devletten emekli olmadan önce okuttuğu ve mezun ettiği son öğrencileriyle birlikte 1975-1981 yılları arasında çekilmiş siyah beyaz bir fotoğraf yer alıyor.

Öğretmenlik yıllarınızdandan hatırladığınız bir öğrenciniz var mı?

Olmaz olur mu. Unuttuğum öğrencim çok az. 

Mustafa diye bir öğrencim vardı. İlk senemde kıra götürdüm çocukları. “Hadi yayılalım, oturalım çocuklar,” dedim. Oturmadı. “Neden?” dedim, “Pantolonumun ütüsü bozulur öğretmenim,” dedi. Daha o yaşta, eşyalarının öneminin, ailesinin evdeki emeğinin farkındaydı. 

Yıl 1963-64. Muş’ta öğretmenlik yaptığım yıllar... Okulum merkezde değildi. İki okul vardı zaten o zaman. Orada da kış o kadar soğuk geçerdi ki. Okulun iki tarafındaki saçaklardan buzlar sarkardı. Sabahları gelirim, “Müdür bey ne olur, şu buzları kırdır,” derdim. Müdür bey, “Hocam, neden?” derdi. “Hocam bu çocuklara düşerse? Bak teneffüse çıkarıyoruz çocukları,” dediğimde, “Bir şey olmaz,” derdi. “Ne olur kırdırın,” diye yalvarırdım. “Burada buz çözülmez, düşmez ama yine de kırdırayım,” derdi. Sabahları erken giderdim okula. Kocaman bir sınıf. Sınıfın ortasında bir soba. Sıraları sobanın etrafına daire yapardım. Çocuklar gelirdi, yün bir kapüşon giyinirlerdi. Sadece gözleri açıkta kalırdı. Kirpiklerinden buzlar sarkardı. Elleri mosmor. Eldivenler zorla çıkardı ellerinden. O ellerle kalem tutmaları mümkün değildi. Sobanın etrafında bir ders ısınma hareketleri yaptırırdım. Zor koşullarda yaşanan anılar, temas edilen öğrenciler akılda daha da kalıcı oluyor. Buraya sığdıramayacağım yüzlerce, binlerce anı var...

Öğretmenliği 3 kelime ile tanımlayabilir misiniz?

Fedakâr, paylaşımcı, verici. Sabah kalktığında öğrencilerini ve mesleğini düşünen kişi.

Öğretmenlerin olmadığı bir dünya nasıl olurdu?

Hastalığın içine girmiş bir ülke, kendi hâline giderse, bunun hoş olmadığını anlatan bir öğretmen kesimi de olmazsa, nereye gider, nasıl bir dünya oluşur? Öğretmenlik, bilgi vermekten ziyade, değerleri de benimseten rehber bir rolde. Bilgi, hiçbir şey. Bilgi zaten telefonun içinde de var. Esas önemli olan kişinin insan olması, sevgili, saygılı, sorumluluk sahibi olması. Öğrenciye, aileye, topluma rehberlik etmesi.

Bugünün öğretmenlerine tek bir tavsiye verecek olsanız; ne olurdu?

Tek tavsiye… Karar vermek çok zor. Sanırım, öğrenciyi gelecek olarak düşünmek. Herkesin, her şeyin, geleceği. Ve üzüldüğünüz, kırıldığınız, kabul edemediğiniz şeyleri sineye çekmemek; cesur ve özgürce ifade etmeyi de ekleyebilirim. 


Hikâyeyi paylaşmak için:
Seval Binici ve Durukan Atik ile söyleşi

"Her ne olursa olsun çocuklardan yana taraf tut.” ve “‘Tamam, ben oldum.’ düşüncesinden sıyrıl.” Seval Binici ve Durukan Atik ile söyleşi

Biri uzun yolculuğunu hep “yeniden” diyerek başa sarıyor, çözüm yolları arıyor ve nitelikli eğitim için mücadele ediyor; diğeri ise yeni başladığı yolunda, herkesi dinliyor, neler yapabileceğini düşünüyor ve mücadele etmekten korkmadan emin adımlarla ilerliyor.

