<img src="https://images.aposto.com/2022/7/2/1659425503842.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.61" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">1940'lar BüyükadaPrens Adalarının 2 bin yılı aşan geçmişinde eşek, uzun yıllar en önemli hayvanlardan biri oldu. M.Ö. 2. ve 3. yüzyıllarda, Demonisos adlı bir madenci, Heybeliada’da bakır ve göz taşı çıkarırken, insan gücünün yanında eşekleri de kullandı. Eşekler; arpa, buğday, mısır gibi tahıl ürünleri ekilen tarlalarda, bağlarda, su taşımada adaların en büyük <a fr-original-style="" href="https://sehirplanlama.ibb.istanbul/wp-content/uploads/2020/07/adalarda-faytonculugun-kisa-tarihi.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">emektarıydı</a>. Eşek, insana güç katıyordu.İstanbulluların 19. yy’da buharlı, yandan çarklı gemiler ile tanışması, Şirket-i Hayriye’nin tarifeli seferleri, ulaşımın 2 saate kadar düşmesi Adalar’daki yerleşim karakterini kökten değiştirdi. Artık Adalar, İstanbullular için bir sayfiye yeri; İstanbullular yazlıkçı, günübirlikçi oldu. Eşek de yazlıkçılar için ev eşyalarının taşınmasını kolaylaştıran bir konfor ve günübirlikçiler için de gezi turu haline geldi.&nbsp;Bu süreç içerisinde eşekçiler güçlendi. Eşekçiler loncası, adaların en güçlü esnafı olur. Ta ki, atlı faytonların adaya ayak basmasına kadar. Eşekçiler, düzenin bozulacağının farkına varıp atlı faytonları meydandan kovmak için büyük mücadele verir. Birçok kez meydan savaşı yaşanır.Akillas Millas, ‘Büyükada, Ada-ı Kebir’ isimli kitabında şöyle yazıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">&nbsp;“… 19. yüzyılın üçüncü çeyreğinde Ada yollarında özel atlı araba ve faytonların sayısı artmaya başlayınca, eşekçiler hemen tepki gösterdiler. İki esnaf grubu arasında çok ciddi kavgalar çıktı, eşek sahipleri araba sahiplerine bir de iyi dayak attılar. Hatta daha ileri gidip yeni düzenin atlarla ilgili edavatını tahrip ettiler. Ancak Cox’un anlattığına bakılırsa (1886), eşek anırtıları zengin Rum bankerlerin altınlarıyla başa çıkamadı ve Büyükada’da özel faytonlar çok kısa zamanda artmağa başladı. Buna karşılık ‘yeşillikler diyarı’ Heybeli’de âlimlerin ve ruhanilerin babaca nasihatlerine rağmen olaylar eşek sahiplerinin galibiyeti ile neticelendi ve bu hakimiyet uzun yıllar devam etti.”</blockquote>Bununla birlikte Ada sakinleri kendi özel faytonlarına sahip olmaya başlar. Adalarda atlı faytonlar gitgide gücünü artırırken eşekçi esnafı da boş durmaz. Eşeğin daha popüler olması için ellerinden gelen mücadeleyi verirler. Dövüşerek kazanamayacaklarını anlamışlardır. Artık 1930’larda ‘eşek propagandası’ medyada yerini alır.1934 tarihli bir haberde eşek besleme merakının özellikle hanımlar arasında büyüdüğü ifade edilse de benzer bir habere başka bir günde başka bir gazetede rastlamak mümkün değil. <a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/aksam/1934-07-24/3" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Habere göre</a>, “Hususi eşek beslemek merakı bilhassa hanımlar arasında gün geçtikçe büyüyormuş. Himayei Hayvanat Cemiyeti'ne de günde bir iki kişi hasta eşeğini tedavi için getiriyormuş.”&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/7/2/1659425653242.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.73" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/tan/1935-07-28/11" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun 28 Temmuz 1935 Tarihli Tan gazetesinde yayımlanan eseri</a>&nbsp;&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">24 yaşındaki Bedri Rahmi Eyüboğlu imzalı bir <a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/tan/1935-07-28/11" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">izlenim yazısında</a> ise adalardaki eşeklerin ne kadar sempatik hayvanlar olduğundan bahsedilir: “Gözleri ceylan gözlerinden hiç de aşağı kalmayan sempatik eşekler…” “Eğer takımı kırmızı, Gemi ve bütün kayışları işlemeli idi. Kara gözlerinden sonsuz bir tevekkül akan kırmızı eğerli beyaz eşek…” “Adanın çamları bu kadar yeşil, denizi bu kadar mavi ve eşekleri bu kadar cana yakın…” Yine aynı yıl yayımlanan başka bir <a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/kurun/1935-07-08/3" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberde</a> Ada'da düzenlenen eşek yarışının çok parlak geçtiği, yarışı seyretmeye gelenlerin çok eğlendiği anlatılır.</blockquote>Eşek yarışlarını takdir edenler kadar beğenmeyen de birçok gazeteci oluyordu. Özellikle eşeklere canları çıkıncaya kadar dayak atılmasına karşı <a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/cumhuriyet/1936-08-27/6" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çıkıyorlardı</a>:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Büyükada eşek yarışları! Haydi hepsi neyse ne amma seyrine, zevkine doyulmaz bu yarışlar yok mu! Adaları o kadar güzelleştiriyor ve şöhretini o kadar artırıyor ki on binlerce halk İstanbul’dan kalkıp İngiltere’nin Derby at yarışlarını gölgede bırakacak kadar şa'şaalı ve heyecanlı olan bu eğlenceye nasıl bir tehalükle (can atma ile) koşuyor, bilsen! Yarı aç yarı tok, kimisi uyuz, kimisi yaralı şu zavallı Büyükada eşekleri, yevmi kıyamette Adaları Güzeleştirme Cemiyeti azasının yakalarına yapışarak, yalnız bu yarış günü değil, papazlardan ve mehtap geceleri de sürücülerden canları çıkıncıya kadar yedikleri dayakların bir hesabını soracak olsalar vay o muhterem azanın hallerine!..."</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Çiçek ve eşek yarışı: İkisinin arasındaki zevksizlik farkının birleştiği noktayı yalnız tahrib edicilik ve can yakıcılığa göz yumabilmek vasıflarında buldum. Her ikisinin de kudretinden hiçbir şey göremedim. Hele eşek yarıştırmanın Adaları nasıl güzelleştirebileceğini zihnimde evirdim çevirdim bir türlü bulamadım.”</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2022/7/2/1659425841651.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="4.70" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Gazete sayfalarına yansıyan ‘eşek tartışması’ İstanbul Belediye Meclisi'ne kadar uzanır. 9 Nisan 1937 nüshalı Son Posta gazetesindeki <a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta/1937-04-09/11" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haber</a> başlığı şu şekildedir: "Şehir meclisi eşek davasını gene halledemedi!"O gün mecliste müzakere edilecek on mazbata vardı. ancak bunların dokuz tanesi en ufak bir itiraza uğramadan ya encümene havale edildi ya da uygun görüldü. Ancak eşeklerin şehir sınırları içinde nakil vasıtası olarak kullanılmasının yasaklanmasına yönelik teklif, hararetli itirazlara, ateşli müdafaalara ve şiddetli münakaşalara sebep olmuştu.