6 Aralık Pazartesi sabahından herkese merhaba.
Bu hafta gündemimizde; Güney Afrika'da ortaya çıkan yeni koronavirüs varyantı Omicron'un piyasalara etkisi ve aşı şirketlerinin açıklamaları, Türkiye ekonomisinin son bir haftası, Fed Başkanı Jerome Powell'ın yüksek enflasyona yönelik açıklamaları ve Jack Dorsey'in Twitter CEO'luğundan istifası var.
Bugünün bülteni 1748 kelime, tahmini okuma süresi 6 dakika.
Her zamanki gibi yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz.
Twitter ve LinkedIn hesaplarımızı takip etmeyi unutmayın!
Keyifli okumalar,
Nurefşan
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Küresel piyasalarda son durum ve haftalık değişimler
📈 BIST 100: Endeks, haftanın son işlem gününde %1,61 yükselerek 1.910,41 puanla tüm zamanların en yüksek kapanışını gerçekleştirdi. Haftanın en çok yükselen BİST 100 hissesi, %27,19 ile İskenderun Demir ve Çelik oldu.
🛢️ Petrol: Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve müttefikleri, Omicron varyantının yarattığı endişelere rağmen Ocak 2022'de petrol üretimini günlük 400 bin varil artırmayı onayladı. OPEC+ kararı, piyasadaki talebe karşılık yeterli petrol arzının sağlanacağı beklentisini oluştururken enerji hisseleri yükselişe geçti.

Güney Afrika’da tespit edilen yeni koronavirüs varyantı Omicron, birçok ülkede ilk vakaların görülmesiyle dünya genelinde riskten kaçınma algısı yarattı. Piyasaların durumun ciddiyetini değerlendirebilmek adına son günlere kadar fiyatlamadığı bu yeni gelişme, hisse senetleri piyasasına satış baskısı getirdi. İlaç şirketlerinin açıklamaları da finans piyasalarında alarm zilleri çaldırdı. Ham petrol vadeli işlemleri 1 dolardan fazla düşerken Avustralya'nın para birimi de bir yılın en düşük seviyesine indi.
Dünya Sağlık Örgütü’nün “çok yüksek bir küresel risk oluşturduğunu” duyurduğu ve en az 23 ülkede rastlanan Omicron varyantıyla ilgili aşı şirketleri de açıklamalarda bulundu.
Aşı şirketleri ne diyor?
BioNTech'in CEO'su Uğur Şahin, Covid-19 aşısının Omicron varyantına karşı büyük olasılıkla koruma sağladığını ve yaklaşık 2 hafta sonunda kesin sonucu öğreneceklerini dile getirdi. Durumun ne kadar acil olduğunu anlamaya çalıştıklarını ifade eden Şahin, yeni aşı gerekmesi durumunda uyarlanmış aşının gelecek yıla hazır olabileceğini bildirdi.
Moderna'nın CEO'su Stéphane Bancel, koronavirüse karşı geliştirilmiş olan aşıların Omicron üzerinde, “daha önceki varyantlardaki kadar etkili olamayabileceği” uyarısında bulundu. Omicron'daki mutasyonların mevcut aşıdaki korumadan kaçmasını sağladığını söyleyen Bancel, yeni aşı geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
ABD merkezli biyoteknoloji firması Novavax ise Ocak itibarıyla Omicron varyantı için özel hazırlanmış bir Covid-19 aşısının ticari üretimine başlayabileceğini duyurdu.
İlaca kullanım onayı tavsiyesi
ABD'de, sağlık danışmanlarından oluşan bir kurul, Federal Gıda ve İlaç Dairesi'ne (FDA), ABD merkezli ilaç firması Merck tarafından üretilen ağızdan alınan Covid-19 ilacı Molnupiravir’i onaylamasını tavsiye etti.
