Herkese merhaba,
Döngüsel ekonomi alanında farkındalık yaratmak ve daha anlaşılır sade bilgilerle içinde bulunduğumuz dönüşüm sürecinde tüm paydaşların yer almasını sağlamak için hazırladığımız Döngüsel Ekonomi 101 bültenine hoş geldiniz!
Bu hafta bültenimizin;
-Gündem bölümünde döngüsel ekonomi ile ilgili en güncel haberlere kısaca göz atıp,
-Haftanın konusu bölümünde, sürdürülebilir sanayi ile döngüsel ekonomi arasındaki ilişkiyi tartışıyoruz,
-Ayrıntı bölümümüzde ise ‘Yerel Materyal Kullanımı’ konusuna detaylıca bakıyoruz,
Geçen haftaki bültenimizde görüş ve önerilerinizi paylaşmanızı istediğimiz anketimize çok değerli yorumlar ve öneriler geldi. Hepsini tek tek değerlendirmeye alıp en kısa zamanda uygulamaya başlayacağız. Ayrıca güzel yorumlarla verdiğiniz destekler için de teşekkürler.
Hadi başlayalım!

Ellen MacArthur Vakfı tarafından yürütülen Summit 21 devam ediyor
Döngüsel ekonomi alanında globalde çok önemli bir yere sahip olan Ellen MacArthur Vakfı tarafından gerçekleştirilen Summit 21, bu sene çevrimiçi ve herkese açık şekilde yürütülmekte. Bu senenin ana konusu olan ‘Dönüşüm/Transformation’ başlığı altında 8-9-10 Haziran tarihlerinde gerçekleştirilen çevrimiçi toplantılar bugün de devam ediyor. 8-9 Haziran tarihlerinde gerçekleştirilen etkinliklerin kaydını izlemek için buraya tıklayabilirsiniz. 10 Haziran(bugün) gerçekleştirilecek son oturumu canlı izlemek isterseniz saat Türkiye saati ile 14:00’da buradaki linki ziyaret edebilirsiniz.
Circularity 21 çevrimiçi etkinliği 15-17 Haziran 2021 tarihlerinde gerçekleştirilecek
GreenBiz Group liderliğinde birçok STK ve özel sektör temsilcisinin desteği ile gerçekleştirilecek Circularity 21, ‘Accelerating the Circular Economy’ teması altında çevrimiçi olarak gerçekleştirilecek. 3 günlük programda ana konuşmalara katılım için buradaki link üzerinden kayıt yaptırabilirsiniz. Katılımcılarla özel olarak gerçekleştirilecek tartışma seanslarına katılım ise ücretli, kayıt olurken ücretlere dikkat etmenizi öneriyoruz😊
Sürdürülebilir Sanayi ve Döngüsel Ekonomi
Sürdürülebilir bir sanayi sistemi için döngüsel ekonomiyi nasıl kullanmalıyız?

Teknoloji çağını başlatan sanayi devriminden bugüne kadar gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomileri de sanayi etrafında dönmeye başlamıştır. Bugün sanayi, Türkiye ekonomisinin %32,3’ünü karşılarken, gelişmiş ülkelerde bu oran çok daha fazladır. Bize sunduğu imkanlar ve fırsat avantajları bir yana sanayinin gelişmesine karşılık olarak ödememiz gereken bedel büyük bir çevre sorunu olmuştur. Bunun en önemli sebebini ise bugüne kadar ki tüm yazılarımızda paylaştık hatırlarsanız. Lineer ekonomi mantığı ile oluşturulmuş sanayi süreçleri. Sanayinin çevresel etkilerinin azaltılması hatta sıfırlanması mümkün. Bunu yapmak için ise, öncelikle sanayinin mevcut sahip olduğu işleyişi anlamak ve bunun doğaya zararlı olduğunu kabul etmek gerekiyor. Üret-Tüket-At süreçleri dolayısı ile, aslında bir değer yaratmak için işleyen farklı sektörlerin, yaratılan değerden daha çok çevreye verdikleri zarar dikkat çekiyor.

Bu lineer süreçlerin değişimi sürecinde atılan adımların en önemlisi de sürdürülebilir sanayi politikaları elbette. Sürdürülebilir sanayi politikalarının temeline bakıldığında endüstriyel gelişmeyi ve büyümeyi sürdürürken, bir yandan da çevresel etkileri ile insan sağlığına zarar verecek etmenleri minimumda tutmayı hedeflediği görülmektedir. Sosyal medya hesaplarımızda geçen hafta paylaştığımız ‘decoupling’ terimini hatırlarsınız belki. Ekonomiyi geliştirirken, bu gelişimin çevresel zararlarını tamamen birbirinden ayırmaya yönelik sistem düşüncesi, tam olarak sürdürülebilir sanayi politikalarının temelini oluşturmakta veya oluşturmalı!

‘’Sürdürülebilir sanayi politikası, bedelini işçilere, topluma ve çevreye yükleyerek şirketlerin büyümesine elverişli koşullar yaratılmasıyla ilgili değildir. Şirketlerin topluma sürdürülebilir bir katkıda bulunmak için faaliyet gösterebileceği koşulların yaratılmasıyla ilgilidir.’’ (Sürdürülebilir Sanayi Politikası- Petrol İş)
Verimlilik sürdürülebilir sanayide birincil önceliktir. Verimlilik sağlanabilmesi için çok yönlü bir çalışma gereklidir. Teknolojinin sunduğu imkanlardan yararlanma, kurumsal bir yapı altında çalışmaların düzenlenmesi ve elbette çalışanların haklarının iyileştirilmesi ve korunmasıdır. Ham madde sağlanmasından tasarıma ardından üretim aşamasına değin verimliliğin sağlanabilmesi için bir dizi sürdürülebilir uygulamaya ihtiyaç duymaktadır. Bu da devamlı vurguladığımız, döngüsel ekonominin en önemli yapıtaşlarından birini gündeme getiriyor tekrar; sistem içinde düşünme. Bir süreç içerisinde belli bir noktada yapılan iyileştirmeler, süreçte ya yüzeysel bir iyileşmeye ya da sadece o noktada görülebilecek bir iyileşmeye olanak tanır. Fakat döngüsel ekonomide, ki sürdürülebilir sanayi politikalarını belirlerken de döngüsel ekonomi yöntemleri kullanılmalıdır, sistemi bir bütün olarak ele almalıyız. Ortaya çıkacak ürün veya hizmet için gereken materyalin lojistik olarak verimi/verimsizliğinden tutun, kullanım ömrü 15 yıl sonra dolacağını öngördüğümüz bu ürünün 15 yıl sonra nasıl bir atık yönetim sürecinden geçeceğine kadar olan tüm süreci tasarlamalıyız.
Sürdürülebilir sanayinin üzerinde durduğu konulardan birisi de sağlıklı ekonomidir. Daha önce de dediğimiz gibi bugün endüstriler, ülke ekonomilerinin büyük bölümünü kapsamaktadır. Döngüsel ekonomi ile birleştiği nokta ise geri kazanım ve geri dönüşüm aracılığı ile ham madde döngüsü sağlayarak ekonominin üzerindeki baskıyı hafifletmektir. Bugün hala geri dönüşümde istenilen rakamlara ulaşılamamış olsa da en fazla geri dönüştürülen ürünlerden biri olan metal-çelik, aynı zamanda döngüsel ekonominin öne çıkan sektörlerinden birisini oluşturmaktadır. Gerek yapısı gerekse üretiminden dolayı geri dönüştürülmeye daha müsait olan metal-çeliğin, daha önceki haftalarda bahsettiğimiz sürdürülebilir olmayan tasarım, ürün karmaşıklığı ve kompozit malzeme kullanılması sebebiyle geri dönüşüm potansiyeli düşmektedir. Bu noktada döngüsel ekonomiden bahsederken tasarımın ve kullanılan malzemenin ne kadar önemli olduğu bir kez daha ortaya çıkmaktadır.
Tüketiciler olarak sanayiye nasıl etki edebiliriz?
Bu noktada cevap aslında oldukça basit: Geri kazanım. Endüstriyel ürünleri hayatımızın her noktasında kullanıyoruz. Yemek pişirdiğimiz tencereden, su içtiğimiz bardağa, izlediğimiz televizyondan gece uyurken yattığımız yatağa kadar hepsi birer sanayi ürünü. Peki bu ürünleri değiştirme veya yenileme ihtiyacı duyduğumuz zaman ne yapmalıyız? Bu konuda birden fazla seçenek mevcut. Şirketler, resmî kurumlar veya STK’lar aracılığı ile endüstriyel ürünlerimizi geri kazandırmamız mümkün. ‘Eski telefonunu getir yenisini götür’ kampanyaları buna verilebilecek en güzel örneklerden birisidir. Metal sektörünün döngüselliğinde temel başlıklardan birisi olan ‘elektronik atıkların toplanması’ maddesi, eski telefonunuzun içindeki kullanılabilir parçaları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu kampanyalar sayesinde sürdürülebilir sanayide ele aldığımız ham madde döngüsünü gerçekleştirmemiz mümkün.

