<a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/dilerciftci/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Diler Çiftçi</a>Soğuk havalar geldiğinde, yıl boyu yeşil kalan göknar ağacı, kışın baş aktörü olarak şehirlerdeki parkları, ormanları ve evleri süsler. Bu ağaç, yılbaşı döneminde ışıl ışıl süslemeleriyle öne çıksa da, aslında yalnızca yılın bir dönemiyle sınırlı kalmayan, her mevsim büyülü manzaralar yaratan bir doğa harikasıdır. Ağacın yeşil yapraklarını kış aylarında da koruması, onu yeniden doğuşun ve yaşamın simgesi haline getirmiştir.Pinaceae familyasının en önemli cinslerinden birini temsil eden ve esas olarak kuzey yarımkürede dağılım gösteren yaklaşık 50 türü bulunan yaprak dökmeyen&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.planetnatural.com/fir-tree/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ağaçlardır.</a> Bu orman devleri, konik taçları, görkemli formları ve kayalık arazilerde bile sabit kalmalarını sağlayan kök sistemleriyle&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/goknar" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dikkat çeker.</a> Göknarlar uzun ömürlü ağaçlardır; bazı türler 400 yıldan fazla yaşayabilir, bu da dağ ortamlarına olağanüstü uyum sağladıklarını&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://andrewsforest.oregonstate.edu/sites/default/files/lter/pubs/pdf/pub120.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gösterir</a>. Boyları da sağlıklı iklim koşullarında 100 metreyi&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0710418105" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bulabilmektedir.</a>&nbsp;En iyi bilinen türler arasında, Orta ve Güney Avrupa'da yaygın olan Gümüşi Göknar (Abies alba) yer alır. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Douglas Göknarı (Pseudotsuga menziesii) hızlı büyümesi ve yüksek kaliteli odunu ile bilinmektedir. Ülkemizde ise Doğu Karadeniz Göknarı veya Kafkas Göknarı (Abies nordmanniana), Kafkasya'ya özgü bir göknar türü olarak yetişmektedir. Pek çok Avrupa ülkesine ihraç edilmekte ve Noel ağacı olarak&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://mcoktenaihl.meb.k12.tr/icerikler/abies-nordmanniana_12112372.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanılmaktadır.</a> Her tür, farklı iklim ve rakım koşullarına uyum sağlayarak küresel ekolojik çeşitliliğe ve ekonomiye katkıda bulunur.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="font-weight: bold;" style="font-weight: bold; box-sizing: border-box;">Dünya için önemli bir ekonomik değerdir.</li></ul>Ağacın dayanıklı ve kaliteli ahşabı, mobilya, kağıt, kereste ve dekorasyon malzemeleri üretiminde sıklıkla&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.mdpi.com/1999-4907/5/7/1717" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanılır.</a> Ayrıca göknar reçinesi ve odun kömürü gibi yan ürünler de ekonomik değer taşır. Ağacın iğneleri ve reçinesi, antiseptik ve balzamik özellikleri nedeniyle geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılmaktadır. Göknar, inşaat sektöründe de tercih edilir; kerestesi, özellikle dayanıklılığı ve suya karşı direnci nedeniyle yapı malzemesi olarak&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.semanticscholar.org/paper/The-Therapeutic-Importance-of-Products-Extracted-of-Kaki-Bennadja/a757f775c2657a71f580f6505f282fed1716b303" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanılır.</a>&nbsp;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="font-weight: bold;" style="font-weight: bold; box-sizing: border-box;">Doğaya can veren ekolojik mucizedir.</li></ul>Göknar ormanları, biyoçeşitlilik ve ekosistemlerin işleyişi için temel bir rol oynamaktadır. Tohumlarla beslenen veya dallar arasında barınak bulan geyik, sincap ve kuşlar gibi birçok hayvan türüne sığınak ve besin&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://ofd.artvin.edu.tr/en/download/article-file/2432261" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sağlarlar.</a> Bu ağaçlar ayrıca atmosferden büyük miktarlarda karbondioksit (CO2) emerek karbon döngüsüne katkıda bulunur ve iklim değişikliğinin etkilerini azaltmaya yardımcı olur. Bir gümüş göknarı ağacı yılda 20,72 kg CO2 depolar, ömrü boyunca ise ortalama 10 ton karbon tutar. (The Swiss National Forest Inventory ve vogelwarte.com) Ayrıca, kök sistemleri dağ toprağını stabilize ederek özellikle yoğun yağış alan bölgelerde erozyonu ve toprak kaymalarını&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://blog.3bee.com/en/the-fir-trees-guardians-of-biodiversity-and-stars-of-christmas/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">önler.</a>&nbsp;Ekolojik önemlerinin yanı sıra, çevre sağlığının da göstergeleridir. Göknarların sağlıklı büyümesi, çevredeki iklimin dengede olduğunu ve toprak sağlığının iyi olduğunu gösterir. Biyoçeşitliliğe olan katkıları oldukça büyüktür.&nbsp;Geçmişten günümüze bir yaşam sembolüdür.Bu ağaç bazı toplumlarda kültürel anlamda büyük bir öneme sahiptir. Latince kökenli Abies adı, “uzun ağaç”&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://vestibio.belnauka.by/jour/article/view/397" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">anlamına gelir</a>&nbsp; ve bu, göknarın görkemi ve uzun ömrüne bir göndermedir. Tarih boyunca birçok toplum, göknarı kutsal saymış ve doğanın sembolü olarak kabul etmiştir. Eski Kelt geleneklerinden Germen halklarına kadar, göknar ağaçları, sonsuzluk ve dayanıklılığın sembolü olarak saygı görmüştür. Bu ağaçlar, yaşam döngüsünün temsili olarak kutsal kabul edilmiştir.Kelt mitolojisinde Tanrıça'nın üç yönlü doğasıyla ilişkilendirilir ve öğrenme, seçim ve ilerlemeyi simgeler. Kış Gündönümü'nün ağacı olarak bilinen göknar, doğum ve yeniden doğuşu temsil eder. Druidlere göre umut ağacı olan göknar, geleceği ve değişimi algılamada net bir bakış açısı sunar. Ağacın iğneleri yakılarak negatif enerjilerden arınma ve fiziksel, duygusal, ruhsal güçlenme sağlanır.&nbsp;Bu ağaç aynı zamanda dayanıklılık ve zorlu koşullarda hayatta kalmayı sembolize eder. Güçlü ve düz gövdesi, dürüst ve kendine sadık bir yaşam sürmenin önemini hatırlatır. Keltler, göknarın toplu olarak büyümesini dostluk ve sosyallik sembolü olarak kabul ederken, ağacın yıl boyunca yeşil kalması da uzun ömür ve direnç sembolü olarak görülmüştür. Ayrıca, göknar ağaçlarının mezar işaretçisi olarak kullanıldığı ve önemli kişilerin mezarlarının bu ağaçlarla işaretlendiği düşünülür. Göknar, geçmişten ders almayı, değerli anıları hatırlamayı ve hayatın bir armağan olduğunu unutmamayı <a fr-original-style="" href="https://www.worldanvil.com/w/greyhawk-mikedweb/a/fir-article" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">hatırlatır.