Parlamento’dan herkese selamlar, Türkiye’nin yakın geçmişini incelediğimiz serimizin 3. sayısına hoş geldiniz. Geçmiş sayıda 27 Mayıs Darbesi’ne evrilen süreci incelemiş, Demokrat Parti (DP) iktidarı dönemini analiz etmiştik. Bu sayıda ise çok partili sisteme geçilmesinin ardından yaşanan ilk askeri müdahaleyi inceleyecek ve bu müdahalenin sonuçlarını irdeleyeceğiz. Ordunun gölgesinde kalan sivil yönetim ve demokrasinin 1960’lı yıllarda nasıl değişim geçirdiğini gözlemleyeceğiz.
Keyifli okumalar,
Arda | Araştırma Direktörü, CDR
26 Mayıs günü Türkiye ertesi gün yaşanacaklardan habersiz, ekonomik krizle boğuşan bir partinin iktidarında uyanmıştı. Vatandaşlar ekonomiden ve siyasi tartışmalardan usanmış, siyasi görüşlerin sokaklarda tartışmalara kavgalara evrilmesinden de bıkmış vaziyetteydi. Son 10 yılın mutlak iktidarı DP zayıflamaya başlamış, muhalif partiler olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve Cumhuriyetçi Millet Partisi (CMP) güçlenmeye başlamıştı. 1957 genel seçimlerine katılmış Hürriyet Partisi (HP) CHP’ye katılmış, bu seçimdeki bir diğer muhalif parti olan Türkiye Köylü Partisi (TKP) ise CMP’ye katılarak Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisini (CKMP) kurulmasına yardımcı olmuştu.
Bu atmosferde DP hükümeti Menderes başbakanlığında iktidarlarını korumaya çalışıyor, muhalefetle mücadelesine ek olarak da ekonomik kriz sebebiyle küstürdüğü seçmenlerini geri kazanmaya uğraşıyordu. Muhalefette ise CHP ve CKMP birlikte hareket ediyor, farklı siyasi görüşlere sahip bu partiler ortak rakiplerine karşı iş birliği yapıyorlardı. Bu sırada ise akşam saatlerinde harekete geçecek subayların planlarından ne vatandaşların ne de siyasilerin haberi bulunuyordu.
Ordunun hükümete bakışı ise karışıktı. 27 Mayıs akşamına kadar ordunun huzursuzluğuna kulak asmayan Menderes, bu negatifliğin bir askeri müdahaleye dönüşmesini tahmin dahi etmiyordu. Her ne kadar ordunun çoğunluğu huzursuz olsa dahi bu subay ve astsubaylar bir plan dahilinde darbe hazırlığında değildi. Ordu hükümetin politikalarından rahatsız fakat aksiyon almaya hazır pozisyonda bulunmuyordu. Üstelik Genelkurmayın üst kademelerinde hükümet yanlısı subaylar da bulunuyordu. Bu durum darbe olasılığını küçültüyor, yapılacak darbenin emir komuta zincirinden bağımsız yapılması gerektiğini işaret ediyordu.
Bir yıl öncesinde CHP lideri İsmet İnönü’nün yaptığı “Sizi ben bile kurtaramam” uyarısı hükümetin dikkatini çekmiyordu. İktidar partisi tekrar seçilmek istiyor, bunu mümkün kılmak için de erken seçim planları yapıyordu. ordu harekete geçmeden saatler öncesinde bu sebeplerden ötürü Başbakan Menderes Eskişehir’de bulunuyordu. Madanoğlu önderliğindeki subaylar harekete geçmeden hemen öncesinde Menderes, erkenden Konya’ya gitmek için erkenden uyumuştu.
27 Mayıs günü saat 03.00 itibariyle Tümgeneral Cemal Madanoğlu önderliğindeki bir grup subay, emir komuta zincirine bağlı kalmaksızın iktidara el koymak için harekete geçti. Basın organlarını, devlet binalarını teker teker ele geçiren bu grup bir taraftan DP’li vekil ve bakanları yakalayıp, tutukluyor; bir taraftan da ordunun geri kalan bileşenlerini darbeye dahil etmek için uğraşıyordu. Ankara’da Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın tutuklanmasıyla duraklayan süreç ordunun tamamının darbeye katılmasıyla tüm ülkeye yayılmıştı. Tüm vilayetlerde askerler sokaklarda koşturuyor, şehirlerin kritik noktaları kontrol altına alınıyordu. Vatandaşlar pencerelerinden bir dönem umutla baktıkları demokrasinin bitişini izliyor, 3 kere seçilmiş iktidar partisinin çöküşüne tanık oluyorlardı.
Darbeci subaylar ordunun içerisinde darbeye destek sağlamış ve sabahın doğuşuyla birlikte ülke yönetimine el koymuştu. Cumhurbaşkanlığı Konağı ve Meclis binası önündeki tanklar darbeye karşı çıkabilecek herkese korku salıyor, ordunun zaferini halka simgeliyorlardı. Başbakan Menderes müdahale gerçekleşirken Ankara sınırlarında olmadığından tutuklanamamıştı. Menderes darbe haberiyle uyanmış ve sığınabileceği bir yer bulabilmek adına harekete geçmişti. Bu sırada silahlı kuvvetler Başbakanı yakalamak için uçak kaldırmış ve yerini tespit etmişti. Sonrasında ise Menderes yakalanmış ve DP iktidarı saatler içerisinde çökmüştü.
27 Mayıs sabahı vatandaşlar uyandığında bir gün öncesinin iktidarı ordu mensupları tarafından tutuklanmış, tüm DP vekilleri de yakalanmış bulunuyordu. Bu harekatı gerçekleştiren grup ise kendilerini Milli Birlik Komitesi (MBK) olarak adlandırmıştı. MBK üyeleri emir komuta zincirini kırarak yönetimi ellerine almış ve ülkeyi yönetmeye başlamışlardı. Ayrıca bu komite tutuklanan iktidar partisi üyelerinin yargılanmalarına dair çalışmalar başlatmış, Yassıada Yargılamaları olarak tarihe geçen süreci de tetiklemiş oldu. Türkiye’nin demokrasi tarihinin başlangıcı kabul edilen 1950 seçimlerinin galibi Demokrat Parti 10 yılın ardından ordu tarafından idam olasılığı dahilinde yargılanacaktı.
Türkiye erken seçimlere hazırlandığı günlerden koparılarak bir buçuk yılı aşkın bir süre askeri yönetim altında bulunacak, demokrasinin aldığı bu darbe 60’lı yıllarda askerin yönetime sivillere devretmesine kadar bir gerçeklik olarak tarihe geçecekti.
Demokrat Parti iktidarı çökertildiğinde ülke halihazırda bulunduğu karışık durumdan daha büyük bir kaosa sürüklendi. Darbeyi takip eden günlerde ordu kendi içerisinde gruplaşmalara başladı, bu fikir ayrılıkları MBK içerisinde bile açıkça görülüyordu. Ülkedeki yönetime el koyan ordunun birlik olamaması basın yoluyla halka da yansıyordu. Madanoğlu etrafında toplanan bir grup kışlalara geri dönülmesini talep ediyor, yönetimi sivillere bırakalım diyordu. Öte taraftan Alparslan Türkeş çevresinde toplanan subaylar yönetimin hızlıca devredilmemesi gerektiğini savunuyor, askerin ülkeyi yönetmeye devam etmesi gerektiğini iddia ediyorlardı.
Bu bölünmelerin üstüne MBK yönetiminin emir komuta zinciri dışında hareket etmesi ordunun en üst kademelerini sinirlendiriyor, ordunun birlik halinde durmasını zorlaştırıyordu. Genelkurmay Başkanı Cemal Gürsel de bu huzursuzluğu paylaşan karakterlerden biriydi. Gürsel haberi dahilinde yapılmayan bir darbenin lideri haline gelmiş, 27 Mayıs sonrasında da devlet başkanı statüsüne yükselmişti. Gürsel, MBK içerisinde dolanan idam taleplerine sıcak bakmıyordu.
Bu ayrılık içerisinde bile ordunun demir yumruğu hayatın her yerini bastırıyordu. Üniversiteler kapanıyor, öğretim üyeleri işlerinden kovuluyorlardı. Savcılar ve hakimlerin yüzlercesi de öğretim üyeleri gibi tasfiye ediliyorlardı. Ordu bir yandan kendi içerisinde de temizlik yapıyor, kendi içerisinde çok radikal ya da hükümet yanlısı bulduğu mensupları ordudan atıyordu. Bu olaylar içerisinde yüzlerce general, binlerce subayla birlikte ordudaki görevlerinden olmuş, bir o kadarı da ordu içerisinde sürgün olarak tanımlanan bölgelere tayin edilmişti.
Bu atmosferde sadece kötü şeyler olmuyordu. Yürürlükte olan Anayasa terk edilmiş ve yeni Anayasa çalışmalarına başlanmıştı. Fakat 61 Anayasası olarak hatırlanacak bu doküman askerler tarafından hazırlanmıyor, uzmanlar tarafından hazırlanıyordu. Akademisyenlerden, parti temsilcilerinden oluşan bu grup yeni Anayasanın Türkiye’ye umut verebilecek bir yenilik olması için uğraşıyordu. bu çalışmaların sonucunda ise pek çok hukukçunun Türkiye tarihindeki en özgürlükçü anayasa olarak adlandırdığı bir iş çıkacaktı. Bu anayasa kabul edilmesi için referanduma taşındığında ise sandıktan %61,7 evet çıkacaktı. Bu durum ordunun baskısı altında bile halkın dikte edilen Anayasaya karşı huzursuz olduğunun göstergesiydi.
Hücrelerinin dışında olan bitenden habersiz olan DP kurmayları içinse bu yenilikler anlamsız kalıyordu. Onlar artık herkesin içten içe bildiği fakat sesli itiraf edemediği idam kararını bekliyorlardı. Türkiye’nin tek partili sistemini tarihe gömen, 50’li yılların demokrasi umudunu simgeleyen bu siyasiler artık mahkumdan başka bir şey değillerdi. Yassıada Yargılamaları 1960 yılının Ekim ayında başlamış ve 15 Eylül 1961 tarihine dek sürmüştü. Duruşmalar, DP’nin yargılanması için kurulan Yüksek Adalet Divanı tarafından görülmüş, on beş idam cezası ile sonuçlanmıştı. Bu karar onaylanması amacıyla Ankara’ya gönderilmiş ve MBK’nın değerlendirmesine sunulmuştu. MBK ise bu konu hakkında ikiye ayrılmış idam cezasının arkasında durulmalı mı emin olunamamıştı. Saatler süren tartışmanın sonunda ise on beş idam kararı dört idama indirilerek MBK tarafından onanmıştı. Bu karara göre eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, Maliye Bakanı Hasan Polatkan ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu idam edilecekti.
Kararı takip eden günlerde önce Polatkan ve Zorlu idam edilmiş, sonrasında ise Menderes idam edilmişti. Bayar ise 65 yaşından yaşlı olması sebebiyle idam cezası iptal edilmiş, müebbet hapis ile cezalandırılmıştı. Ordunun iktidarı ele geçirmesiyle başlayan bu süreç üç seçim galibi bir Başbakanın ve kabinesinin idamı ile sonuçlanmıştı. Bu olaylar Türkiye’nin siyasi tarihinde kara bir sayfa olarak kalacak, gelecek yılların siyasetinin akışını belirleyecekti.
Menderes’in idam edilmesi ülke için inanılmaz bir şoktu. Seçilmiş bir Başbakan ordu eliyle görevinden alınıp idam edilmişti. Vatandaşlar ülkenin geleceği açısından endişeliydi. Seçimlerin yapılacağı rivayetleri sürekli dolaşıyor fakat ne zaman yapılacağı bilinemiyordu. Ordu sürekli gideceğini iddia ediyor fakat bir yılı aşkın süredir askeri yönetim altında bulunan vatandaşlar bu geçişin ne zaman yaşanacağını kestiremiyordu. Bu durumdan en çok şikayet eden siyasilerden biri ise İnönü idi. İnönü 27 Mayıs tarihinden beri MBK’den sivil yönetime geçilmesini talep ediyor, demokrasiye duraksama getirilmesine karşı duruyordu. İnönü ayrıca 10 yıllık rakibi olan Menderes’in idam edilmemesi için de mücadele etmiş fakat ordu bu talepleri de cevapsız bırakmıştı.
Bu karışıklık ortamı içerisinde askeri yönetim 15 Ekim 1961 tarihinde genel seçimler yapılacağını duyurdu. Seçim haberi halk tarafından mutlulukla karşılanırken, bu mutluluk buruk bir mutluluk olarak kayda geçecekti. Seçimler özgürce yapılacak mı sorusu herkesin aklındaydı. Seçimler haricinde ise Türkiye için kalıcı olacak pek çok değişiklik yapılmıştı.
Anayasa Mahkemesi bu dönem kurulmuştu. Türkiye’nin Anayasal düzenine gardiyanlık yapacak bu kuruluş 27 Mayıs Müdahalesi ile inşa edilmişti. Bir diğer büyük çaplı değişiklik ise Meclis etrafında şekillenmişti.
1961 Anayasası ile gelen yenilikler ile Meclis artık iki kanatlı bir kurum haline gelmişti. Millet Meclisi olarak adlandırılan parlamentonun yanında Cumhuriyet Senatosu eklenmiş, Türkiye çift kamaralı bir meclis sistemine sahip olmuştu. Demokratikleşme potansiyeline sahip bu gelişmelere ordu frenleme yapmıştı.
Cumhuriyet Senatosunun üyelerinden bazıları seçimle gelmeyecekti. Bu üyeler “Tabii Senatörler” olarak geçiyor, eski Cumhurbaşkanları ve MBK üyelerinden oluşuyordu. Tabii Senatörler ömürleri boyu görevlerini sürdürebiliyorlardı. Bu gruba ek olarak 15 kişiden oluşan bir diğer özel grup Cumhuriyet Senatosunda görev alıyordu. Bu 15 senatör, “Kontenjan Senatörler” olarak adlandırılıyor ve görevdeki Cumhurbaşkanınca atanıyordu, Kontenjan Senatörlerin görev süreleri ise altı yıl ile sınırlandırılmıştı. Senatodaki son grup ise halk tarafından seçilen senatörlerden oluşuyordu. Bu kişilerin seçimi iki yılda bir yapılıyor ve her seçimle 150 sandalyeden oluşan boşluğun üçte biri yenileniyordu. Ayrıca senatör olabilmek için milletvekilliği gibi ilkokul mezunu olmak yeterli görülmüyor, üniversite diploması şartı aranıyordu.
Cumhuriyet Senatosunun en büyük görevi ise bir Millet Meclisinden gelen teklifleri tekrar değerlendirip onayarak Cumhurbaşkanlığına göndermekti. Millet Meclisinin aksine Cumhuriyet Senatosu hükümeti güven oylamasına tabi tutamıyor, dolayısıyla da hükümete hesap soramıyordu. Ordunun bu kuruma MBK üyelerini tabii üye olarak yerleştirmesi Demokrat Parti ekolündeki partilerin güçlenmesini engelleyecek, MBK üyeleri radikal muhafazakar partilere karşı nöbet tutacaklardı.
15 Ekim 1961 tarihi yaklaşırken Türkiye değişen yasalara ayak uydurmaya çalışıyor, yeni sistemle birlikte nasıl bir siyasi atmosferin hayata tesir edeceğini herkes merak ediyordu. Demokrat Parti’nin kapatılmasının ardından yeni partiler kurulmuş, bu partilerin bazıları da DP’nin mirasına sahip çıkmıştı. Bu partilerin en büyüğü Adalet Partisi (AP) idi.
Adalet Partisi, DP’nin ardılı olarak siyasete atılmıştı. DP’nin seçmen tabanını ve darbeden huzursuz olan vatandaşları tek çatı altında toplayabileceğini iddia ediyor, siyasi spektrumda merkezin sağında kalıyordu. Parti farklı grupların birleşmesinden oluşuyor; liberaller, muhafazakarlar ve sekülerler gibi gruplarla nüfusun büyük bir kısmını temsil edebileceğine inanıyordu. Piyasa ekonomisi ve kalkınmayı hedefleyen politikalara sahip bu partinin lideri ise eski Genelkurmay Başkanı Ragıp Gümüşpala idi. Gümüşpala’nın liderliği eski bir asker olması açısından MBK üyelerini tatmin etmiş, Gümüşpala’nın siyasi görüşleri ise AP’nin kabul ettiği bir lider olduğunu göstermişti.
DP mirasçısı bir diğer parti ise Yeni Türkiye Partisi (YTP) idi. YTP AP’nin aksine Menderes-Bayar çizgisinde değil, DP’nin bu isimlere muhalif olan kadrosunun bir devamı olduğunu savunuyordu. Partinin duruşu liberal muhafazakarlık olarak ortaya çıkıyor, dolayısıyla da parti merkezin sağında kalıyordu. YTP liderliğinde ise Ekrem Alican bulunuyordu. Alican MBK yönetimi sırasında maliye bakanlığı yapmıştı. Bu sebepten ötürü Alican’nın liderliği hem MBK tarafından onanıyor hem de YTP’yi DP mirasçısı olarak zorlu bir koşula sokmuyordu.
AP ve YTP haricinde ise Türkiye İşçi Partisi (TİP) bu dönemde siyasete giriş yapmıştı. TİP diğer partilerin askine açıkça bir sınıf mücadelesi vereceğini haykırıyor kendisini merkeze yakın değil daha radikal bir çizgide sol olarak tanımlıyordu. TİP ezilenin yanında olduğunu kitlelere anlatmaya çalışıyor, Türkiye demokrasisinde solun da yeri olduğunu savunuyordu. TİP’in kuruluşu sağ partilerin de dikkatini çekmiş ve onlarca yıl sürecek olan sağ-sol çekişmelerinin fitilini ateşlemişti. CHP de TİP’e seçmen kaybetmek istemediği için konumunu merkezin solu olarak belirlemeye başlamıştı.
Türkiye ordunun iktidarından sonra ilk defa sandık başına gidiyordu fakat bu sefer temsiliyette sorun çıkaran liste usulü çoğunluk sistemi iptal edilmiş, yerine nisbi temsil sistemi getirilmişti. Bu sistem içerisinde artık bir seçim bölgesinde en çok oyu alan tüm vekilleri kazanmayacak, vekiller alınan oylara göre oransal dağıtılacaktı. 1961 seçimleri beklentilere göre daha demokratik bir temsiliyete imkan sağlayacaktı.
Sandıklar açıldığında ise herkes sonuçları şaşkınlıkla karşılayacaktı. Açık ara iktidar olması beklenen CHP ilk parti olarak çıktığı sandıktan iktidar olabilecek kadar sandalye ile çıkamamıştı. İnönü oyların %36,7’sini alarak 450 sandalyeden sadece 173’ünü doldurabilmiş, birinci çıktığı seçimde aslında önceki seçime kıyasla oy kaybetmişti.
DP mirasçıları olan diğer partiler ise Meclise girebilmiş hatta toplamda CHP’nin vekil sayısını açık arayla geçmişti. AP sandıktan ikinci parti olarak çıkmış ve toplam oyun %34,8’ini alarak 158 vekil çıkarmıştı. AP’yi Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CMKP) %13,9 oy ve 54 vekil ile takip etmişti. Meclise giren son parti ise YTP olmuş ve %13,7 oyuyla 65 vekil çıkarmaya hak kazanmıştı. TİP ise örgütlenmesini tamamlayamadığı için seçime katılamamıştı.
Seçim sonuçları ordunun içerisinde huzursuzluk yaratmış, DP mirasçılarının Meclisin çoğunluğunu oluşturması tarihe “Menderes’in Zaferi” olarak geçmişti. Seçim sonuçlarını beğenmeyen ordu bileşenleri yönetimi tehdit etmiş ve takip eden süreç Türkiye’nin ilk koalisyon hükümetini doğurmuştu. CHP tekrar iktidara dönmüş fakat yanında AP’yi getirmek zorunda kalmıştı. DP mirasçısı AP ise ordunun DP’yi bastıramadığını kanıtlayarak iktidara ortak olmuştu.
Seçimin ertesinde oluşan atmosferde bu hükümet sıklıkla değişecekti. CHP iktidarını perçinlemeye çalışırken koalisyon ortağıyla ortaya çıkan anlaşmazlıklar farklı koalisyonları getirecek ve İnönü 1965 yılında yapılacak seçimlere kadar türbülanslı bir dönemde Başbakanlık yapcaktı.
Meclisin alt kamarasında durum böyle iken üst kamara olan Cumhuriyet Senatosunda yapılan sık seçimler AP’nin çoğunluğunu sağlayacaktı. AP’nin durumu ise içişleri bakımından karışık bir haldeydi. Parti lideri Gümüşpala 1964 senesinde vefat edince parti acil bir kongre düzenledi. Bu kongrenin sonucundaysa o dönem milletvekili olmayan Süleyman Demirel parti lideri konumuna geçmiş oldu. Demirel ise Gümüşpala’ya oranla daha agresif bir politika sergileyecek ve İnönü’nün Başbakanlık yaptığı hükümeti düşürecekti.