"Her ne olursa olsun çocuklardan yana taraf tut.” ve “‘Tamam, ben oldum.’ düşüncesinden sıyrıl.” Seval Binici ve Durukan Atik ile söyleşi

Görsel betimleme: Görselde Süheyla Tokyay'ın Konya Öğretmen Okulu'nda öğrenciyken çekildiği 1954 yılından siyah beyaz bir fotoğraf yer alıyor.

Süheyla Öğretmenimizden sonra diğer konuklarımız Seval ve Durukan.  Seval, 15 yılı aşkın süredir öğretmenlik yapıyor. Çocukluk sosyolojisi alanında çalışmalar yürütüyor ve öğrencileri için faydalı gördüğü tüm çalışmalar için büyük emek harcıyor. Durukan, ise öğretmenliğinin ikinci yılında; Seval’le aynı okulda öğretmenlik yapıyor. Yüksek lisans tezi için öğrencilerine yaratıcı oyun çalışmaları yaptırıyor. Seval de bu oyunların etkisini gözlemleyen öğretmen rolünde.

Ne zaman sohbet etsek, konumuz eğitim çerçevesinde dönüp duruyor. Yaratıcı fikirler not ediliyor, fark edilmeyen hatalar üzerine neler yapılabilir, diye uzun uzun düşünülüyor. Umut, ne sohbetten ne de masadan ayrılıyor. Yanı başımızda bize eşlik ediyor. Bu özel bültende de onların olmasını özellikle istedik. Biri uzun yolculuğunu hep “yeniden” diyerek başa sarıyor, çözüm yolları arıyor ve nitelikli eğitim için mücadele ediyor; diğeri ise yeni başladığı yolunda, herkesi dinliyor, neler yapabileceğini düşünüyor ve mücadele etmekten korkmadan emin adımlarla ilerliyor. Bu yüzdendir ki ilk sorumuz “Öğretmen olmaya nasıl karar verdiniz?” oluyor. 

Seval, “Tesadüfen öğretmen oldum, öğretmen olmaya dair bir motivasyonum hiçbir zaman olmamıştı.” diyor. Durukan ise, “Öğretmen olmaya lisede karar verdim ama ilkokul öğretmenimin de bu konuda zemin hazırladığını söyleyebilirim. Onun öğrencilere esprili yaklaşımı ve bir nevi sınıfta ortamında tahtayı bir sahne, bizleri de bir izleyici olarak görmesi, aslında benim de öğretmenliği o zamana kadar kafamda ‘otoriter’ ve sadece ‘durmadan ders anlatan sıkıcı bir meslek grubu’ olması düşüncesini değiştirdi. Öğretmenliği bir nevi öğrencilerle karşılıklı eğlendiğimiz bir sahne şovu olarak görüp, öğrencilerle etkileşimli bir ders işlemek o zamandan aklıma yatmıştı. Ama sahne şovu motivasyonu noktasında tabii ki lisede tiyatrocu olma hayalimin de etkisini de yadsıyamam.” diyerek sorumuzu cevaplıyor. 

Öğretmenlere dair oluşan kalıpyargılar, iyi örnekler, geçmişten getirdiklerimizi düşündürüyor bize. Tam da geçmişe giderken Seval’e, “Mesleğe başladığın ilk zamanki hâline, o Seval’e neler söylemek isterdin?” diye soruyoruz, büyük bir merakla. 

“Seval, her ne olursa olsun çocuklardan yana taraf tut. Onlar eğitim ekosistemindeki en kırılgan paydaş. Herkes onları şekil verilecek bir hamur gibi görse de sen onların kendi varoluşunu yaratma potansiyeli olan özneler olduğunu hatırla. Çocuklarla yaşamaya, çocuklarla üretmeye bak, kimsenin onları yarıştırmasına izin verme. Beraber başaracaklarınız başkalarına karşı başaracaklarınızdan çok daha kıymetli.” diyor. 

Ettiğimiz sohbetlere gidiyoruz. Öğrencileri için yaptıklarına, karşılaştığı engellere. Geleceğe dair beklentilerine. Gelecek aklımızdayken Durukan’a “Meslekte 10-15 yıl sonraki hâline neler söylemek isterdin?” diye soruyoruz. 