Avrupa Birliği ilaç düzenleyicisi Avrupa İlaç Ajansı (EMA) ise gerekmesi durumunda, Omicron varyantını hedef alacak şekilde uyarlanan aşıları üç ila dört ay içinde onaylayabileceğini söyledi.
Ülkelerden önlemler
Varyantın duyurulmasının ardından Avustralya, Japonya, Türkiye, ABD ve Avrupa ülkelerinin birçoğu, Afrika ülkelerine seyahat kısıtlaması getirdi. Dünya Sağlık Örgütü ise kısıtlamaların yeni varyantın yayılmasını engellemeyeceğini vurguladı.
- Birleşik Krallık, yurt dışından gelecek yolcuların seyahat öncesinde test yaptırmasını zorunlu hale getirdi.
- Henüz yeni varyantın rastlanmadığı Rusya’da, PCR testi geçerlilik süresi 48 saate indirildi.
- ABD'ye seyahat edenlerin, milliyetine ve aşı durumuna bakılmaksızın uçağa binmeden 24 saat önce test olması ve iç hatlarda maske takılması zorunlu hale getirildi.

Son bir hafta, Türkiye ekonomisi için oldukça hareketli geçti. Türk lirasının dolar karşısında değer kaybı, kasım ayında %15 olurken yıllık bazda %45’e ulaştı. Aralık ayının ilk günleri de “faizleri düşük tutarak ekonomik büyümeyi ve ihracat potansiyelini rekabetçi kur ile sağlamak” yönündeki yeni ekonomi politikasının devam edeceğini gösterdi.
Peki, geçen hafta neler yaşandı?
30 Kasım Salı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2021’in 3. çeyreğine ilişkin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) verilerini açıkladı. Verilere göre Türkiye ekonomisi, bir önceki yılın aynı dönemine göre %7,4; çeyreklik bazda ise %2,7 büyüdü. Cumhurbaşkanı Erdoğan, akşam saatlerinde katıldığı bir televizyon programında “faiz indiriminde kararlılık” vurgusu yaparken dolar/TL kuru, 13,95 seviyesini gördü.

Hazırlayan: Taylan Kurt
1 Aralık Çarşamba: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), "Döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale edilmektedir," açıklamasında bulundu. TCMB, en son 2014 yılında 3,15 milyar dolarlık satışla piyasaya doğrudan müdahale etmişti.
- Müdahale esnasında hızla 12,42’ye kadar gerileyen dolardaki düşüş, kalıcı olmadı. Aynı saatlerde Cumhurbaşkanı Erdoğan, grup toplantısında “Kur dediğin, enflasyon dediğin bugün artar yarın düşer,” açıklamasında bulundu. Türk lirası, dolar karşısındaki kazanımının büyük bir kısmını yaklaşık 45 dakika içerisinde geri vererek 13 seviyelerinin üzerine çıktı.
2 Aralık Perşembe: Resmî Gazete’de yayımlanan kararla Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine “görevden affını isteyen” Lütfi Elvan yerine Nureddin Nebati atandı. Nebati, atanmadan bir hafta önce Twitter’da düşük faiz merkezli yeni ekonomi modelini savunan bir paylaşım yapmıştı.
3 Aralık Cuma: TÜİK, tüketici fiyat endeksinin (TÜFE) Kasım 2021’de yıllık bazda %21,31, aylık bazda %3,51 arttığını açıkladı. Üretici enflasyonu (Yİ-ÜFE) ise yıllık %54,62, aylık %9,9 arttı. Böylece, üretici ile tüketici enflasyonu arasındaki makas, 33,31 puana çıktı.
- Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise TÜFE’yi yıllık %58,65; aylık %9,91 olarak ölçümledi.
Türkiye, Çin olabilir mi?