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 216, 77); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">- Bu suratsız hayvanın sevk ve idaresi... - Efendi, eşek suratsız değildir! - Affedersiniz yanlış okumuşum, sûratsız olacak…&nbsp;- Eşek, neden medeni bir şehrin sokaklarına yakışacak niteliği olan bir hayvan değilmiş? Onun medeniyete uymayan nesi var? Ona iyi çeki düzen verilse pekâlâ hayvandır ve her sokağa yaraşır. - Eşeğin nasibi artık medeni diyarlardan sürgün edilmektir. - Eşekle şehirde eşya nakli memnu (yasak)! Eşeğe şehirde binmek memnu! Fakat birisinin keyfi ister de eşeğini yularından tutup şehirde gezdirirse ne olacak? Bu da memnu mu? - Eşek, cins köpek gibi bir zinet hayvanı değil ki tasmasından tutup gezdirilsin! - Eşek neden zinet hayvanı olmuyormuş? İsteyen köpeği bağrına basar ister eşeğini sever. Gözünüzün önüne iyi tımar edilmiş, şık palanlı, parlak tüylü besili bir eşek getirin. Böyle gelin gibi bir eşeğin sokaklarımızda dolaştıran birçok mahluklardan ne eksiği kalır. - Fantezi itirazlarınızdan vazgeçip fikirlerinizi bildirin. - Sırt hamallığını kaldırmaya çalışıyoruz. Fakat birçok eşekçiler, eşekler ortadan kaldırılınca, eşeklerine taşıttıkları yükleri sırtlanmak mecburiyetinde kalmayacaklar mı? - Bizce eşek medeni bir nakil vasıtası değildir...&nbsp;</blockquote>Tartışmalar bu şekilde devam ediyor. Ancak eşeğin yasaklanmasına dair karar meclisten çıkmıyor. Mazbata ileri bir tarihe erteleniyor.&nbsp;

İstanbul'da Nasıl Eğleniyorduk?

Memnu, eski dilde yasak anlamına geliyor. Adalarda ve İstanbul'un birçok semtinde eşeklerin yasaklanmasına giden süreçte sert tartışmalar yaşanır. Bu tartışmaların bir kısmını bu yazıda derledik

Eşek Memnu!

Elif Ece Acar&nbsp;Bu sözlerle başlamış Sait Faik, Haritada Bir Nokta hikâyesine. Büyüdüğünde de gözünün aradığı o adalardan birine, haritadaki üçüncü en büyük nokta olan Burgazada’ya yerleşmiş. Burası Büyükada ve Heybeli’nin daha sessiz ve sakin küçük kardeşi, huzur arayan İstanbullular için bir nevi kaçış noktası gibi. Uzaktan yalnızca bir nokta olarak görünse de eni boyu 2 kilometre uzunluğundaki bu küçücük ada içine nice efsaneler sığdırmış. Eski isimlerinden kiliselerine, sahilinden tepesine her köşesine gizlediği hikâyeleriyle İstanbul’un en özel noktalarından biri.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir varmış bir yokmuş</h2>Adanın ilkçağlardan kalma bilinen en eski adı “Panormos”muş. “Güvenilir liman” anlamına gelen bu isim, muhtemelen adanın hemen yanındaki Heybeli ile arasında oluşan sığ ve korunaklı bölgeden dolayı konulmuş. Bizans döneminde ada, Makedonya Kralı Büyük İskender’in komutanlarından ve aynı zamanda bir Yunan mitolojisi kahramanı olan “Antigoni”nin adıyla anılıyormuş. Rivayete göre komutan Antigonos’un oğlu Poliorkites, Boğaz'ları ele geçirmek için burada babasının adına bir kale inşa ettirip adaya onun <a fr-original-style="" href="https://ozhanozturk.com/2017/09/01/burgazada/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">adını vermiş</a>.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pyrgos’tan Burgaz’a</h2>Evliya Çelebi gibi gezginlerin notlarına göre adanın Hristos, şimdiki adıyla Bayrak Tepesi denen zirvesinde bir gözetleme kulesi bulunuyormuş. Bu kuleden dolayı adaya, Yunancada “kule” veya “kale/burç” anlamlarına gelen “Pyrgos” denilmeye başlanmış. Daha sonraları Osmanlı döneminde çıkan bir yangında bu kule tarihe karışmış. Adaya yerleşen Türkler de “Pyrgos”u farklı telaffuz ettiklerinden kelime şekil değiştirmiş ve böylece ada bugünkü “Burgaz” <a fr-original-style="" href="https://www.adagazetesi.com.tr/istanbul-adalarinin-isimleri-nereden-geliyor.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ismine kavuşmuş.