Durukan, “10-15 sene sonraki kendime mutlaka ve mutlaka o ortamın gerektirdiği en başta eğitim teknolojisi ve mantalitesini takip etmesini ve eğer varsa yaşın ve biriken tecrübenin getirdiği artık ‘tamam, ben oldum.’ düşüncesinden sıyrılıp öğrencilerin dilinden anlamak adına popüler kültür ve güncel eğitim anlayışını araştırıp takip etmesini, ama bunu yaparken zorunda olduğu için değil, aslında öğrenci-öğretmen ilişkisini dinamik tutmak adına yapmasını söylerdim. Öğretmen olarak gelecekteki hâlime son tavsiyem, belki daha genel olacak bu, öğretmenin motivasyonu üzerine. Yani öğretmen kendini iyi hissederse öğrencilerine faydalı olabilir, sınıf bir sahne ve bu sahnede öğrencileri de şovun bir parçası hâline getirmek için öğretmenin öğrencileri motive etmesi gerekiyor.” diyor. 

Her ikisinin de söylediği birliktelik hâli çok hoşumuza gidiyor. Yaşadıkları engeller, kırgınlıklar ne olursa olsun öğrencilerle birlikte aşmaya çalışmaları ve kendi motivasyon kaynaklarını aramaya çalışmalarını aklımızın bir köşesine tebessümle not ediyoruz. Merak ettiğimiz şey, öğretmenleri oluyor. Durukan’ın öğretmen olma motivasyonunda bahsettiklerini düşünüyoruz ve “Öğrencilik yıllarından hatırladığın ve seni çok etkileyen bir öğretmenin olduysa ona neler söylemek isterdin?” sorusu her ikisine de soruyoruz.

Seval, “Sarılıyorum öğretmenime, Aziz, Bülent, Pelin, Orhan, Faik. Özellikle de bu beş öğretmenime. İçten, samimi, paylaşımcı, kapsayıcı olduğunuz teşekkür ederim. Bazen bazıları, hem de öğretmen olan, yüreğimde yaralar açsa da sözleriniz hep merhem oldu. Sözleriniz kulaklarımda. Hep, Seval, sen harika bir insansın, harika işler yapacaksın, derlerdi. Harika işler yapmadım belki ama hep inanıyorum yapacağıma. İyi ki inandınız bana.” diyerek kendine inanan öğretmenlerine sarılıyor. 

Durukan ise, “Oldu ve belki de bu noktada özellikle öğretmen olma noktasında zemin hazırlayan ilkokul öğretmenim ve lisedeki edebiyat öğretmenlerimi anmadan geçemem. Onlara aslında bu mesleği belki bilerek ya da bilmeyerek bir yaşam biçimi olarak yansıttıkları ve benim gibi birçok öğrencide öğretmenlik mesleğine farklı bir bakış açısı kazandırdıkları için teşekkür etmem lazım. Özellikle ilkokul öğretmenime söylemek istediğim aslında belki onca seneden sonra şimdi anlıyorum ki öğretmenlik gerçekten zor bir meslekmiş ama öğretmenliği sadece bir meslek olarak görüp öğrencilerine dokunamayanlar için…” diyerek öğretmenlerine teşekkürlerini dile getiriyor. 

Bu cevaplardan sonra oturup düşünüyoruz. Süheyla Öğretmenin 66 yıllık öğretmenlik hayatı, Seval’in ve Durukan’ın söyledikleri. Hayatımızda yeri olan onca anı, onca sevinç, onca hüzün. Bizi biz yapan şeyler. Hayat, kısaca. Teşekkür ediyoruz bizi biz yapan tüm öğretmenlere. Hayata.

Hikâyeyi paylaşmak için:
son

Sandıkların kapağını yavaş yavaş kapatma vakti şimdi. Özel bir yere koyuyoruz tüm bu yazılanları. Hiç kaybolmaması ve yıllar sonra açıp tekrar tekrar okuyabilmek için.

10 Aralık’ta görüşmek üzere.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir