24 Nisan Pazartesi sabahından herkese günaydın. Ekşi Sözlük’ün kapatılması kararına itiraz eden iki hakim görevinden alındı. YSK, AK Parti'nin oy pusulasından Millet İttifakı çıkarılsın talebini reddetti. Kılıçdaroğlu'nun 'Alevi' videosu dünyanın en çok izlenen Twitter videosu oldu.
Günün çalma listesi: Home Brewed
Keyifli okumalar, iyi haftalar!
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

Küresel piyasalarda son durum ve yılbaşından bugüne değişimler
• Bugün, Merkez Bankası Yatırım Eğilimi İstatistiklerini yayımlayacak. Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları ise Lükemburg'da Rusya'nın Ukrayna'yı işgali üzerine görüşecekler. Coca-Cola, Credit Suisse, First Republic Bank, Philips ve Vivendi birinci çeyrek gelir sonuçlarını açıklayacaklar. Çarşamba günü, Birleşik Krallık rekabet kurumu, Microsoft'un Activision Blizzard'ı 69 milyar dolara satın alması hakkındaki sonuncu raporu yayımlayacaklar. Perşembe günü TÜİK, Nisan ayının Ekonomik Güven Endeksi'ni açıklayacak. Cuma günü ise TÜİK, Turizm ve Dış Ticaret İstatistiklerini açıklayacak.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, kentsel dönüşümde 2+1 100 metrekareye kadar ve 3+1 120 metrekareye kadar olan konutların maliyetinin yarısının devlet tarafından karşılanacağını söyledi.
- Detaylar: İstanbul Gaziosmanpaşa Meydanı’nda Kentsel Dönüşüm Projeleri Anahtar Teslim ve Temel Atma Töreni’nde konuşan Erdoğan, “Her biri 500'er bin konuttan oluşan 3 projeyi hayata geçireceğiz. Avrupa yakasında 500 bin, Anadolu yakasında 500 bin rezerv alana konut yapacağız, buralara taşınacak konutlardan boşalacak konutları da dönüştürüp 1.5 milyon konut dönüştüreceğiz” ifadelerini kullandı.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, Gaziosmanpaşa Meydanı’ndaki konuşmasında enflasyonu “yıl sonuna kadar kontrol altına almış, önümüzdeki yıl tamamen çözmüş olacağız” dedi. Erdoğan ayrıca faiz indirimlerinin süreceğini belirterek, “Bu kardeşiniz iktidarda olduğu sürece faiz yükselemez, faiz devamlı düşecektir. Göreceksiniz enflasyon da faizle beraber düşecektir” şeklinde konuştu.
- Bilgi notu: TCMB Para Politikası Kurulu, Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu başkanlığında 27 Nisan Perşembe günü toplanacak ve aynı gün saat 14.00'te faiz kararı açıklanacak. TCMB bir önceki toplantıda politika faizini %8,5 seviyesinde sabit tutmuştu.
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, konutlarda kira artışını %25 ile sınırlayan ve 1 Temmuz 2023’te sona erecek olan düzenlemeyi uzatacaklarını belirtti. Kurum, TOKİ ile gerçekleştirilen sosyal konut projeleriyle de arz artırılarak piyasanın dengeleneceğini ifade etti.
• Türkiye'nin ihracatı, ilk çeyrekte %2,5 artışla 61,6 milyar dolar oldu ve tüm zamanların en yüksek ocak-mart dönemi ihracatı olarak kayıtlara geçti. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, ilk çeyrekte ülkeler bazında gerçekleştirilen ihracat 54,3 milyar dolara yükselirken, en fazla dış satım 4,9 milyar dolarla Almanya ve 2,97 milyar dolarla ABD'ye yapıldı.
• Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, 1975 ile 2001 arası Türkiye'ye toplam doğrudan yabancı yatırım girişinin 14 milyar dolar iken 2002-2023 Şubat döneminde bu rakamın 254,2 milyar dolar olduğunu bildirdi. Nebati, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Türkiye'de faaliyet gösteren yabancı firma sayısının da 2002'deki 5 bin 600 seviyelerinden 2023 Ocak itibarıyla 79 bin 564'e çıktığını ekledi.
• ABD’de ticari faaliyet Nisan ayında beklentilerin üzerinde hızlandı. S&P Global tarafından gerçekleştirilen Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) verilerine göre, imalat sanayi PMI aylık 1,2 puan artışla 50,4'e çıkarken, hizmet sektörü PMI da geçtiğimiz aydan 1,1 puan artarak 53,7 değerine yükseldi. İmalat ve hizmet sektörlerini kapsayan bileşik PMI ise aylık bazda 1,2 puan artışla 53,5 oldu ve 11 ayın en yüksek seviyesini kaydetti.
• Borsa İstanbul'a kayıtlı 475 şirketin yönetim kurullarında 2021 yılında %16,7 olan kadın oranı, 2022 yılında %17,5'e çıktı. Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu tarafından hazırlanan "Yönetim Kurulunda Kadın Türkiye Raporu"na göre, SPK'nın önerdiği minimum kadın üye oranı olan %25'i yakalayan 137 şirket, tüm şirketlerin sadece %28,8'ini oluşturdu.
- Öte yandan: Borsa İstanbul'a kayıtlı tüm şirketler içinde 158 şirket, BIST-100 içinde ise 21 şirket hala tamamı erkeklerden oluşan kurullar tarafından yönetiliyor.
• Tesla’nın kısmen otomatik sürüş yazılımının dahil olduğu bir kazayla ilgili ilk davada, Kaliforniya eyalet mahkemesi jürisi, elektrikli otomobil üreticisinin “Autopilot” özelliğinin kusurlu olmadığına karar verdi. Jüri, Tesla’nın tamamen otomatik sürüş özelliğine sahip olmadığını belirttiği sistemin, sürücünün sorumluluğunda olduğunu ve kullanım kılavuzuna aksi yönde şehir sokaklarında kullanıldığını söyledi.
- Bununla birlikte: Tesla, ABD'de iki elektrikli araç modelinin fiyatlarında bu yıl 6. kez indirime gitmesinden günler sonra Model S ve Model X araçlarının fiyatlarını artırdı. Şirketin internet sitesindeki fiyat listelerine göre, Tesla, ABD'de Model X'in fiyatını yaklaşık %2,6 artışla 97 bin 490 dolara, Model S'in fiyatını da yaklaşık %2,9 artırarak 87 bin 490 dolara çıkardı.
• Almanya'da Birleşmiş Hizmet Sektörü Sendikası (Ver.di), Berlin-Brandenburg Havalimanı'nda (BER) çalışan güvenlik personeline 24 Nisan Pazartesi günü iş bırakma çağrısında bulundu. Havalimanı yönetiminden yapılan açıklamada, grevden ötürü 24 Nisan'da havalimanından yolcu uçaklarının kalkmayacağı, havalimanına gelen uçuşlarda da aksaklıkların yaşanabileceği bildirildi.
- Bir adım geriden: Sendikanın çağrısıyla en son 20-21 Nisan'da Düsseldorf, Hamburg ve Köln/Bonn havalimanlarında, 21 Nisan'da Stuttgart Havalimanı'nda güvenlik personeli grev yapmış, yüzlerce uçuş iptal edilmişti.
• ABD merkezli tekstil ve ev eşyaları perakendecisi Bed Bath & Beyond, ayakta kalmak için sermaye sağlayamamasının ardından Pazar günü “Chapter 11” iflas koruma başvurusunda bulundu ve tasfiye satışına başladığını açıkladı. New Jersey bölge mahkemesine yapılan başvuruda şirket, hem tahmini varlıklarını hem de yükümlülüklerini 1 milyar ila 10 milyar dolar arasında listeledi.
Her adımda güven: Otokoç 2. El

Otokoç 2. El’in profesyonel ikinci el araç hizmetleriyle her adımda güveni hissedersiniz.
Nasıl? Hayalinizdeki her marka ve model ikinci el araca Otokoç güvencesiyle şubelerden veya otokocikinciel.com adresinden kolayca sahip olabilir; satmak istediğiniz aracınızın değerini kolayca öğrenip şubelerden ücretsiz ekspertiz randevusu alarak satış işlemini gerçekleştirebilirsiniz.
İkinci el araç satın alırken; ekspertizi profesyonel ekipler tarafından yapılmış araçları inceleyebilir, tüm ödemeleri yine Otokoç 2. El’le gerçekleştirerek dilediğiniz aracı güvenle satın alabilirsiniz. Satın aldığınız aracın mekanik ve kozmetik durumunu şeffaf bir şekilde öğrenip emin olduktan sonra iç rahatlığıyla teslim alabilirsiniz.
Aracınızı satarken; markası, modeli ve yaşı ne olursa olsun aracınızın değerini piyasa koşullarına göre hızlı, doğru ve şeffaf bir şekilde sitedeki online değerleme aracından tespit edilmesini sağlayabilir; anlaştığınız durumda araç bedelini gün içerisinde nakit ödeme alarak Otokoç 2. El’e satabilirsiniz. Otokoç aracılığıyla aracınızın adınıza satılmasını isterseniz alıcısıyla en güvenilir şekilde buluşmasını yine Otokoç 2. El’in hizmetleri aracılığıyla sağlayabilirsiniz.
Neler var? Araç satış, araç alım, takas, adınıza satış, online satış, sigorta, ekspertiz ve adrese teslimat gibi ikinci el araç konusunda ihtiyaç duyacağınız her adımda Otokoç 2. El’in şeffaf, güvenilir ve profesyonel hizmetleri yanınızda.
İhtiyacınız olan tüm hizmetler için 7/24 açık şubeyi ziyaret edebilirsiniz: otokocikinciel.com
• AK Parti’nin Bahçelievler Kocasinan'daki Seçim İrtibat Bürosu'nun önünde Cuma akşamı silahla havaya ateş açıldı. İstanbul Valiliği olayla ilgili, "Yapılan çalışmalarda; bir motosikletteki iki kişiden birinin seçim irtibat bürosu önünden geçerken havaya 5 el ateş ettiği, seçim irtibat bürosunun bulunduğu binanın üst katlarında 4 adet mermi isabeti olduğu tespit edilmiştir" açıklamasında bulundu ve olayda yaralanan olmadığı belirtildi.
• Ekşi Sözlük’ün kapatılması kararını onamasından sonra avukatların itirazı üzerine bu kararından dönen Ankara Adliyesi'nde görevli iki hakim görevinden alındı. Ankara 4. Sulh Ceza hakimi Mustafa Yılmaz, görevinden alınarak Ankara 31. Asliye Ceza Mahkemesi hakimi yapıldı. Ankara 5. Sulh Ceza Hakimi Yusuf Efe de 4. Asliye Ceza Mahkemesi hakimliğine atandı. Efe’nin erişim yasağının kaldırılmasına Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu (BTK) tarafından yapılan itirazı değerlendirmeden izne ayrıldığı gerekçesiyle görevinden alındığı belirtiliyor. İki ismin de görev değişikliği kararı, Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) internet sitesinde yer almıyor.
- Bir adım geriden: Ekşi Sözlük, Şubat ayında BTK tarafından erişime kapatılmış, Ankara 4. Sulh Ceza Hakimliği'nce bu karar kabul edilmişti. Avukatların itirazı üzerine yasağın kaldırılmasından sonra BTK'nın yasağın kaldırılmasına ilişkin itirazı Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliği'nce kabul edilmişti.
• AK Parti'nin YSK temsilcisi Recep Özel'in YSK'ya sunduğu, Millet İttifakı'nda yer alan dört siyasi partinin aday listesi vermediği, diğer iki partinin ise bazı illerde liste sunmadığı gerekçesiyle oy pusulasından "Millet İttifakı'nın çıkarılması ve ittifaktaki her partinin oylarının ayrı ayrı hesaplanması" talep oy birliği ile reddedildi.
• İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, 6 Şubat'taki depremler nedeniyle ölüm tescili yapılanların sayısının 50 bin 783'e yükseldiğini açıkladı. 985 kişinin de kimliklendirme çalışmalarının devam ettiğini kaydeden Soylu, kayıp müracaatının şu an toplam 297 olduğunu ve bu sayının içerisinde kayıp olarak arananların da olabileceğini belirtti.
• Millet İttifakı Cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu'nun "Alevi" başlıklı videosu, 4 günde 29,2 milyon defa oynatılarak dünya Twitter tarihinin en çok izlenen videosu oldu. Yerini Kılıçdaroğlu'na bırakan, artık tüm zamanların en çok izlenen ikinci videosu olan Lionel Messi'nin Barcelona formasıyla Atletico Madrid maçındaki çalımlarının yer aldığı video 25,6 milyon defa görüntülenmişti.
• TBMM Başkanı Mustafa Şentop, bugün ve yarın gerçekleşecek AB Parlamento Başkanları Zirvesi'ne katılacak. Şentop'un, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısının ele alınacağı ve Avrupa Birliğinin demokrasilerin küresel dayanışmadaki rolü ile Avrupa Birliği üyesi ülkelerin totaliter rejimler karşısındaki bağımlılık sorununun konuşulacağı iki oturuma da katılması ve konuşma yapması planlanıyor.
• ABD Yüksek Mahkemesi, "mifepriston" isimli kürtaj hapına ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) onayının durdurulması talebiyle açılan dava devam ederken, hapa erişimin devam etmesine karar verdi. Bu kararla, bir alt mahkemenin ilacın kullanımına getirilen kısıtlamalar geçici olarak durduruldu.
• G7 ülkeleri, Karadeniz Tahıl Anlaşması'nın "tam olarak uygulanması, genişletilmesi ve uzatılması" çağrısında bulundu. Grubun tarım bakanları, Japonya'nın Miyazaki şehrinde bir araya geldikten sonra ortak bir bildiri yayımlarken, Rusya da kendi tahıl ve gübre ihracatını kolaylaştırmaya yönelik talepleri karşılanmadığı için anlaşmanın 18 Mayıs'tan sonra devam etmesine imkan tanımayacağının sinyallerini verdi.
• ABD ve Birleşik Krallık, Sudan büyükelçiliklerinde çalışan yetkilileri silahlı kuvvetler yardımıyla ülkeden çıkardıklarını bildirdiler. Öte yandan, başka ülkelerin büyükelçilikleri, başkent Hartum'da yaşanan çatışmalar sebebiyle tahliyede problem yaşadıklarını belirtti.
- Ne olmuştu? Sudan’ın başkenti Hartum ve çeşitli şehirlerinde 15 Nisan Cumartesi günü Sudan Silahlı Kuvvetleri (Ordu) ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında çıkan anlaşmazlığın çatışmaya dönüşmesi sonucu en az 400 kişi hayatını kaybetti.
• Forbes'un yayımladığı 2023 Milyarderler Listesi'ne göre, Rus milyarderlerin sayısı ve toplam serveti Rusya'ya uygulanan yaptırımlara rağmen arttı. Rus milyarderlerin 2022'de sahip oldukları toplam 353 milyar dolarlık serveti bu yıl 505 milyar dolara yükseltti.
• Ankara merkezli savunma sanayisi ve yüksek teknoloji şirketi Nanografi, yerli batarya ısıtıcısı üretmeye başladı. Yerli ürünün, ithal ürünlere kıyasla daha yüksek performans özelliklere sahip olduğu ve batarya sektörünün ihtiyacını karşılayacağı öngörülüyor.
• Google'ın çatı şirketi Alphabet' in CEO'su Sundar Pichai'nin 2022 yılında aldığı toplam ücret miktarının 226 milyon dolar olduğu, bunun içerisinde 218 milyon dolarlık hisse bulunduğu açıklandı. Bu miktarın şirketin ortalama çalışan ücretinin 800 katı olduğu belirtildi.
• Mobil araç çağırma uygulaması Lyft, şirketin CEO'su David Risher'in çalışanlarına gönderdiği e-posta ile maliyetleri düşürmek ve rekabetçi fiyatlar sağlayabilmek amacıyla çalışan sayısında "önemli ölçüde" küçülmeye gideceklerini açıkladı. Yeniden yapılanma planları kapsamında yapılacak küçülmenin detayları paylaşılmazken Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, söz konusu işten çıkarmaların %30 çalışanı veya daha fazlasını etkileyebileceği belirtildi.
• Birleşik Krallık çip üreticisi Arm Ltd'nin, 6 aydır yeni bir çip geliştirdiği duyuruldu. Bu prototip çiplerin mobil cihazlara, laptoplara ve diğer elektronik cihazlara entegre edilmesi için yeni bir "çözüm mühendisliği" takımı oluşturulduğu da belirtildi.
• Die Aktuelle dergisinin yapay zeka ile üretilen alıntılarla derlenen Michael Schumacher röportajı nedeniyle, derginin sahibi Funke medya grubu, derginin yazı işleri müdürü Anne Hoffmann'ın işine son verdi.
- Dahası: Derginin kapağında 7 kere dünya şampiyonu olan Schumacher'ın gülen bir fotoğrafı ile "Michael Schumacher, ilk röportaj" başlığı yer almış, alt başlık olarak "kulağa çok gerçek geliyor" sloganına yer verilmişti. 2013'te bir kaza sonucu beyin hasarı alan Schumacher'in ailesi dergiye karşı dava açmayı planladığını söylemişti, Funke özür açıklamasında bulunmuştu.
🏐 Sultanlar Ligi 26. maç gününde Fenerbahçe, THY'yi 3-0 mağlup etti.
🏋🏻♀️ Avrupa Halter Şampiyonası'nda kadınlar +87 kiloda mücadele eden Melike Günal, koparmada 110 kiloluk kaldırışıyla bronz madalya kazandı.
🏍 Dünya Supersport Şampiyonası'nın üçüncü ayağı olan Hollanda'daki ikinci yarışı millî motosikletçiler Can Öncü ve Bahattin Sofuoğlu, geçirdikleri kaza nedeniyle tamamlayamadı.
- Detaylar: Yarışta İtalyan Nicolo Bulega birinci olurken Federico Caricasulo ikinci, Stefano Manzi üçüncü oldu.
Dünyayı çocuklara verebildik mi?
TBMM’nin açılışının 103. yılında; Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün çocuklara armağan ettiği 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın ardından aklımda şu soru belirdi: “Türkiye’de çocuk olmak” ne demek? Türkiye’de çocuklar neler yaşıyor? Durumları ne? Nasıl hissediyor? Tüm bu soruların içinde ilkini okurlarımıza da yönlendirdik.

TBMM’nin açılışının 103. yılında; Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün çocuklara armağan ettiği 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın ardından aklımda şu soru belirdi: “Türkiye’de çocuk olmak” ne demek? Türkiye’de çocuklar neler yaşıyor? Durumları ne? Nasıl hissediyor? Tüm bu soruların içinde ilkini okurlarımıza da yönlendirdik. “Türkiye’de çocuk olmak” kavramının herkes için farklı tanımlamaları olduğunu gördüm. Örneğin, okurlarımızdan Onur bey bize şu cevabı verdi:
“Coğrafyadan bağımsız bir duygudur çocuk olmak…
Yeter ki saf duygularımın coşkusunu besleyen yuvam olsun…
Yine Türkiye'de olsun,
Yeter ki o yuvayı sevgiyle kucaklasın ve çocukluğum güvende olsun…
İşte o zaman çocuğum ben...”
Ali Can bey ise Türkiye’de çocuk olmayı “Önce etimolojik olarak çocuk kelimesinin kökenine değinmek isterim, sözcüğe anlam katan nitelediği durum ya da hissettirdiği durumdur. Çocuk zihinsel ve bedensel olarak gelişimini devam ettiren reşit olmayan insan anlamına gelir bu durum onun yetişkin insanlara ihtiyacının olduğu adeta bir çiçek gibi büyütülmesi özenilmesi ve ihtiyaçlarının karşılanması gerekir. Türkiye’de çocuk olmak erken sorumluluk almak maddi ve manevi zorluklara küçük yaşta göğüs germek anlamına geliyor. Türkiye’de çocuk olmak zor zanaat azizim” ifadeleriyle anlatıyor.
Benim yuvam kurucusu Funda Alkaya Dicle ise, “Türkiye’de çocuk olmak” sorumu şu ifadelerle yanıtladı:
“Çocuk her yerde çocuk. Aslında insan her yerde insan. Insanın yaşam koşulları değiştirilip, yaşam kalitesinin artırılması var olan hükümetlerin, var olan yönetimlerin birinci vazifesi; çünkü mutlu insan mutlu çocuk yetiştirir. Mutlu çocuklar da geleceğin mutlu yetişkin insanları olur. Dolayısıyla bu aslında birbirine bağlı zincir ve ilk adımı çocuklar olarak kabul edeceksek o zaman iyileştirme anlamında MEB’e büyük iş düşüyor.”
Peki ya veriler ne diyor?
TÜİK’in, 2022 yılının İstatistiklerle Çocuk verilerine göre, Türkiye'de nüfusun 22 milyon 578 bin 378'i çocuklardan oluşuyor. Bu Türkiye nüfusunun %26,5’ini oluşturuyor. Verilere göre en yüksek çocuk nüfus oranına sahip olan il %44,9 ile Şanlıurfa, en düşük çocuk nüfus oranına sahip olan il de %16,9 ile Tunceli.
Nüfus oranının gelecek yıllarda azalması bekleniyor. Nüfus projeksiyonlarına göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında %25,6, 2040 yılında %23,3, 2060 yılında %20,4 ve 2080 yılında da %19 olacağı öngörülüyor.
- Neden? Araştırmalara göre bu değişim, küresel doğum oranının zamanla azalması ile bağlantılı. Daha çok kadının eğitime ve çalışmaya yönelmesi, aynı zamanda doğum kontrol yöntemlerine daha rahat erişebilmesi ile birlikte kadınlar bu değişikliklerin sonucu olarak daha az sayıda çocuk sahibi olmayı seçiyorlar.
TÜİK verilerinde ayrıca çocuk işçiliği, çocuk evlilikleri gibi Türkiye’nin büyük sorunlarına ilişkin veriler de yer alıyor.
Çocuk işçiliği arttı: Hanehalkı İşgücü Araştırması 2022 yılı sonuçlarına göre, 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma oranı %18,7 oldu. Bu oran 2021 yılında 16,4'tü.
- İşgücüne katılma oranı erkek çocuklar için %27,0 kız çocuklar için %10,0 olduğu görüldü.
Çocuk evlilikleri: Evlenme istatistiklerine göre, 16-17 yaşındaki kız çocuklarının resmî evliliklerinin, toplam resmî evliliklere oranı 2022 yılında %2,0 olarak kaydedildi. Bu oran, 2002 yılında %7,3'tü.
Çocuklar nasıl "resmî" olarak evlenebiliyor? Türk Medeni Kanunu'na göre, 16 yaşını dolduran bir kişinin, olağanüstü bir durumun ve pek önemli bir sebebin mevcut olması halinde evlenmesine hakim tarafından izin verilebilir.
- Kanuna göre, "Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır. Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Evlenme kişiyi ergin kılar. Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir"
Okullaşma oranı: Okul öncesi eğitim seviyesinde beş yaş net okullaşma oranının, 2020-2021 öğretim yılında %56,9 iken 2021-2022 öğretim yılında %81,6 olduğu görüldü. Beş yaş net okullaşma oranı cinsiyete göre incelendiğinde, bu oran oğlan çocuklar için %81,9, kız çocuklar için %81,4 oldu.
- İlkokul seviyesinde net okullaşma oranı 2021-2022 öğretim yılında %93,2, ortaokul seviyesinde net okullaşma oranı %89,8 ve ortaöğretim seviyesinde net okullaşma oranı %89,7 oldu.
Gıda tüketimi: Verilerde 6 ay-17 yaş aralığındaki çocukların her gün tükettikleri yiyecekler arasında en yüksek oranın, %62,4 ile ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekler olduğu görülüyor. Et, tavuk veya balığı her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %12,7 oldu. Peynir, yoğurt gibi süt ürünlerini her gün tükettiği belirtilen 6 ay-17 yaş aralığındaki çocukların oranı %57,8 oldu.
Ya verilerde yer almayanlar?
Türkiye’de yaşanan birçok krizin, çocukların hayatında büyük bir etkisi bulunuyor. Ekonomik yetersizlik, alım gücünün düşmesi, eğitimin niteliksizliği, yoksulluk, şiddet ve taciz, ayrımcılık gibi birçok toplumsal sorun; çocukların hayatında birincil derecede öneme sahip.
Yoksulluk, alım gücünün düşmesi, buna bağlı etkiler: Türkiye’de yıllardır devam eden ekonomik kriz, öncelikle hane içini etkiledi. Öyle ki orta sınıf neredeyse yok oldu, yoksulluk öngörüldüğü şekilde hızla arttı. Hane içinde bu durumdan en çok etkilenenlerden biri de çocuklar oldu. Gıda fiyatlarındaki büyük artış, çocukların yeterli şekilde beslenememesi, ihtiyaç duyduğu gıdalara erişememesi gibi sorunları da beraberinde getirdi. Bu yetersiz beslenmenin en büyük etkisi de sağlık sorunları oldu.
Derin Yoksulluk Ağı kurucusu Hacer Foggo, geçtiğimiz yıl verdiği bir röportajda duruma ilişkin “Yetersiz beslenme aynı zamanda hem çocuğun bedenini hem de zihinsel olarak gelişimini engelleyen bir duruma yol açıyor. Ama bu aynı zamanda ömrü de kısaltan bir şey ve yetişkin olduğu zaman da birçok aslında hastalıklarla da boğuşmasına neden olan bir durum. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları Merkezi’nin 2013 verilerine göre Türkiye'de 5 yaş altı her 10 çocuktan biri bodur. Bu çocukların üçte birinden fazlası ciddi bodur. Zaten bu aslında yetersiz beslenme sorunlarını gösteriyor. Ve bu aynı zamanda kronik enfeksiyonların da yani kronik hastalıkların da bir işareti. 2018 yılında ise 5 yaş altı çocuklarda bodurluk oranı %7.” ifadelerini kullanıyor.
Eğitimin niteliksizliği: Türkiye’de, son 20 yılda neredeyse 5 yılda bir yeni bir eğitim sistemi hayatımıza girdi. 4+4+4 olarak bilinen, yeni eğitim ve sınav sistemi; eğitimcilere göre olması gerekenden çok daha erken bir zamanda çocukların eğitim görmeye başlamasına, açık öğretim gibi niteliği daha düşük olan eğitim kurumlarına daha fazla öğrencinin kaydolmasına yol açtı. Tüm bunların yanında eğitimde fırsat eşitliği de azaldı. Neredeyse her yıl tartışmalara konu olan müfredatta yapılan değişiklikler verilen eğitimin kalitesini düşürdü. Devlette eğitim vermek için yıllarca kadro bekleyen öğretmenlerin herhangi bir kadroda yer alamaması özel okullardaki eğitim seviyesini de yükseltirken fiyatlarında yapılan zamlar da velileri ve buna bağlı olarak çocukları içinden çıkılmaz bir “eğitimsizlik çemberine” soktu.
Şiddet, taciz, istismar: Türkiye’deki en büyük sorunlardan biri olan şiddet ve istismarın mağduru hatta kurbanı olan gruplardan biri de çocuklar. Sosyal medyanın yaygınlığı, şiddet türünü artırırken hâlihazırda Türkiye’nin en büyük sorunlarından biri olan çocuk evliliği de istismarın boyutunu gösteriyor. Adalet Bakanlığı 2021 İstatistiklerine göre çocukların cinsel istismarına ilişkin suç sayısı 44 bin 880. Reşit olmayanla cinsel ilişkiye ilişkin suç sayısı 26 bin 324. Çocuğa karşı işlenen cinsel suç sayısı toplam 71 bin 124. Yani her gün en az 195 çocuk cinsel istismara, cinsel saldırılara maruz kalıyor. Bu durumun önüne geçebilmek içinse öncelikle caydırıcı cezaların uygulanması gerekiyor.
Ya veliler ne diyor?
Türkiye’de çocukların yaşadığı sorunlar, yalnızca onları değil; başlangıçta ebeveynlerini de etkiliyor. Biz de bu kapsamda ebeveynlerle birçok alanda krizlerin yaşandığı dönemde anne-baba olmayı konuştuk. Bir kız çocuğu sahibi Nesrin, kızına karşı yaşadığı en büyük zorluğun “geleceğini güvenceye alamamak olduğunu” anlatıyor. Çocuğu için yaptığı harcamaların günümüzde ne gibi zorluklar doğurduğunu sorduğumuzda Nesrin “Bir pastaneye veya kafeye oturduğumuzda kızım ne isterse onu alıyorum. ‘Anne sen neden yemiyorsun?’ diye sorduğunda ise ‘Tokum’ veya ‘Diyetteyim’ diyorum.” diyor. Nesrin ayrıca çocuğunu tatile götürmeyi “bir mucize” olarak tanımlıyor. 3 bin liralık bir spor ayakkabıya 6 taksit yaptırdığını anlatan Nesrin tüm bu durumlara rağmen günümüzdeki en büyük sorunun tarikat yapılanmaları olduğunu söylüyor.
“Dünyayı çocuklara verebildik mi?” diye sorduğumda Nesrin, “Ne vermesi! Dar ettik. Nefes alamayacakları bir çöplük hâline getirdik!” diyor.
İki çocuk sahibi, ismini vermek istemeyen bir anne, 23 Nisan’ı nasıl kutladıkları sorusuna “Atatürk'ün bu bayramı tüm Dünya çocuklarına nasıl hediye ettiğini anlattık, güzel kıyafetlerini giyindi, hediyesini verdik. Evin camlarına kendi yaptığı bayrakları astı ve resim çizdi. Tam anlamıyla olmasa da bu anlamlı günde onun dileklerini yerine getirmek bizi de mutlu etti” diye cevap veriyor. Çocukların günümüzde yaşadığı sorunları sorduğumuz anne, “Bizim zamanımızda eğitimde hepimiz eşittik. Siyaseti çocuklar bilmezdi çocuklar sabahtan akşama kadar dışarıda oyun oynar, mahalleli sahip çıkar, ötekileştirme, ayrıştırma neydi biz bilmezdik en azından bunların hiçbiri çocuklara hissettirilmezdi” cevabını veriyor.
Tek çocuk sahibi bir anne ise çocuğuna “dolu ve doğru” bir eğitim verilmesini sağlamakta zorlandığını vurguluyor. “Çocuğumu devlet okuluna gönderiyorum ve diğer masraflarını da bu şekilde karşılayabiliyorum. Küçük şeylerden mutlu olmaya çalışıyoruz. Vapur yolculuğunda martılara simit atmak, deniz kenarında kayaların üzerinden yürümek gibi az masraflı mutluluklar” diyen anne, “Keşke daha gelişmiş bir ülke olabilseydik, keşke daha duyarlı insanlar olabilseydik. Daha güzel bir dünya sunmak isterdim çocuğuma” diyor.
Editörün notu: Aynı sorular yalnızca annelere değil, babalara da yönlendirilmiştir; cevaplar yalnızca annelerden gelmiştir.
Dünyayı çocuklara verebildik mi?
Genel kanı veremediğimiz yönünde. Vermek ister miyiz? Kimi sorunlar 20 yıldan uzun süredir kimi ise 20 yıldan daha az zamandır hayatımızda; ancak belli ki değişmesi gereken bir şeyler mevcut. Bunun için öncelikle sistemden başlamak gerekiyor.
23 Nisan’da Türkiye’den beklentilerini sorduğumuz 10 yaşındaki Bahar ise “Sokakta veya okulda daha sevgi dolu bakan insanlar görmek isterdim. Okulumda sosyal etkinlik çok az geziler çok az. Spor yarışmaları konserler kütüphane laboratuvar bilim etkinlikleri yok. Bunlar olsun isterdim.” diyor.






