Cumartesi gecesi saat 2’de Resmî Gazete’de 3718 numaralı Cumhurbaşkanı Kararı ile 9 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 3. Maddesi gerekçe gösterilerek İstanbul Sözleşmesi’nin feshedildiği yayımlandı.Nedir?İstanbul Sözleşmesi’nin asıl adı Kadına Yönelik Şiddet ve Hane İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesidir. Hazırlık ve ön hazırlık sürecinde Türkiye’den akademisyen, politikacı ve STK’ların aktif olduğu bu sözleşmenin ilk imzacısı İstanbul/Çırağan’da yapılan lansman ile Türkiye’dir. Sözleşmenin iskeletini ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin konuya ilişkin güncel içtihadının temelini oluşturan karar ise, <a fr-original-style="" href="https://medium.com/@nesibekiris/i%CC%87stanbul-s%C3%B6zle%C5%9Fmesi-neden-ya%C5%9Fat%C4%B1r-6c89d4c627bc" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Opuz v. Türkiye Kararı’dır</a>. Sözleşme’nin geçen yıl yaz aylarında tekrar politik tartışmalara sebep olması sebebiyle Aposto!’da kaleme aldığım <a fr-original-style="" href="https://apos.to/s/5f21a3d9178b3a0007c700bd" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İstanbul Sözleşmesi: Doğru bilinen yanlışlar</a>&nbsp;başlıklı yazımda da tartışma temellerine ulaşabilirsiniz.İstanbul Sözleşme “feshedildi” mi? Cumartesi gecesi Cumhurbaşkanı “Kararı” ile Türkiye Cumhuriyeti bakımından İstanbul Sözleşmesi’nin “feshedilmesine” karar verildi. Öncelikle, Kemal Gözler hocaya da referansla, “fesih” kelimesinin teknik olarak yanlış olduğunu ve aslında “çekilme” kelimesinin kullanılması gerektiğini belirtmek gerekir. Zira çok taraflı bir sözleşmenin fesih hakkı değil, ancak çekilme haklı Türkiye Cumhuriyeti’ne tanınabilir.Fazla derine inmeden biraz genelden başlayalım. 1) Yetkide ve usulde paralellik ilkesi:&nbsp;Her bir düğümün bağlandığı şekilde çözüldüğünü gösterir. Bir sözleşme iç hukuka nasıl girdiyse o şekilde geri çekilir şeklinde özetleyebiliriz. 2) Normlar hiyerarşisi: Hukuki metinlerin birbiri arasındaki hiyerarşiyi gösterir, en üstte ise T.C. Anayasası vardır.Şimdi bu bilgileri kenara bırakarak asıl konuya dönelim.Bir uluslararası sözleşmeden çekilmek için ne gerekir?Türkiye Cumhuriyeti iç hukukuna baktığımızda, uluslararası sözleşmelerin niteliği ve uygun bulma hâlleri Anayasa Madde 90’da belirtilir.Madde 90/1:&nbsp;“Türkiye Cumhuriyeti adına Yabancı Devletlerle ve Milletlerarası Kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.”Ancak bu yeterli değildir. İşlemin tamamlanması için yasamanın yanında yürütmenin de “onaylama” işlemine ihtiyaç vardır. Tek cümleye indirmek gerekirse, sözleşme TBMM’nin uygun bulma kanunu çıkarması ve Cumhurbaşkanı’nın onaylamasıyla iç hukukta yer bulur. İstanbul Sözleşmesi ile de bu somut adım TBMM’nin 6251 sayılı Kanun ile sözleşmeyi uygun bulması ve daha sonra yürütmenin onayıyla gerçekleşmiştir.Bu durumda, bağlanan tüm bağlar aynı şekilde çözülmeli ve sözleşmeden aynı adımlar atılarak “geri çekilmelidir”.İlk etapta sözleşmeden geri çekilmeye dair TBMM’nin, halk egemenliğini temsil ettiği ve böylesine bir kararda halkın temsilcilerinin sürece dâhil olması beklenerek kanun çıkarması ve ardından Cumhurbaşkanı’nın onay kararı vermesi gerekirdi.Ama gerekçe olarak 9 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi verilmiş?2018 yılındaki 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Madde 3 der ki:"Milletlerarası andlaşmaların … uygulanmasını durdurma ve bunları sona erdirme, Cumhurbaşkanı kararı ile olur"Normlar hiyerarşisinde en üstte olan Anayasa’daki ilgili maddeyle Cumhurbaşkanı Kararnamesi’nin böyle bir yetkisi var mı diye bakıyoruz. İlgili madde 104/17, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin çıkarılma ve hukuka uygunluk şartlarını belirtir:“Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi&nbsp;çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir”.Bu durumda ilk fıkrayı kendimize referans alarak “Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile “yürütme”ye ilişkin bir karar verilmiş midir?” sorusunu sormamız gerekir. Yukarıda açıkladığım şekilde Sözleşme’nin iç hukuka uygun bulunması yalnızca yürütmeyi değil, aynı zamanda yasama organını etkileyen bir karar olduğu için şüphesiz bu sorunun yanıtı “hayır”dır.O hâlde, 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin verdiği yetki de Anayasa’ya uygun değildir. Anayasa ile TBMM’ye verilmiş yetki ve daha sonra Cumhurbaşkanı’nın onayını içeren bu süreç, ancak Anayasa ile değiştirilebilir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin düzenleme alanı dışındadır.Anayasa normlar hiyerarşisinde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nden üstte olduğu için elbette Anayasal hükümler dikkate alınmalıdır. Böylece, sözleşmeden geri çekilme işlemi hukuksuz olduğu sonucuna varabiliriz.Ek olarak,&nbsp;velev ki bu süreç tamamen hukuka uygun olsun ve Sözleşme’den geri çekilmiş olalım.Ayrıca Uluslararası Hukuk’ta da sorumluluklarımız bakmamız gerekir. İstanbul Sözleşmesi madde 80, geri çekilme işleminin bildirilmesinden sonra olması sözleşmeden çekilmenin ancak çekilme sonrasını izleyen 3 aylık sürenin bitimindeki ayın 1. gününden itibaren yürürlüğe girer.Kısaca, İstanbul Sözleşmesi hâlâ bünyemizde. Onu korumaya devam edeceğiz. İstanbul Sözleşmesi uygulansın!Nesibe, Koç Üniversitesi mezunu, avukat. Siyaset ve hukuk danışmanı olarak çalışıyor. Politika, toplum, hukuk ve teknoloji alanlarında yazıyor.

Aposto Gündem

Bir uluslararası sözleşme olan İstanbul Sözleşmesi'nden Cumhurbaşkanı Kararı'yla çekilmek hukuken mümkün mü?

İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmenin hukuki boyutu

• Tam adı Kadınlara Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadele Hakkındaki Avrupa Konseyi Sözleşmesi olan İstanbul Sözleşmesi, 11 Mayıs 2011 tarihinde imzaya açılmış ve 1 Ağustos 2014'te yürürlüğe girmişti. 19 Mart 2021, Cuma gece yarısı yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, toplumsal cinsiyete dayalı şiddet vakalarında etkin şekilde soruşturma ve kovuşturma gibi sorumluluklar veren İstanbul Sözleşmesi'nden Türkiye'nin ayrıldığını ilan etti. Türkiye Barolar Birliği yaptığı açıklama ile "Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden imzasını çekmesinin hukuka aykırı olduğunu" belirtti. Prof. Dr. Kemal Gözler ise bu gelişmeyi ele aldığı <a fr-original-style="" href="https://www.anayasa.gen.tr/ua-sozlesme-fesih.htm" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">makalesinde</a>, “yetkide ve usûlde paralellik ilkesi” gereği hukukta her şeyin bağlandığı şekilde çözüleceğini vurgulamaktadır. Bu itibarla bir uluslararası antlaşmanın, yasama organı tarafından kanunlaştırıldıktan sonra, sadece aynı merci tarafından değiştirilebileceğinin altı çiziliyor.• Dünyanın en mutlu ülkeleri sıralamasında 2021 yılı sonuçları açıklandı. Son 3 yıldır zirvede yer alan Finlandiya yerini korurken, listenin ilk 8'ini Kuzey Avrupa ve İskandinav ülkeleri oluşturdu. Toplamda 150 ülkenin olduğu listede, Afganistan son sırada yer aldı. Geçen yıla oranla 11 basamak gerileyen Türkiye ise; Bangladeş, Türkmenistan ve Libya gibi ülkelerin gerisinde kalarak 104. oldu. <a fr-original-style="" href="https://worldhappiness.report/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">World Happiness Report</a> listesi değerlendirilirken, ülkelerin kişi başına düşen gelir, özgürlük, sağlık ve sosyal yardım imkanları ile yolsuzluk karnesi, eğitim ve alım gücü gibi kriterler baz alınıyor.• 2016 yılındaki "göç mutabakatını" yenilemek için Ankara ile Brüksel arasında diplomatik pazarlıklar hız kazandı. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, mutabakatın kendileri açısından geçerliliğini koruduğunu ve göç alanındaki işbirliğinin ana çerçevesini oluşturmaya devam ettiğini belirtti. Borrell ayrıca, Türkiye ile işbirliğinin 25-26 Mart'ta yapılacak AB liderler zirvesinde kapsamlı bir şekilde ele alınacağını, daha sonra da Türkiye ile "ortak angajmanın güncellenmesinin" görüşüleceğini <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/tr/ab-t%C3%BCrkiye-m%C3%BClteci-mutabakat%C4%B1-yenilenecek-mi/a-56907304" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>.• Muğla merkezli ve dokuz ilde eş zamanlı düzenlenen operasyonda, Türkiye genelinde 25 bin kişinin kredi kartı ve kimlik bilgilerini çalarak dolandırıcılık yaptığı şüphesiyle 11 kişi gözaltına alındı. Aralarında suça sürüklenen çocukların da olduğu 6 kişi tutuklanarak cezaevine <a fr-original-style="" href="https://www.haberturk.com/mugla-haberleri/85642831-siber-dolandiricilik-operasyonunda-6-supheli-tutuklandi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gönderildi</a>.

Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, grup toplantısında bir kez daha siyasi partilere&nbsp;yeni anayasa teklifi konusunda beraber çalışma çağrısı yaptı.<ul><li>Ne olmuştu: Erdoğan, kabine toplantısı sonrası yaptığı açıklamada&nbsp;“Türkiye'de sorunların kaynağının 1960'tan beri darbeciler tarafından yapılan anayasalar olduğunu” vurgulayarak yeni bir anayasanın sinyalini vermişti. &nbsp;</li><li>CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu’na yapmış olduğu ziyarette yeni anayasaya dair yorumlarını&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmQ0Y2Q4NmE5MzgwMDAwN2M2ODE0MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWVlM2NiN2ZiODg1MjcyNTJmMTJlMjU0JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jdW1odXJpeWV0LmNvbS50ciUyNTJGaGFiZXIlMjUyRmtlbWFsLWtpbGljZGFyb2dsdW5kYW4teWVuaS1hbmF5YXNhLWFjaWtsYW1hc2ktb3Rvcml0ZXJsaWdpLWd1Y2xlbmRpcmVjZWdpbmRlbi1lbmRpc2UtZWRpeW9ydW0tMTgxMjEyMg==""">paylaştı</a>. Kılıçdaroğlu, Erdoğan’ın açıklamalarını samimi bulmadığını belirterek "Bu tartışmayı başlatabilmeniz için önce var olan anayasaya uymanız gerekir," dedi. Karamollaoğlu ise daha sonra görüş bildireceğini iletti. Görüşmenin ardından parti grup toplantısında konuşan Karamollaoğlu, "Yeni Anayasa için 1921 ruhu ortaya konacaksa 1. Meclis'in ruhu Türkiye'de tekrar hayata geçirilmelidir,” ifadesini kullandı. &nbsp;</li><li>Şartlar: Anayasa değişikliğinin yapılması için&nbsp;360 milletvekilinin onayının ardından referandum ile halk iradesine sunulması veya referanduma ihtiyaç olmadan 400 milletvekilinin kabulü gerekiyor. Şu anda Cumhur İttifakı'nın oyları, anayasa değişikliği teklifi için yeterli olsa da referandum veya kabul için yeterli değil. İttifakın diğer partileri de yanına çekmesi gerekiyor. Bu nedenle beraber çalışmak için ciddi çağrılar yapılıyor. &nbsp;</li><li>Yol haritası: AK Parti Grup Başkanvekili Muhammet Emin Akbaşoğlu, dört aşamalı bir yol haritasının söz konusu olduğunu, ilk olarak “Yeni Anayasa Bilim Kurulu” oluşturulacağını, taslak metnin bütün muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşlarıyla mutlaka enine boyuna tartışılacağını, 600 milletvekilinin tamamının bu teklife “evet” demesi durumunda dahi mutlaka referanduma sunulacağını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmQ0Y2Q4NmE5MzgwMDAwN2M2ODE0MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWVlM2NiN2ZiODg1MjcyNTJmMTJlMjU0JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5hYS5jb20udHIlMjUyRnRyJTI1MkZwb2xpdGlrYSUyNTJGYWstcGFydGlsaS1ha2Jhc29nbHVuZGFuLXllbmktYW5heWFzYS1pY2luLWRvcnQtYXNhbWFsaS15b2wtaGFyaXRhc2ktYnVsdW5kdWd1LWFjaWtsYW1hc2klMjUyRjIxNDgyNDA=""">söyledi</a>. Akbaşoğlu, muhalefet partilerinin bu konuya ilgisiz kalmaları durumunda çalışmaların Cumhur İttifakı tarafından yürütüleceğini ekledi. &nbsp;</li><li>Akademiden tepkiler: Anayasa Hukuku Doçenti Tolga Şirin,&nbsp;Medyascope’ta yayınlanan bir programda “Realist açıdan anayasa yürürlükte değil… Anayasanın yürürlüğe konulmasına ihtiyacımız var… Anayasa yürürlüğe girmeden de anayasada değişiklik yapamazsınız,”&nbsp; ifadelerini&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmQ0Y2Q4NmE5MzgwMDAwN2M2ODE0MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWVlM2NiN2ZiODg1MjcyNTJmMTJlMjU0JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy55b3V0dWJlLmNvbSUyNTJGd2F0Y2glMjUzRnYlMjUzRDFxMTBHYy14bDIw""">kullandı</a>. Anayasa Hukuku Profesörü Kemal Gözler ise&nbsp;“Tali kurucu iktidarın yeni bir anayasa yapamayacağını; sadece mevcut bir anayasada, yine o anayasanın öngördüğü usule uyarak değişiklik yapabileceğini söyleyebiliriz. Uzun lafın kısası, tali kurucu iktidar, anayasa tarafından kurulmuş bir iktidar olarak anayasayı ilga edip, yerine yeni bir anayasa yapamaz,” diyerek teknik olarak bunun mümkün olmadığını belirtti. &nbsp;</li><li>Cumhuriyet’in haberine göre AK Parti’nin MHP ile birlikte yapmak istediği; sonrasında muhalefet partilerine sunacağı anayasa taslağında cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ile ilgili taviz verilmeyecek. Cumhurbaşkanı seçimlerinde ilk turda geçerli olan %50 artı 1 oy oranı şartı geçerliliğini koruyacak. Muhalefetin bugüne kadar yapmış olduğu değişim ve seçim çağrılarının ise en güçlü temeli “güçlendirilmiş parlamenter sistemin" getirilmesi noktasında hemfikir olmalarıydı. Cumhur İttifakı'nın yeni hükümet sisteminden taviz vermemesi; Anayasa ilk dört maddenin tartışılıyor olması ve 1921 Anayasası’na atıf yapılması yeni bir muhalefet yaratabilir gibi duruyor. 1921 Anayasası üzerinden yalnızca kuvvetler birliği tartışmaları değil laiklik tartışmaları da yükselerek devam ediyor. Bu durum ise muhalefete sağ partileri yanına almak için meşruiyet zemini oluşturuyor. &nbsp;</li><li>Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni anayasa ihtiyacından söz ederken darbe anayasasının olumsuzluklarını yineleyerek bu çağrıyı yaptı; ancak&nbsp;bu anayasa, bugüne kadar&nbsp;on dokuz kez değişikliğe uğradı ve anayasanın neredeyse %60’tan fazlası değiştirildi. Anayasa'nın darbe döneminden kalan ögeleri, özellikle 2001 ve 2004 yıllarında değiştirilmiş; hatta cuntayı koruyan bazı hükümler de 2010 yılında kaldırılmıştı.&nbsp;Diğer yandan, en köklü değişiklik üzerinden dört yıl bile geçmedi. Anayasa, kuruluş tarihi ile nitelendirildikçe de darbe anayasası olması üzerinden geliştirilen yeni arayışlar değişmeyecek gibi görünüyor.</li></ul>

Kemal Gözler ile ilgili hikayeler