SHOW BUSINESS 10: Yeme Kültürü ve Film

İlk örneğini sanıyorum ki 1938'de gördüğümüz yemek ve pişirmek üzere filmlerden an az birini eminim ki izlemişsinizdir. Peki yemek üzerine film çekmenin ardında bir felsefe var mı? Bizi, izleyici olarak, nasıl etkiliyor? 

Çoğunlukla romantik komedi türünde oluşan yemek filmleri, genellikle feel good dediğimiz "iyi hissettiren" film sınıfında oluyor. Yani izledikten sonra başından keyifle kalktığımız, yer yer önümüze çıkan tutarsızlıkları çok önemsemediğimiz filmler... 

Kaynak: Foudistic

Domino Etkisi: Bir Tüketimin Başka Bir Tüketimi Körüklemesi

Harvard'ın araştırmasına göre serotonin reseptörlerimizin %90'ı karnımızda, hatta daha spesifik olarak bağırsaklarımızda bulunuyor. Bu da aslında yediğimiz şeylerle mutluluğumuzun bağlantısını gösteriyor. Hatta çoğu zaman daha yemeği yemeden bile, sadece o yemeğin bize vereceği mutlululuk üzerinden tatmin duyabiliyoruz. 

Sadece Harvard da değil. Yale'de de "The Science of Wellbeing" dersinde bile bu anlatılıyor. Yani sevgili okurlar, diyeceğim odur ki aslında sadece bu filmleri izleyip, leziz yemekler görerek bile hikayeden bağımsız olarak mutlu olabiliyoruz. Bunun da yemek filmlerinin yapım şirketleri katında neden yapıldığına işaret ettiği belki söylenebilir. 

Yemek filmlerini izledikten sonra sizi bilmem ama beni hep yemek yapmaya teşvik ediyorlar. Ardından ya yeni bir tarif denemeye meyilli oluyorum, ya da farklı bir yöntem denemeye. Kısacası mutfakta şef gibi takılıyorum bir süre! 

Elbette, tüketim açısından farklı bir gözlük takarsak, burada bir ürünü tüketmek için bilet alıp, ardından yaşadığımız başka bir ihtiyaçla başka bir ürünü tükettiğimiz söylenebilir. Burada da bunun ne kadar farkında olduğumuz önemli. Çünkü bizler bilinçli tüketicileriz! Değil mi? 

Yemek Filmleri ve Bize Verdikleri

The Hundred-Foot Journey, Chef, Burnt gibi filmleri büyük bir keyifle izleyen bir insan olarak, yemek filmlerine olan aşkımı inkar edemeyeceğim. Ama zaten burada size anlatmak istediğim şey benim bir doğrucu Davut olduğum ve her düşüncemin en doğrusu olduğu değil. Aksine, bazı alışkanlıklarımızın farkına varmanın her şeyimizi domine eden bu eğlence sektörü içerisindeki önemi... 

Bu filmleri daha küçük yaşta izlerken hayatı böyle sanıyordum. Diğer ikisine göre Burnt biraz daha karanlık bir hikayeyi anlatıyor. Burada egosuna yenik düşüp kariyerini kaybeden bir Londra şefinin tutkunu olduğu işini geri alışını izliyoruz. Bunu izlerken aşçılık ve restorancılık dünyasının ne kadar zorlu ve yıpratıcı olduğunu fark etmiştim. Ardından bu filmlere başka bir gözlükle bakmaya başladım. Burada da aslında bazı kültürel modellerin bize sunulduğu, ve alternatifini biz aramadıkça ana akımda önümüze düşmediğini fark ettim. 

Kaynak: Eater

Laura Lindenfeld ve Fabio Parasecoli'nin araştırmasından bir kesit der ki:

"Yemek bize aynı anda çok katmanlı düşünme alanı sağlar. Konfor alanımızın dışına çıkmamız için meydan okur."

Bu izlediğimiz filmler için o kadar geçerli ki. Çünkü sadece yiyecek görmüyoruz. O yemekleri hazırlayan kişilerin hayallerine ortak oluyoruz, hayal kırıklıklarını paylaşıyoruz ve onların kültürüne aşina oluyoruz. Yine Lindenfeld ve Parasecoli yemek filmlerinin hafif tonda olmalarından ötürü bizlere farklı kültürlere "kolay giriş" sağladığını iddia ediyorlar. Aslında girmeyeceğimiz veya merak edip de bakmayacağımız kültürlere "eğlence" niyetiyle aşina olabiliyoruz. Ki bu birçoğumuz için gündelik hayatımızda çok doğru. Farklı mutfaklar sevip, denemeye merakı olan bir kesim var elbette ama çoğumuz bildiğimiz kulvarlarda yüzmeyi tercih ediyoruz. Örneğin ben 6 yaşıma kadar çikolata yememekte inat etmişim. Halbuki ne kadar saçma! Bir çocuğun en sevdiği şey çikolatadır aslında... Bu çok basit bir örnek tabi ama aslında alışageldiğimizin dışında mutfaklar ve kültürlere bu filmler sayesinde aşina olabiliyoruz. Bu da aslında çok güzel bir şey. 