Seçimler arası dönemde kriz yaşayan tek parti AP değildi. CHP içerisinde İnönü liderliğine karşı huzursuzluklar duyulmaya başlanmış, CKMP ise ikiye bölünmüştü. Osman Bölükbaşı’nın CKMP’si koalisyona katılma tartışmalarında ikiye bölünmüş, Bölükbaşı’nın başını çektiği koalisyon karşıtları yine Türkçülük ve Liberal Muhafazakarlık çevresinde şekillenen Millet Partisini (MP) kurmuştu. CKMP içerisinde kalan grup ise liderliğe önce Hasan Dinçer’i sonrasında ise Ahmet Oğuz’u getirmişti. Bu çalkantılı sürecin ardından ise parti liderliğine eski MBK üyesi Alparslan Türkeş gelmiş ve parti bugün Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) olarak bildiğimiz partiye evrilmeye başlamıştı.
Demirel AP’nin liderlik koltuğuna oturduğu günden itibaren sert bir muhalefet kanadı oluşturmuş, ülke seçime hazırlanmaya başlarken de İnönü hükümetini istifaya sürüklemişti. Devlet Başkanı Cemal Gürsel bu sefer hükümet kurma görevini bağımsız bir senatör olan Suat Hayri Ürgüplü’ye verdi. Bu hükümet AP, YTP, CKMP ve MP koalisyonu ile ülkeyi seçime kadar yönetti.
1965 yılında yapılacak olan genel seçimler yaklaşırken Türkiye bu sefer sandığa yine farklı bir seçim sistemiyle gidecekti. Nisbi temsiliyet sistemi yerine getirilen milli bakiye sistemi daha küçük partilerin de Meclise girebilmesi için tasarlanmış, büyük partilerin ezici gücünü hafifletmek için devreye sokulmuştu. AP’nin karşı çıkmasına rağmen diğer partilerin iş birliği sonucu yasalaşan bu sistemle temsiliyetin daha demokratik yapılacağı öngörülüyordu.
1965’te sandıklar kurulmuş, oylar verilmişti. Tüm partiler heyecanla sonucu bekliyor, seçmenler yeni hükümeti kimin kuracağını merak ediyorlardı. Adalet Partisi sandıktan büyük bir zaferle çıkıcak ve toplam oyların %52,9’unu alarak 240 vekil çıkaracaktı. AP, bir partinin iktidarı kazanmasına engel teşkil eden milli bakiye sisteminde bile mutlak bir iktidar inşa edebilecek bir oy almıştı. Türkiye şaşkınlıkla 27 Mayıs Darbesi’nin 5 yıl ardından DP mirasçısı bir partinin iktidarına şahit olacaktı.
CHP sandıktan yenik çıkmış üstüne iktidarı kaybettiği gibi gücünü de kaybetmişti. Oyların %28,7’sini alarak 134 vekil çıkaran parti ana muhalefet pozisyonuna düşmüştü. CHP’yi Bölükbaşı’nın MP’si takip etmiş ve oyların %6,3’ünü alarak 31 vekile talip olmuştu. Alican’ın YTP’si ise %3,7 oy ile 19 vekil çıkarmıştı. TİP ise 65 seçimlerinde %3,0 oy almış ve 15 vekil ile Meclise giren ilk sol parti olarak tarihe geçmişti. Türkeş’in liderliğini yaptığı CKMP ise %2,2 oy ile Meclise on bir vekil sokabilmişti. Tüm partilere ek olarak Meclise giren bağımsız bir vekil ile 1965 seçimi 450 vekillik bir Meclis doğurmuştu.
Adalet Partisi sivil yönetime dönüş yaşandığından beri ilk tek partili iktidarı kurabilmiş fakat Mecliste ezici bir çoğunluğa sahip olamamıştı. Seçimin ardından vekil sayısını yükseltmek isteyen AP iktidarı milli bakiye sistemini kaldırmak için çalışmalara başlamıştı. Türkiye’nin üstüne sinen Demokrat Partinin kokusu ordunun müdahalesi ile silinmemiş, bu ekol 5 yıl sonra ülkeyi yönetmek için geri gelmişti.
Türkiye yeniden kavuştuğu demokrasisine sarılmaya çalışırken siyasi partiler çatlak vermeye başlayacak, ülke tarihine yön veren liderler sahneyi terk etmeye başlayacaklardı. Sağ-Sol çatışmaları ülkeyi etkisi altına alırken demokrasi tekrardan riske girecekti. AP iktidarının yönetimini ve 70’lerin hareketli siyasetini inceleyeceğimiz sonraki sayıyı kaçırmamak için takipte kalmayı unutmayın.