Sanayideki sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomiye geçiş için yine en önemli paydaşlar bizler yani tüketiciler. Kullandığımız hizmetlerin, satın aldığımız ürünlerin sadece işlevine, görüntüsüne ya da popülerliğine bakmak, bizleri de bu çevreye zarar verme sürecinde sorumlu hale getiriyor. Kullanılacak ürün veya hizmetin hangi süreçlerden geçtiği, malzemelerin bir araya getirilmesi sürecinde doğaya ne gibi zararlar verildi, siz kullandıktan sonra üretici firma bu ürünle ilgili bir geri dönüşüm süreci sunuyor mu gibi birçok soruyu düşünerek hareket etmek zorundayız. Birleşmiş Milletlerin Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinden olan ‘Sorumlu Üretim ve Tüketim’ maddesi de tam bu farkındalık boyutunda üretim ve tüketim süreçlerinin geliştirilmesini amaçlar.
Son zamanlarda etrafımızdan sıkça duyduğumuz bir konuyu da açıklığa kavuşturarak yazımızı tamamlayabiliriz. İçinde ‘ekonomi’ geçiyor olması, döngüsel ekonominin iyi seviyede ekonomi bilgisi gerektirdiği algısı yaratıyor, ne yazık ki. Döngüsel Ekonomi 101’in en önemli amacı da aslında bu algıyı yıkmak. Nasıl içinde sanayi geçiyor olması, üretim süreçlerine bireysel olarak etki edemeyeceğimiz anlamına gelmiyor ise, döngüsel ekonomi dönüşümüne katkı sağlamak için de akademik ya da profesyonel bir yetkinlik gerekmiyor.
Araştırıp, öğrenip, farkındalık kazanarak gündelik hayatımızı bu bilgiler ışığında devam ettirmek, bizi en önemli döngüsel ekonomi uygulayıcısı konumuna getirebilir. Tek gereken yaşadığımız gezegene ve bir parçası olduğumuz doğaya saygı duymak ve herkesin de aynı saygıyı duyması için çabalamak. Haftaya görüşmek üzere.