Kaynak: Resh on the Way

Bir yemeği çok sık yaparsanız, o yemek artık sizin için normalleşir. Ancak yine Lindenfeld ve Parasecoli'nin dediği gibi, bu normalleşmeden doğacak sıkıntı da aslında alışageldiğimiz mutfakların dışına çıkacak sorgulamayı bize getirebilir.

Sonuç olarak diyeceğim odur ki, elbette çıkan her ana akım filmin ardında belirli stereotipler üzerine bir kurgulama var. Yemek filmlerinde bu çok daha aşikar. Kültürler arası veya sınıflar arası farkın uçurumunu göstererek, bu farkın güzelliğini anlatmaya çalışıyorlar. Ancak bunu bilinçli izleyiciler, almaları gereken mesajları alıp, kalanını rafa kaldırabilirlerse, yine de keyifli bir seyir elde edilebilir. 

Şimdi sözü, yemeğin bizler için anlamına dair yazısıyla Ayşenur'a bırakıyorum... :-) 

Gezip tozamadığımız, yaza kapanma göbeklerimizle girdiğimiz bu günlerde fotoğraf albümlerimizden, sosyal medyadan aslında her tarafımızdan “yemek” akıyor. Yemek denince aklımızda ilk canlanan önümüze gelen tabaklar veya harcı karıştıran el videoları olabilir. Peki kadrajı biraz da tabaklara imzasını atanların hayatlarına taşısak? Cumartesi sabahına paşalar gibi kahvaltınızı yaparak başladıysanız, ve eğer karnınız doyduysa, size mutfağı beyaz perdeye taşıyan üç film önerisi bırakıyorum. Mutfaklarda asıl pişenin kimler olduğunu gözler önüne seren üç film, dört kahraman: The Hundred-Foot Journey’den (Aşk Tarifi) Hasan, Biyografik eser Julie & Julia’dan Julie Powell & Julia Child ve “Anybody can cook!”(Herkes yemek yapabilir!) diyen animasyon Ratatouille’un faresi Remy. İzledikçe acıkmanız, hikâyeleriyle doymanız dileğiyle…

Kaynak: Rolling Stone

Yolları Fransız mutfağında kesişen kahramanlarımız yemek yapmayı öğrenirken kâh zevkten dört köşe oluyor, kâh kestikleri soğanlara gözyaşı akıtıyor. Günün sonundaysa ne için yemek yaptıklarını -guruldayan karınları dışında- biliyorlar. 

Yönetmenliğini Lasse Halström, yapımcılığını Oscar ödüllü yönetmen ve yapımcı Steven Spielberg’ün üstlendiği The Hundred-Foot Journey (2014), tek bildikleri pişirmek olan Hintli bir ailenin Fransa’nın minik bir kasabasında ailelerine ve Hint mutfağına sarılarak var olma çabasını ele alıyor. Film, zar zor Avrupa’ya gelen aile ve kasabalının yaşadığı kültür karmaşasını birbirine komşu olan restoranların tatlı kavgalarıyla içimize işliyor. 

Evet, Fransız mutfağının büyüklüğü yadsınamaz. Hemen yolun karşısındaki Fransız restoranı Michelin yıldızlarıyla gözünüzü de alıyor olabilir. Fakat bu, Madame Mallory gibi dünyadaki diğer tatlara ve insanlara kapalı kalmaya sebep değil. Bu rolle Altın Küre adayı olan Helen Mirren’ın canlandırdığı Madame Mallory, yeni komşusuna ön yargılarını askıya asarak bakınca yüksek müzikli ve baharatı bol Hint kültüründe saklı olan güzellikleri görmeye başlıyor. Gördüğü ilk şey ise mutfakta pişmeye hazır olan Hasan. Karşılaştıkları kaba olaylara sabırla yaklaşan Hasan, ailesiyle çıktığı yolda annesinden ona miras kalan yemek becerisi ve azmiyle ilerliyor. Hasan’la birlikte disiplin, dinamizm ve soslarla bezeli Fransız mutfağında zirveye çıksak da onun için bir yemeği özel yapan iki şeyi anlıyoruz: sevdikleriyle kurduğu bağ ve tat alma duygusu.

“Yemeğin iyisini severim ve iyi yemek, bir sıçan için bulması oldukça zor!” - Rat-a-too-ee

Hasan’ın annesinden yemek tariflerini değil de yemeğin tadına varmayı öğrendiğini görünce aklımda bir başka filmin en sevdiğim sahnesi canlanıyor. Pixar yapımı Ratatouille (2007) ve sıra dışı fare Remy’nin tat almayı anlattığı sahne. 