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ekonominin genel geçer teorisine aykırı olmasına rağmen “Faiz sebep, enflasyon neticedir,” söylemini her fırsatta yenilemeye devam ediyor. Bu görüşe göre, enflasyonu dizginlemek için faiz artırımına yer yok. Hükümet, TL’de değer kaybına yol açan düşük faiz politikasının, Türkiye’de üretim ve ihracatı artıracağını ve ülkeyi yabancı yatırımcılar için cazip bir konuma getireceğini savunuyor. Bu politikanın en büyük dayanak noktası ise Çin örneği.
Çin’in dünyanın ikinci büyük ekonomisi haline gelmesinde, düşük maliyetlerle yabancı yatırımcıların ilgisini çekmesi ve üretim kapasitesini artırması büyük rol oynuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çin modelini işaret ederek Türkiye’nin AB gibi pazarlara daha yakın olması sebebiyle “daha avantajlı” olduğunu iddia ediyor. Bu anlayışa göre; ucuz iş gücü sayesinde ülkede malları ucuza üretip Avrupa’ya satarak döviz girdisi sağlanabilir ve ihracat destekli büyüme desteklenebilir. Fakat uzmanlar, her ülkenin kendi şartlarında değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor.
"Evet, Türkiye'nin Avrupa'da en ucuz işgücüne sahip ülke olmasını bazı yatırımcılar değerlendirmek isteyebilir. TL'deki değer kaybı, bazı yabancı yatırımcıların çok kârlı Türk varlıklarına ilgisini artırabilir. Fakat Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kabul etmek istemediği nokta şu: TL'deki değer kaybı çok ciddi fiyat artışına yol açıyor, enflasyonu yükseltiyor. Uzun vadede bu şirketlerin kârlı olmaya devam etmeleri ihtimali azalıyor.” - Prof. Dr. Erdal Yalçın / Konstanz Üniversitesi öğretim üyesi
“Türkiye herhangi bir ülke olmaz, kendisi olur; ancak başarılı modellerden öğrenmesi gereken şeyler olabilir. Çin’in dünyanın ikinci büyük ekonomisi olmasında üretimin etkisi büyük. Üretim, elbette bir anda gerçekleşmiyor. Öncelikle sanayi ve altyapıya yatırım yapılması gerekmekte. Altyapı söz konusu olduğunda özellikle lojistik ilerleme sağlanmalı. Yani fabrikayı kurduğunuz zaman o fabrikanın limana, tren yoluna bağlanması gerekiyor ki ürettiğiniz ürünleri satabilesiniz.” - Dr. Altay Atlı
Kariyerinizde yeni yıl hedefleri: BMI Business School
Bugün 6 Aralık, yeni yıla tam olarak 25 gün kaldı. Aralık ayı yeni yıl hedeflerini belirlemek, beklentileri sıralamak, yeni yollar seçmek için yılın en uygun zamanı olma özelliği taşıyor.
Yeni yılda kariyerinde bir adım öteye geçmek, uzmanlığını ya da liderlik becerilerini geliştirmek isteyen profesyonellere 2022 planlarını yaparken BMI Business School’u incelemelerini öneriyoruz.
Nedir? Türkiye'nin lider iş okulu BMI Business School; düzenlediği uzmanlık eğitimleri, yönetici eğitimleri, zirveler, konferanslar ve kurumlara özel tasarladığı eğitim çözümleriyle Türkiye'de iş dünyasına birey, kuruluş ve sektör bazında katma değer sağlıyor. 16 yıllık deneyimiyle şimdiye dek genel katılıma açık 720'yi aşkın sertifika programı tamamlayan, bu eğitimlerde 12 bini aşkın mezun veren ve 260'ın üzerinde eğitmen ve akademisyenle çalışan BMI Business School; iş dünyası ve akademi arasında bir köprü vazifesi üstleniyor.
Takvim: BMI Business School’un sektör profesyonelleriyle, yönetim danışmanlarıyla ve IAE Paris Sorbonne, London School of Economics, Mannheim Business School gibi önde gelen okullarla iş birliği yaptığı eğitimleri aralık boyunca ve 2022’de de hız kesmeden devam ediyor.