</a>Göknarın Noel ağacı olarak kullanılmasının kökeni ise eski Avrupa'nın pagan inançlarına dayanır. Kış gündönümünde yeşil kalan ağaçlar, yaşamın devamını ve umudu simgeliyordu. Noel ağacı geleneği, 16. yüzyıl Almanya’sında başlamış ve Hristiyanlık etkisiyle yayılmaya devam etmiştir. Hatta bir rivayete göre 16. yüzyıl Protestan reformcusu Martin Luther bir kış akşamı eve yürürken, herdem yeşil ağaçların arasında parıldayan yıldızlardan büyülenmiştir. Ailesi için sahneyi yeniden canlandırmak amacıyla ana odaya genç bir göknar ağacı dikmiş ve dallarını yanan mumlarla <a fr-original-style="" href="https://www.history.com/topics/christmas/history-of-christmas-trees" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">süslemiştir.</a> Yeni yıl gelirken süslenen göknarlar, aileleri bir araya getirir ve birlikteliği simgeler. Ailelerin birlikte ağaç süslemesi, sevdikleriyle vakit geçirmeleri ve ağacın etrafında hediye alışverişi yapmaları, toplumsal bağları pekiştirir. Bu dönemde yapılan etkinlikler, çocuklar için eğitici bir deneyim sunar ve doğa sevgisi ile ağaçların önemi gelecek nesillere aktarılır. Göknar, kültürel ve sosyal bağların simgesi olarak da toplumda yer bulur.Göknar ağacı, doğaya, ekonomiye ve topluma sağladığı katkılarla kış aylarının en değerli sembollerinden biridir. Ekolojik dengeyi koruma gücünden, insanları bir araya getiren kültürel anlamına kadar göknar, doğanın ve insan hayatının vazgeçilmez bir parçasıdır. Yıl boyunca doğaya ve topluma can veren bu yeşil kahraman, yaşamın sürekliliği ve birlikteliğin önemini bizlere hatırlatmaya devam etmektedir.

Dünyahali

Sonsuzluk ve dayanıklılığın sembolü

Kış Mevsiminin Büyülü Ağacı: Göknar 

Mirgün CabasMilas ve Köyceğiz’deki yangınları takip ettiğim günler, hafızama sepya tonlarında kaydoldu. Havadaki kül ve duman, baktığım her yeri, gördüğüm her şeyi sarı bir filtreden geçiriyordu. Dönüp dönüp aklıma gelen, güneşin günler boyunca kızıla dönen rengi.Biz &nbsp;yangınları haberleştirmeye çalışırken, havadaki duman ve kül güneşi perdelerdi. Kızıl güneş, doğumundan batımına kadar tepemizde uğursuz bir işaret gibiydi. Ege yazının parlak güneşi gitmiş, yerini başka bir gezegenin kırmızıya çalan güneşi almıştı. İki gün boyunca gözümü yere indirememiştim, dönüp dönüp güneşin olağan rengine dönüp dönmediğini kontrol ederken buluyordum kendimi.&nbsp;O gün kömüre dönmüş ağaçların fotoğraflarını, haberlerini gördükçe aklıma düşen bir şey var. Son zamanlarda ormanlara dair haberdar olduğum en etkileyici şeyin hemen ardından ormanlarla ilgili bir trajediye tanık olmam, bunun dönüp dönüp aklıma gelmesine yol açıyor... Haberdar olduğum dediğim şey, ormanı saran ağ. Ağaçların köklerini toprak altında birleştiren, besin paylaşmalarını, birbirlerine bakım yapmalarını sağlayan bir yeraltı sistemi. Aynı anda hem bir tür sinir ağı hem de dolaşım sistemi…&nbsp;Bugün “wood wide web” olarak anılan bu ağa dair araştırmalar 1990’ların başında, ormanların alt bitki örtüsü üzerine çalışan “Suzanne Simard” &nbsp;isimli bir orman ekolojistinin gözlemleri üzerine başlamış. Simard göknar ormanlarında, göknarları güçlendirmek için yapılan temizliğin ağaçları zayıflattığını gözlemlemiş. Göknarların paraziti gibi görünen huş ağaçları söküldükçe