Remy Paris’in dışında, daha doğrusu altında yaşıyor. Kendisi ne bulurlarsa yiyen fare sürüsünden epey farklı. Girdiği mutfaklarda yemek programı izleyen ve baharat uğruna hayatını riske atan bir fare. Bir zamanların ünlü şefi Gusteau da Remy’nin karanlık kanalizasyonlardaki hayali yardımcısı. Ve Remy bir gün kendini bir insana yemek yapmayı öğretir şekilde Gusteau’nun mirası olan restoranda bulur! İsteyen herkesin yemek yapabileceğine, yemekten zevk alabileceğine inanmanızı sağlayan, bir farenin elinden çıkan yemeklere ağzınızı sulandıracak bir film. Animasyon oluşu sayesinde bir gıdayı tattığımızda yaşadıklarımız gözlerimizin önünde canlanıyor: yemek yiyen bir kişinin ağzında tatların yarattığı havai fişek şöleni! Remy, yemeği tıkınmak olarak bilen kardeşine bir peynir ve üzüm tanesi vererek sakince zihninde oluşturdukları renklere, tınılara dikkat kesilmesini söylüyor. Bir bebeğin yediği ilk çikolata, Hasan’ın annesinin avucundan tattığı deniz kestanesi veya Remy’nin ağzına attığı peynir… Kim olursan ol veya ne yersen ye yarattığı mutluluğu izlemesi pek keyifli.

Kaynak: Tenor

Hayat sırf yok “farenin ağzında çilek patlasın” yok “Fransa’nın köyünde mantar toplayalım” minvalinde işlemiyor tabii. Kurgu ve animasyonları kapadığımızda hâlâ koltuğa kıvrılıp keyifle izleyebileceğimiz, hayatın içinden mutfak hikâyeleri de çıkıyor. Tıpkı Julie & Julia gibi. 

Başrollerini Amy Adams ile buradaki rolüyle Oscar adaylığı alan Meryl Streep’in canlandırdığı ve Nora Ephron’un yönettiği Julie & Julia (2009), İki farklı jenerasyondan kadının yemekle yolunu bulması ve 2000’lerde patlak veren internet blogları üzerine kurulu. Hayatta en sevdiği şey yemek yemek olan ve kocasının büyükelçilikteki işi vasıtasıyla yolu Paris’e düşen Julia Child, döneminin kadın aşçı ve yemek kitabı boşluğunu doldurmak için hummalı bir çalışmaya atılır. Kadınların, özellikle de Amerikan kadınlarının yemek yapamayacağını düşünen Cordon Bleu’den mezun olur ve sahici tarifler içeren bir yemek kitabıyla Fransız mutfağını ev hanımlarına açmaya gayret eder. İşte, onun kitabından etkilenen bir diğer Amerikan kadını da Julie Powell’dır. Kitaptaki her tarifi bir yıl içinde yapmaya söz veren Powell, deneyimlerini blog sayfasında paylaşır. 

Film, kadın kahramanların önlüklü serüvenlerini göstermekle kalmaz. Meryl Streep’in ABC News’a verdiği söyleşideki gibi birbirini ve hayallerini destekleyen bir evliliktir Julia Child ve Paul Cushing Child’ınki. 

“Anneannem-dedem yaşında diyeceğin bir çiftin birbirine duyduğu aşk ve ihtirası görmeni sağlıyor.” 

Mutfağın insana verdiği huzur bir yana, Julia Child’dan Julie Powell’a döndüğümüzde her gün yeni bir yemekle kendini sınayan Julie’yi izliyor ve objektif bir şekilde bir insanın kafasına bir şeyi taktığında ve zorlandığında yaşadığı zorlukları yaşıyoruz.

Kaynak: Northpark Theatre

Hafta sonunu keyiflendirecek bu filmleri kapatıyor ve kıvrıldığım koltuğumdan kalkıyorum. Geriye kalan mutfağım ve ben. Ne mutfak sadece çırp-dök-servis et-Voila!’dan ibaret ne de bizler birçok pembe film kahramanı gibiyiz. Günün sonunda Hasan, Remy veya Julia’lar gibi karşılaşılan zorluklara göğüs germek ve elimizin tadıyla kurduğumuz sofralarda sevdiklerimizi ağırlamak gayretiyle…

PS: Ben de Remy gibi “iyi yemek” severim ve uzun süre boyunca yediğim tek pirinç pilavı Akasha’ların evinde pişen karabiberli pilavdı. Bir gün toplanıp Akaşa’dan pilav günü düzenlemesini istemelisiniz, aklınızda olsun. ;)