Ayrıntılar ve kayıt için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.


Geçen hafta, ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell’a bir soru yöneltildi: “Fed’in enflasyonun o kadar da “kalıcı” olmadığına karar vermesi için enflasyonun daha ne kadar hedeflerinizin üzerinde seyretmesi gerekiyor?” Powell’ın cevabı, son dönemde ABD başta birçok dünya ekonomisinin tartıştığı konuya son noktayı koyar nitelikteydi: “Belki de "geçici" terimini bırakmanın zamanı gelmiştir.”
Neden önemli? Hâlihazırda yüksek enflasyon, ABD ve AB dahil birçok ülkede merkez bankalarının en büyük problemleri arasında yer alıyor. Yüksek enflasyonun en büyük nedeni olarak tedarik zincirinde pandemi kaynaklı yaşanan sıkıntılar gösterilirken ABD’de Powell, geçen yazdan bu yana yüksek enflasyonun “geçici” olduğunu ve ekonomik toparlanmayla normale döneceğini vurguluyordu. Son açıklama, Fed’in açıkça politika değişikliğine gittiğini gösterirken fiyatlardaki yükselişin 2022’de devam edeceğini işaret ediyor.
Fed'in tavrı: Powell’ın açıklamaları, Fed’in önümüzdeki dönemde “şahin” olarak tanımlanan daraltıcı para politikası yürüteceğini gösteriyor. Buna göre, tahvil alımlarının azaltılmasının hızlandırılması ve enflasyon baskısını hafifletmek için faiz artırımına gidilmesi bekleniyor.
Avrupa’da durum ne? Avrupa’da da son veriler, enflasyonun “kalıcı” olduğuna yönelik düşünceleri kuvvetlendiriyor. Avrupa Birliği İstatistik Ofisi'nin (Eurostat) açıklamasına göre Avro bölgesinde enflasyon, kasım ayında geçen yılın aynı ayına göre %4,9 oranında arttı. Bu artış, Eurostat'ın istatistik tuttuğu 20 yıllık tarihindeki en yüksek seviye oldu. Almanya'da enflasyon, bir önceki yılın kasım ayına göre %5,2 artarak 1992 Haziran ayından bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı.
OECD’nin öngörüleri: Dünya Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)’nin kasım ayı Görünüm Raporu da enflasyonun küresel ekonomiyi etkileyen ana risk unsurlarından biri olduğunu vurguluyor. Yeni koronavirüs varyantı Omicron’un olası etkilerini de göz önünde bulunduran OECD, fiyat endeksleri kademeli olarak düşüşe geçmeden önce enflasyonun, 2021 sonu ve 2022’nin ilk çeyreğinde zirve yapacağını ve merkez bankalarını öngörülenden daha erken ve daha büyük ölçüde sıkılaşmaya zorlayacağını tahmin ediyor.

Jack Dorsey, hafta içi Twitter’ın CEO’luğundan istifa ettiğini ve dijital ödeme şirketi Square’in CEO’luğuna devam edeceğini açıkladı. Twitter’ın CEO’luğuna şirketin CTO'su Parag Agrawal geçti.
Bir adım geriden: Jack Dorsey, 2006'da kurduğu Twitter'da 2008'e kadar CEO olarak görev yapmış, ardından 7 sene sonra 2015'te CEO'luk göreve geri dönmüştü. Geçen yıl, Dorsey'in Afrika'da biraz zaman geçirmek istediğini söylemesinin ardından şirkette hisse sahibi Elliott firması, "Twitter CEO'sunun tek işe odaklanmasının daha faydalı olacağını" söyleyerek Dorsey'e istifa çağrısında bulunmuştu.
