Tasarım ve Ritüeller

İsrailli tasarımcı Amalia Shem Tov’un tasarladığı Roots insanlar ve kullandıkları aletler arasındaki duygusal ilişkiye odaklanıyor. Temel amaç, insanların geçmişte olduğu gibi işlerini kişisel dokunuşlarla, bekleyerek ve zaman geçirerek yapmalarını sağlamak. Günümüzün modern mutfakları için tasarlanan üç farklı ürün bizi köklerimize yaklaştırıyor.

Shem Tov, antik çağdan günümüze kadar mutfak aletlerinin nasıl kullanıldıklarını inceleyerek temel olarak hangi araçlara ihtiyaç olduğuna karar vermiş. İşlevleri ve materyalleriyle en temel ve gerekli olan araçlar aynı zamanda yemek hazırlama ritüeline de oldukça iyi uyum sağlıyor. 

Roots, temel muftak ihtiyaçlarının günümüz modern mutfağıyla ilişkisi ve geçmiş ile günümüzün kültürel bağını vurguluyor. Ana malzeme olarak taşı seçerek üç temel prensibi günümüze adapte ediyor: tahılları öğütmek için değirmen taşı, baharat ve otları ezmek için havan, yiyecekleri pişirmek ve ısıtmak için sıcak taşlar. 

Yemek hazırlama ve pişirme insan evriminin dönüm noktalarından birini simgeliyor. Günümüzde modern mutfaklarda teknolojik araçların sayısının artmasıyla insanların bu süreçteki aktif rolleri azalıyor ve daha az çabayla çabuk ve kolay sonuca ulaşılıyor. Bu ürün ailesi ise geçmişe referans veren materyallerle yiyecek hazırlamayı bir ritüel haline getiriyor.

Bir tarafta "Nerede o eski bayramlar?" diyen büyüklerimiz, diğer tarafta da bayramın yaz dönemine denk gelmesiyle uzun tatillere çıkan ve çıkma hayali kuran aileler, gençler. Pandeminin de araya girmesiyle, ziyaretlerin ve kalabalık bayram ritüellerinin iyice azaldığı iki senenin sonunda yavaş yavaş normale dönerken, ritüeller ve tasarımın kesiştiği bir sayıyla karşınızdayız.

Ritüeller, insanların hayatlarına ve deneyimlerine daha yüce bir anlam katmak için gerçekleştirdikleri eylemler olarak tanımlanabilir. Bu eylemler dini ve manevi anlamlara sahip olabilecekleri gibi daha gündelik ve sıradan anlamlara da sahip olabilirler. Kişilerin kendi ritüellerinden, kolektif ritüellere uzanan geniş bir spektrumun içinden bir örnek ile ritüellerin, tasarımlara nasıl ilham verdiğini inceleyelim.

Sun Tower yani Güneş Kulesi isimli bu mimari proje, Çinli bir mimarlık stüdyosu olan Open Architecture tarafından, Çin'in kuzeydoğu kıyısında bulunan Yantai'de hayata geçiriliyor. 2024 yılında tamamlanması beklenen bu proje, 50 metre yüksekliğinde kocaman bir güneş saatini anımsatmayı hedefliyor. Kültürel bir tesis olma amacıyla inşa edilen bu tasarım, okyanus manzarası, yarı açık tiyatro, sergi alanı, kütüphane ve gözlem terasıyla birçok farklı deneyimi aynı anda sunmayı hedefliyor.

Mimarlar projeyi ilk aldıklarında, atalarımızın eski ritüellerinden yola çıkarak Güneş'i, Ay'ı ve yıldızları onurlandıracak ve ziyaretçilerin sakince düşünmelerine olanak verecek bir alan yaratmayı hedeflemiş. Bu amaçla tasarladıkları güneş saatinin iç kabuğu, sesleri toplama görevi görerek okyanustan gelen sesleri içine çekip bu sesleri artırarak yayacak. Yazları ise çatısındaki daire biçimindeki açıklıktan yağdırılacak olan yağmur, küçük bir havuzda toplanacak. Kışın kurutulacak olan bu havuz, şömine olarak kullanılacak.

Birçok farklı döngüyü barındıran bu projedeki bazı detaylar ise ekinoksa göre tasarlanmış. Örneğin: Eliptik halka desenleriyle kaplanan kaldırımlardaki halkalar ve su yolu arasındaki kesişme noktaları, ekinoks gününde belirli saatlerde binanın gölgesini işaretleyecek.

Doğayı eski ritüellerden yola çıkarak yeni teknolojilerle deneyimleme imkanı sunan bu proje tamamlandığında çok ilgi çekeceğe benziyor.