</a>Burgazada iskelesine vapur henüz yanaşırken göze çarpan ilk yapı kuşkusuz Aya Yani Kilisesi. Kırmızı kiremitli tepesi ve yüksek kubbesiyle sahildeki evlerin hemen ardından ada ziyaretçilerini karşılayan bu kilisenin de kelimenin tam anlamıyla “altında” bir efsane yatıyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zindan adası</h2>Vaftizci Yahya’ya adanmış Aghios Ioannes Prodromos veya Aya Yani Kilisesi’nin günümüzde görünen binası 1899 yılında yapılmış. Ancak bu kilise, 822 yılında yapılan ve adanın en eski binası olan ilk kilisenin üzerine inşa edilmiş. Efsaneye göre ilk kilisenin 11 basamak altında da Bizans döneminde zindan olarak kullanılan bir mahzen bulunuyormuş. Bu zindanın en ünlü tutsağı da Ortodoks dünyasının saygın patriklerinden olan Aziz Methodius’muş. Methodius, ikona sevgisi yüzünden imparator tarafından buraya sürgün edilmiş ve yerin altında tam yedi yıl <a fr-original-style="" href="https://www.saffetemretonguc.com/burgazada/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">esir kalmış.</a>&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Suya âşık bir kadın</h2>Elbette adada tek efsanevi olan bu tür yapılar ve binalar değil, denizi ve sakinleri de unutulmaz hikâyelerle dolu. İskeleden indikten sonra sağa dönünce inişli çıkışlı yolu 20 dakika boyunca takip ederseniz, Sait Faik’in bahsettiği o mavi sahillerden birine ulaşacaksınız. Burgaz’ın belki de en hüzünlü mavisi olan bu koyun adı: Madam Martha.Madam Martha, 1920 yılında Mısır asıllı Ermeni ve Hristiyan bir ailenin kızı olarak dünyaya gelmiş. Osmanlı Bankası’nın müdürü olan babasının tayini çıkınca aile İstanbul’a taşınmış. Burada St. Benoit Lisesi’ni bitiren Martha, aynı zamanda bale okuluna giderek ülkenin ilk balerinlerinden biri olmuş. Eşi Berc Kazar ile evlendikten sonra Burgazada’ya yerleşmişler. Adada Martha’nın vakit geçirmeyi en çok sevdiği yer, o zamanki adıyla Halikya Koyu olmuş. Bu koyda her mevsim onu izleyenlere aldırış etmeden çıplak bir şekilde yüzüyor, hatta bazen yağmur sularını da biriktirip burada o sularla yıkanıyormuş. Bu sevdayı Bercuhi Berberyan, Burgazada Sevgilim… kitabında şöyle anlatmış:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(179, 61, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(179, 61, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"...Deniz onun canıydı… İbadet eder gibi yüzerdi, meditasyon yapar gibi… Çocuğunun doğum sancısı bile denizdeyken gelmiş, bıraksalar suda doğururdu belki de…"</blockquote>Martha aynı zamanda koyun temizlik ve bakımını yapıyor, topladığı taşlardan yaptığı takıları çocuklara hediye edermiş Kocaman küpeler, halhallar takarak renkli elbiseler içinde eşini her akşam iskelede karşılarmış. Fakat zamanla adada, Madam Martha’nın bu davranışlarıyla ilgili dedikodular başlamış. 1980’lerin başında hakkında söylenen kötü sözlere dayanamayan Madam Martha,&nbsp;“Artık rahat edersiniz.”&nbsp;notunu bırakarak intihar etmiş. Ölümünün ardından da adalılar çok sevdiği bu koya Madam Martha Koyu <a fr-original-style="" href="https://www.adagazetesi.com.tr/burgazadasinda-madam-marthanin-filmlere-konu-olacak-hikayesi.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">adını vermiş.</a>Bu yaz adaya yolunuz düşerse siz de MadamMartha’yı anabilir, onun efsanelere konu olan güzellikteki koyunda güneşi batırabilirsiniz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"> </h2>

Heybeli ile ilgili hikayeler