İstifa mektubu: Jack Dorsey, şirket çalışanlarına gönderdiği istifa mektubunda, şirketlerin kurucularının etkilerinden bağımsız olarak varlıklarını sürdürebilmelerinin kritik olduğunu düşündüğünü belirterek “Şirketlerini kendi egolarına tercih eden çok fazla kurucu yok,” ifadelerini kullandı. Bu ifadeler, Dorsey'in kurucusu olduğu ve hâlâ CEO'su olarak görev yaptığı Square'in geleceği hakkında da soru işaretlerine neden oldu. Dorsey'in şimdilik Square'i bırakma gibi bir planı var gibi görünmüyor. Zira Dorsey'in Twitter istifası sonrası ilk icraatlarından biri Square'in ismini "Block" olarak değiştirmek oldu.
Geniş perspektif: WhatsApp ve YouTube gibi büyük sosyal medya şirketlerinin birçoğu kurulmasından bir süre sonra şirketleri farklı kuruluşlara satarak kontrolü bıraktı; ancak Meta, Snap ve Twitch gibi bazı şirketler de hâlâ kurucuları tarafından yönetilmeye devam ediyor. Bu durum, şirketlerin kurucularının gölgesinden ve bakış açılarından sıyrılamaması ve “gelişememesi” nedeniyle eleştiriliyor.
Öte yandan: Parag Agrawal'ın CEO olmasıyla Twitter, Silikon Vadisi'nde Hindistan kökenli kişiler tarafından yönetilen büyük teknoloji şirketleri arasına katıldı. Hâlihazırda Google, Microsoft, Adobe, IBM gibi şirketleri Hindistan'da doğup büyüyen kişiler yönetiyor.
• Başkan: Walt Disney'in yönetim kurulu başkanlığına 14 yıldır Disney yönetim kurulu üyesi olan Susan Arnold seçildi. Arnold 98 yıllık şirketin ilk kadın başkanı oldu.
• Ceza: Avrupa Komisyonu; Credit Suisse, RBS, HSBC ve Barclays'e döviz piyasalarında kartel oluşturdukları gerekçesiyle toplam 344 milyon avro para cezası kesti. UBS ise karteli ortaya çıkardığı gerekçesiyle ceza almadı.
• EV: Nissan, gelecek beş yılda elektrikli araçlar ve batarya üretimine 17,6 milyar dolar yatırım yapacağını ve 2030'a kadar 23 farklı model elektrikli araç üreteceğini açıkladı. Xiaomi de Pekin'de yıllık 300 bin araç üretim kapasitesine sahip elektrikli araç fabrikası kuracağını duyurdu.
• Dava: ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), Nvidia'nın çip tasarımcısı Arm’ı 40 milyar dolara devralmasını engellemek için dava açtı.
• Satış: Microsoft’un CEO’su Satya Nadella, elinde bulundurduğu Microsoft hisselerinin yarısına denk gelen yaklaşık 840 bin hisseyi 285 milyon dolara sattı.
• Halka arz: Çin merkezli paylaşımlı yolculuk ve yemek servisi uygulaması Didi, halka arzının üzerinden yaklaşık 5 ay sonra New York Menkul Kıymetler Borsası'ndan (NYSE) çekilmeyi ve Hong Kong'ta listelenmeyi planlıyor.
Pareto'da gelecek cuma, 2021'i tanımlayan konuları derinlemesine incelemeye başlayacağız. İlk makalemizde 2020'de pandeminin kazananları olarak lanse edilen şirketlerin son durumuna; ikinci makalemizde Covid-19 aşıları ve bu aşıları üreten şirketlerin son bir yılına, son makalemizde ise uzaktan ve hibrit çalışma kavramına ve ofislerde aşı zorunluluğuna odaklanacağız.
Pareto Spot'un dokuzuncu bölümü yayında! Microsoft Türkiye Pazarlama ve Operasyonlardan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Münir Kundakçı ile iş ve ofis hayatının geleceği hakkında konuştuk. Çalışma ve ofis dinamiklerinin dönüşümünü ve metaverse’ün bu dönüşümdeki rolünü tartıştık.

İyi haftalar,
Nurefşan






