Yeni anayasa tartışması

Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, grup toplantısında bir kez daha siyasi partilere yeni anayasa teklifi konusunda beraber çalışma çağrısı yaptı.

• Ne olmuştu: Erdoğan, kabine toplantısı sonrası yaptığı açıklamada “Türkiye'de sorunların kaynağının 1960'tan beri darbeciler tarafından yapılan anayasalar olduğunu” vurgulayarak yeni bir anayasanın sinyalini vermişti.
   
• CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu’na yapmış olduğu ziyarette yeni anayasaya dair yorumlarını paylaştı. Kılıçdaroğlu, Erdoğan’ın açıklamalarını samimi bulmadığını belirterek "Bu tartışmayı başlatabilmeniz için önce var olan anayasaya uymanız gerekir," dedi. Karamollaoğlu ise daha sonra görüş bildireceğini iletti. Görüşmenin ardından parti grup toplantısında konuşan Karamollaoğlu, "Yeni Anayasa için 1921 ruhu ortaya konacaksa 1. Meclis'in ruhu Türkiye'de tekrar hayata geçirilmelidir,” ifadesini kullandı.
   
• Şartlar: Anayasa değişikliğinin yapılması için 360 milletvekilinin onayının ardından referandum ile halk iradesine sunulması veya referanduma ihtiyaç olmadan 400 milletvekilinin kabulü gerekiyor. Şu anda Cumhur İttifakı'nın oyları, anayasa değişikliği teklifi için yeterli olsa da referandum veya kabul için yeterli değil. İttifakın diğer partileri de yanına çekmesi gerekiyor. Bu nedenle beraber çalışmak için ciddi çağrılar yapılıyor.
   
• Yol haritası: AK Parti Grup Başkanvekili Muhammet Emin Akbaşoğlu, dört aşamalı bir yol haritasının söz konusu olduğunu, ilk olarak “Yeni Anayasa Bilim Kurulu” oluşturulacağını, taslak metnin bütün muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşlarıyla mutlaka enine boyuna tartışılacağını, 600 milletvekilinin tamamının bu teklife “evet” demesi durumunda dahi mutlaka referanduma sunulacağını söyledi. Akbaşoğlu, muhalefet partilerinin bu konuya ilgisiz kalmaları durumunda çalışmaların Cumhur İttifakı tarafından yürütüleceğini ekledi.
   
• Akademiden tepkiler: Anayasa Hukuku Doçenti Tolga Şirin, Medyascope’ta yayınlanan bir programda “Realist açıdan anayasa yürürlükte değil… Anayasanın yürürlüğe konulmasına ihtiyacımız var… Anayasa yürürlüğe girmeden de anayasada değişiklik yapamazsınız,”  ifadelerini kullandı. Anayasa Hukuku Profesörü Kemal Gözler ise “Tali kurucu iktidarın yeni bir anayasa yapamayacağını; sadece mevcut bir anayasada, yine o anayasanın öngördüğü usule uyarak değişiklik yapabileceğini söyleyebiliriz. Uzun lafın kısası, tali kurucu iktidar, anayasa tarafından kurulmuş bir iktidar olarak anayasayı ilga edip, yerine yeni bir anayasa yapamaz,” diyerek teknik olarak bunun mümkün olmadığını belirtti.
   
• Cumhuriyet’in haberine göre AK Parti’nin MHP ile birlikte yapmak istediği; sonrasında muhalefet partilerine sunacağı anayasa taslağında cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ile ilgili taviz verilmeyecek. Cumhurbaşkanı seçimlerinde ilk turda geçerli olan %50 artı 1 oy oranı şartı geçerliliğini koruyacak. Muhalefetin bugüne kadar yapmış olduğu değişim ve seçim çağrılarının ise en güçlü temeli “güçlendirilmiş parlamenter sistemin" getirilmesi noktasında hemfikir olmalarıydı. Cumhur İttifakı'nın yeni hükümet sisteminden taviz vermemesi; Anayasa ilk dört maddenin tartışılıyor olması ve 1921 Anayasası’na atıf yapılması yeni bir muhalefet yaratabilir gibi duruyor. 1921 Anayasası üzerinden yalnızca kuvvetler birliği tartışmaları değil laiklik tartışmaları da yükselerek devam ediyor. Bu durum ise muhalefete sağ partileri yanına almak için meşruiyet zemini oluşturuyor.
   
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni anayasa ihtiyacından söz ederken darbe anayasasının olumsuzluklarını yineleyerek bu çağrıyı yaptı; ancak bu anayasa, bugüne kadar on dokuz kez değişikliğe uğradı ve anayasanın neredeyse %60’tan fazlası değiştirildi. Anayasa'nın darbe döneminden kalan ögeleri, özellikle 2001 ve 2004 yıllarında değiştirilmiş; hatta cuntayı koruyan bazı hükümler de 2010 yılında kaldırılmıştı. Diğer yandan, en köklü değişiklik üzerinden dört yıl bile geçmedi. Anayasa, kuruluş tarihi ile nitelendirildikçe de darbe anayasası olması üzerinden geliştirilen yeni arayışlar değişmeyecek gibi görünüyor.