göknarlar arasındaki kayıplar artıyormuş. Simard ağaçlar arası bu dayanışmanın aracını ve yöntemini bulmak için ormanın zemininde mikroskobik bir araştırmaya girişmiş. Sonuçta mantarlardan uzayan aşırı ince iplikçikleri bulmuş. Bu iplikçikler kesişip olağanüstü karmaşıklıkta ve genişlikte bir ağ oluşturuyorlarmış. Simard incelediği ormanın her santimetrekaresinde onlarca kilometre uzunluğunda liflerden oluşan bir ağ tespit etmişti. O güne kadar ormanlarda parazit ve hastalık kaynağı sayılan mantarların ağaçlarla bir mutualizm/ortaklık içinde yaşadığı anlaşılmıştı. “Mikorizal” diye adlandırılan mantarlardan uzanan lifler bitki köklerinin uçlarındaki hücrelere bağlanıyor, bitkilerin birbirlerine moleküller aktarmalarını sağlayan bir dağıtım şebekesine dönüşüyordu. Bu sayede bitkiler ve ağaçların kökleri son derece girift bir yeraltı sistemiyle birbirine bağlanmış oluyordu.Bu ağ sadece aynı türden bitkileri ve ağaçları değil, kökü toprakta olan tüm canlıları birbirine bağlıyordu. Simard’ın köknar ağaçlarına radyoaktif karbon izotopları enjekte edip bunları kütle spektrometreleri ve parıldama ölçerlerle takip etmesi sonucunda bu gizem çözüldü. Ağaçlararası aktarımın mekaniği çözülünce, göknarlarla huşlar arasındaki ilişki de çözülmüş oldu. Göknarlar sanılanın aksine, ürettiklerinden (ve huşların göknarladan çaldığı düşünülenden) daha fazla karbonu huş ağaçlarından alıyordu. Yeraltı ağı sayesinde…&nbsp;Bu ağ, ağaçların ormanda yeraltı kaynakları için rekabet halindeki bireyler olmadığını, birbirleriyle “konuştuğunu”, “orman aklı” denilebilecek ortak bir zekayı oluşturduğunu gösteriyordu. Hatta bazı yaşlı ağaçlar bazı küçük ağaçları himayelerine alıp besliyordu. Simard’ın ulaştığı sonuçlar ve açtığı yol öyle önemliydi ki, yeraltı ekolojisi üzerine araştırmaların patlamasına neden oldu. 1990’ların sonundan buyana da ağaçların sosyal ağına dair bilinenler yeni bulgularla zenginleşiyor. *Ormanların yanışına tanık olurken, bitki örtüsünün yer altındaki ağında nasıl bir iletişim trafiği yaşandığını tahmin etmeye çalıştım. Hayatta kalmak ve birbirlerini yaşatmak için ellerindeki kısıtlı imkanı nasıl kullandıklarını... Yangınların ve ardından gelen yeniden yeşermenin oluşturduğu binlerce yıllık acılı döngünün yeni bir aşamasına girdiklerini biliyorlar mıydı? Parçası oldukları doğanın ritmine mi bırakmışlardı kendilerini? Yoksa geleceklerinde insan faktörünün oynayacağı rolü hesaba katacak kadar sezgi sahibi olmuşlar mıydı? Akbelen ormanının zeminindeki sinir ağı, gecelerce ağaçların dibinde yatıp kalkan, kendilerini ağaçlar için feda etmeye hazır insanların farkında mıydı? &nbsp;Belli ki sonsuza dek kızıl bir güneşin altında yaşamak zorunda kalmamak için yapmamız gereken bir şeyler var. Dijital laboratuarlarda insan zihnini sayısallaştırmaya, bilgisayarlara aktarmaya, sinir hücrelerini kopyalamaya çalışırken, bir yandan da doğada yerin altında gizli orman zekasıyla bağ kurmaya da çalışmak kötü bir fikir mi?&nbsp;Fazla bir çaba harcamadan, sadece ağaçların altında oturup toprağı eşeleyip hissederek, ağaçlar arasındaki ağın bizim parmak uçlarımızla da düğümlenmesine izin vererek... &nbsp;* Yeraltı ağıyla ilgili daha fazla bilgiyi, Robert Macfarlene’in Yeraltı Diyarı, Bir Derin Zaman Seyahati kitabında bulabilirsiniz (Tellekt, 2021).

Göknar ile ilgili hikayeler