Yerel materyal kullanımı
Bu hafta Ayrıntı bölümümüzde, ne anlama geldiği çok rahat anlaşılabilecek, fakat etkileri çok da bilinmeyen bir konsepti tartışmak istedik. Yerel materyal kullanımı, tahmin edeceğiniz gibi, bir ürün veya hizmetin üretimi için gereken materyallerin, yine o ürün veya hizmetin üretileceği lokal bölgeden temin edilmesi anlamına gelmekte. "Zaten genelde üretim fabrikaları, materyallerin çıkarılıp işlendiği yerlere yakın değil midir?" sorusu gelebilir aklınıza. Ne yazık ki her zaman değil, bu da sorunun kaynağını oluşturmakta aslında.
Döngüsel ekonomideki yeri
Döngüsel ekonominin savunduğu süreçlerden biri de üretim süreçlerinde yerel malzemelerin kullanılmasıdır. Örnek olarak, biz Ankara’da sürdürülebilir kıyafetler üreten bir firmayız diyelim ve kaktüs liftlerinden t-shirt üretiyoruz. Ne kadar da güzel bir iş yapıyoruz değil mi? 😊 Ne yazık ki sandığımız kadar da sürdürülebilir ve çevreci bir marka olmayabiliriz.
Üretim süreçlerimizde kullanacağımız kaktüs liflerini nereden temin ettiğimize baktığımızda, çöl şartlarında yaşayan bu bitkinin genelde Kuzey ve Güney Amerika ile Afrika’nın bazı bölgelerinde yetiştiğini görebiliriz. “E tamam işte, lojistik o kadar gelişti, Meksika’dan alacağımız kaktüsler/kaktüs lifleri 5-7 gün içinde Türkiye’de olur” diyorsanız, içinizde hala minik bir lineer ekonomi kırıntısı var demektir😊
Üretim sürecimizde kullanacağımız materyallerin tedarik ve lojistik süreçleri dolayısı ile çevreye ne kadar çok zarar verdiğimizi, gereksiz fosil yakıt ve doğal kaynak kullandığımızı ve gemi ile taşımada denizlerimizi, hava ile taşımacılıkta atmosferimizi ne kadar çok atık madde ile doldurduğumuzu düşündünüz mü?
Ne yazık ki, tüketiciler olarak bu çevresel zararların çok farkında olmadan tüketimimize devam ediyoruz. Etiketinde “kaktüs liflerinden, tamamen sürdürülebilir şekilde üretilmiştir” yazan bir t-shirt satın almak çevreye zarar vermediğimizi temsil etse de, o kaktüs liflerinin üretim fabrikamıza getiriliş sürecinde dolaylı olarak çevreye verdiğimiz zarar lineer ekonominin en büyük sorunu, döngüsel ekonominin ise en başta çözmeye çalıştığı bir süreç.
Aklınıza şu soru gelebilir; “o zaman Ankara’nın bozkırında ne üreteceğim?”. Bu soruyu sormakta çok haklısınız ve buna direkt olarak verilebilecek bir cevap yok, fakat döngüsel ekonominin önerisi de bu değil zaten. Döngüsel ekonomi konseptinin temelini oluşturan tasarım süreci öne çıkıyor bu noktada. Üreteceğiniz ürün veya hizmet için kullanacağınız materyal seçimini çok dikkatli yapmanız, çevreye mümkün olan az zararı verecek materyali seçmeniz. Burada önemli bir nokta daha var, tasarım sürecinde en çevreci materyali seçsek de halen lojistik ve tedarik süreçlerinde gezegenimize zarar veriyor olabiliriz. Burada da döngüsel ekonominin inovasyon ve yaratıcılık önerisi devreye giriyor.

Her zaman belirttiğimiz gibi, şu anda global olarak döngüsel ekonomiye geçiş sürecinin çok başındayız ve çözülmesi gereken çok soru var. Fakat sorunların farkındalığı, mevcut sistemin yetersizliği ve yaratıcılığa olan inancımız ile bu değişim sürecini doğru şekilde yönetebiliriz.
Klasik son cümlemizle bitirelim; döngüsel ekonomiye geçişte bireysel olarak ne yaparım diye düşünüyorsanız, aldığınız bir ürünün hammaddelerinin nasıl ve nereden tedarik edildiğini kontrol etme ve çok çok önemli değil ise bulunduğunuz bölge/ülkede üretilmiş ürünleri tercih etmek ilk adım olabilir!
Türkiye Döngüsel Ekonomi Platformu faaliyetleri kapsamında, sektör bazında döngüsel ekonomi fırsatlarını değerlendirildiği ve metal endüstrisini, alt sektörlerini ve bu sektörler ile endüstriyel simbiyoz imkanı olan çok sayıda farklı sektörü ilgilendiren, farklı konuşmacıların sektörün döngüsel ekonomi yaklaşımı ve uygulamaları hakkında deneyimlerini paylaştığı ‘’Sektörel Buluşmalar: Metal Sektöründe Döngüsel Ekonomi Fırsatları’’ etkinliğinin kaydına ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.



